Aquaman

Bij een comicsadaptatie waar het universum opgehangen wordt aan een superheld die half mens en half zeewezen is, dreigt een oceaandiepe valkuil: de neiging om parodiërend afstand te nemen van dwaasheid en zo juist een dwaze film te maken. Dat vermijdt James Wan in zijn DC Comics-film AQUAMAN, een pretentieloze fantasiereis door een onderwaterwereld.

Critici blijven ermee worstelen: hoe duid je de films van concullega's Marvel en DC? Serveren de Avengers- en Justice League-helden meer dan vluchtig vermaak? Welk soort cinema krijgen we aangereikt? Wat zien we eigenlijk? Hoe ernstig moeten we het spektakel en de superhelden precies nemen?

De sleutel is dat het gaat om comic book-films en niet om stripverfilmingen. Die films moet je net lezen als comics, die hun verhalen heel visueel vertellen. Bovendien zijn (Amerikaanse) comics geen (Europese) stripboeken. Ze worden op goedkoper papier gedrukt of zijn verkrijgbaar in elektronische edities, maar ze zijn bovenal complexer. Hun karakterontwikkeling is ingewikkelder, de thema’s zijn rijker en het universum primeert op de verhalen, die zijn afgeleid van klassieke mythes, legendes en sprookjes. Scènes draaien rond beweging en een plot wordt nooit afgesloten, er is altijd de belofte van een vervolg. De narratieve dynamiek resulteert in een ‘perpetuum mobile’-cinema. Een beeldenstroom waarin personages en werelden elk verhaal overleven.

Het verwijt van critici dat AQUAMAN – net als pakweg Batman vs. Superman, waarin het personage Arthur Curry voor het eerst opduikt – nauwelijks 'een film' is, is eigenlijk naast de kwestie. Daarnaast heeft het gevecht tussen 'ridders' die slag leveren op zeepaardjes en haaien een heel laag werkelijkheidsgehalte en vraagt het een extreme suspension of disbelief. Op basis van een scenario van David Leslie Johnson-McGoldrick en Will Beall heeft James Wan (Saw, The Conjuring, Furious 7) een onversneden comic book-film gemaakt, een film die je leest zoals je een exemplaar van DC Comics doorbladert: al scannend, de sfeer proevend en surfend op de actie.

Tragische held

Half mens, half Atlantiër Arthur Curry (aka Aquaman) dook reeds op in het DC Expanded Universe (in Batman vs Superman én Justice League), maar draagt nu voor het eerst zelf een superheldenfilm. Qua stijl sluit AQUAMAN aan bij bizarre en lichtjes psychedelische comic book-films zoals Ant-Man, Spider Man: Homecoming en Thor: Ragnarok), maar de toon is melodramatisch. De langharige, met tatoeages overladen Arthur is de vrucht van de verboden liefde tussen vuurtorenbewaker Tom Curry en Atlanna, een prinses die opgeëist werd door haar onderwaterwereld Atlantis. Arthur worstelt met zijn identiteit, hij voelt zich thuis in geen van beide beschavingen waarmee hij verbonden is.

Zijn halfbroer Olm is een radicale Atlantiër die de landbewoners wil straffen voor het vervuilen van de oceaan, terwijl Arthur samen met de idealistische Mera ijvert voor vrede en eendracht. Dat levert stevige confrontaties op, maar anders dan in veel superheldenfilms pleit AQUAMAN níét voor het oplossen van problemen via geweld. Er zijn showdowns, maar die draaien rond discussies, onderhandelingen, begrip en vergiffenis. Niet rond macht, angst en wraak. Bovendien is het duidelijk dat actie impact heeft en dat initiatieven emoties oproepen.

AQUAMAN is een Griekse tragedie met een hedendaagse focus. Dat blijkt uit de overduidelijke thema’s: vervuiling van de oceaan, discriminatie van individuen met een gemengde raciale achtergrond, verandering gedreven door technologie. Toch wordt deze comic book-film meer gedreven door verwondering dan door woede. De filmmakers willen de kijker onderdompelen in een magisch universum, een fantasiewereld die onze verbeelding op hol doet slaan.

Onderwaterfantasie

“Met AQUAMAN kan ik een wereld creëren in een film”, zegt James Wan in een van de talrijke making-ofdocumentaires op de blu-ray. “Het is een fantasiewereld, dus alles kan en moet letterlijk verzonnen worden. In de comics is Atlantis opgenomen in het verhaal van het DC-Universum. Ik vind het geweldig om in die wereld te duiken en er als het ware mijn versie van te maken. Om dat te doen, moet ik verder teruggaan en een achtergrondverhaal maken. Sommige dingen haalde ik uit de mythes en legendes die we allemaal kennen, andere zaken bedacht ik zelf.”

Het Atlantis van Wan is een oude beschaving die jaren voor was op zijn tijd. “James en ik wilden een neoklassieke cultuur creëren die aan de vooravond stond van de digitale technologie”, aldus productieontwerper Bill Brzezki. “Het was geen primitieve beschaving die onder water ging, ze waren al heel geavanceerd en hadden iets uitgevonden om onder water te kunnen leven.”

Het is die wereld die Wan interesseert, veel meer dan het (te) lang uitgesponnen verhaal. Om het onderwateruniversum te visualiseren vertrok Wan vanuit praktische vragen: “Als regisseur trachtte ik me in de schoenen van een Atlantiër te plaatsen. Ik vroeg me af hoe een dag uit het leven van een Atlantiër eruitziet, hoe ze eten en hoe ze slapen. Allemaal zaken die invloed hadden op de wereld die ik wou creëren.”

Het ontwerpen van die onderwaterwereld vroeg denkwerk. “Op het land bouwen we met materialen zoals stenen, hout en metaal,” stelt Wan, “die hebben ze daar beneden niet. Daarom proberen we de oceaan te gebruiken. Hoe werkt het praktisch wanneer we vertrekken vanuit het idee dat hun gebouwen op koraal lijken? Evolueren ze in een levende, transformerende wereld? Gloeit het gebouw door een lichtgevende gloed? Want ze zitten zo diep dat het zonlicht de oceaanbodem niet bereikt. Wat is daar de natuurlijke lichtbron?”

Het resultaat van al dat zoek-, denk- en CGI-werk is een visueel fraai en fascinerend universum. AQUAMAN is geen The Shape of Water, James Wan investeert veel minder dan Guillermo del Toro in verhaal en karakterontwikkeling, maar voor wie wil genieten van een trip door een andere wereld is dit gedroomd ‘kauwgom voor de ogen’.

FILM: *** / EXTRA'S: *** (documentaires, analyse van scènes)

Themastukken en meer besprekingen van films op dvd, VoD en blu-ray, vind je in de rubriek 'Huisbios' in het tijdschrift Filmmagie.

Geschreven door IVO DE KOCK

Aquaman

07/12/2018
Regisseur: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Warner Bros.

Media: 

onomatopee