Asghar Farhadi over The Salesman

De Iraanse filmmaker Asghar Farhadi heeft met 'About Elly', 'A Separation', 'Le passé' en nu dus met FORUSHANDE/THE SALESMAN een klein maar wel al indrukwekkend oeuvre bij elkaar gefilmd. “Al mijn films zijn thrillers”, zo stelt hij zonder aarzelen.

Farhadi zag zich na de dood van Abbas Kiarostami gekatapulteerd tot de numero uno van de Iraanse film. Hij lacht alleen maar minzaam wanneer we hem vragen hoe het gaat met zijn collega-filmmaker Jafar Panahi, die behalve een beroepsverbod ook huisarrest kreeg van de autoriteiten in Iran, maar intussen toch maar mooi films blijft maken. “Wat is de vraag weer?”, blijft hij glimlachend herhalen.

FILMMAGIE: Je film THE SALESMAN begint met een gespeeld fragment op een toneelscène uit het bekende theaterstuk Death of a Salesman van Arthur Miller, vertolkt door een amateurgezelschap waarin de twee hoofdpersonages meespelen. Wat is de link tussen het toneelstuk en de film?

ASGHAR FARHADI: Beginnen met het opgevoerde theaterstuk was belangrijk voor mij om tal van redenen. Eerst en vooral voor de belichting. Het licht komt telkens vanuit één bepaalde hoek. Het is door de ene na de andere plek te belichten dat je een algemene kijk op het huis, op deze familie krijgt. Het is een goede metafoor voor de manier waarop ik mijn personages benader, hoe hun relatie is en de verschillende aspecten van hun relatie. Eveneens belangrijk is het huis waar ze wonen. Je ziet het interieur op de scène en dan snijden we naar het echte appartement van het koppel.

Waarom precies het theaterstuk Death of a Salesman?

A.FARHADI: Dat was de moeilijkste beslissing, want het toneelstuk is de kern van de film. Door hun alter ego’s in het theaterstuk leer je de hoofdpersonages pas echt kennen. Het eerste deel van hun leven kan je afleiden uit het theaterstuk.

Wat betekent de titel 'Forushande' in het Farsi?

A.FARHADI: Iemand die iets verkoopt. En aangezien er geen geslachtsaanduiding is, kan dat gelinkt worden aan verscheidene personages in de film. THE SALESMAN, de titel in het Engels, is ook nog goed, want ook die kan gelinkt worden aan meer dan aan één iemand. 'Le client' in het Frans is al minder goed want dat is gelieerd aan telkens een bepaalde persoon.

Als ik me goed herinner gaat het toneelstuk over valse dromen …

A.FARHADI: Het hoofdthema is vernedering. Alle hoop en dromen die Emad koestert worden ondermijnd door een gevoel van vernedering. Dat voelt ook het hoofdpersonage van de film, wat hem uiteindelijk zal aanzetten tot wraak.

Is het belangrijk dat de man, je hoofdpersonage, leraar is?

A.FARHADI: Hij is leraar en theateracteur op hetzelfde niveau; het beschermt hem min of meer tegen de evolutie die hij in de film doormaakt … En zijn echtgenote is actrice. Ze hebben dus allebei een culturele connectie.

Hoe zie jij hun relatie?

A.FARHADI: Aanvankelijk is hun relatie vrij eenvoudig en helder: ze houden van elkaar, ze leiden een rustig leventje, respecteren elkaars mening. De crisissituatie die ze vervolgens ondergaan genereert een reactie die de ander niet verwacht.

Als kijker voel je een soort van afstand.

A.FARHADI: In het begin is de afstand die jij voelt er niet. Tot dan toe hebben ze een dergelijk crisismoment nog niet ervaren. Wanneer zich dat voordoet, heeft elk van hen een andere reactie op de vraag: En wat nu? Wat te doen? Zijn eerste reactie is er een van ongeloof en van al dan niet naar de politie gaan. Maar zijn vrouw wil dat niet, ze schaamt zich!

De hele film door raak je dat gevoel van vernedering en schaamte waarin je hoofdpersonages gevangen zitten niet meer kwijt.

A.FARHADI: Dat zit allemaal in de film. Het hangt er maar van af wat je zelf bezighoudt. Sommigen houden het bij schaamte, anderen vinden dat het een film is over wraak, en nog anderen over vernedering. Dé vraag die gesteld wordt is evenwel: Wat is de oplossing wanneer dat je eenmaal is overkomen? Met andere woorden: Hoe zou jij reageren als jij in hun schoenen stond?

Hij wil een confrontatie, zij helemaal niet …

A.FARHADI: Zij wijst de extreme reactie van haar man af. Ze reageert zo omdat haar intimiteit is geschonden. Zij wil geen andere man zien. Op het eerste gezicht voelt ze schaamte. En dat is privé. Maar het wordt sociaal wanneer wat haar is overkomen met anderen wordt gedeeld. Haar intimiteit is geschonden: dat is belangrijk!

Is het van belang om te weten of de vrouw al dan niet is verkracht, of er seks aan te pas is gekomen? Er is dat geld dat gevonden wordt …

A.FARHADI: De interpretatie is open. Het geld ligt daar omdat de man een seksuele relatie had met de prostituee die voordien in de flat woonde. Toen hij de badkamer binnenging, merkte hij dat zij er niet was en is hij weggegaan.

Aan het einde van de film krijg je wel bijna medelijden met de indringer.

A.FARHADI: Het is heel moeilijk om hem te veroordelen, omdat je niet alle elementen kent. Op wettelijk niveau heeft hij een fout begaan. Op moreel vlak vraag je je af of hij al dan niet in de fout is gegaan en ja, hij was fout. Op emotioneel, op menselijk vlak kan je inderdaad medelijden met hem voelen. Het is moeilijk om te oordelen, want je kent de twee kanten van het verhaal niet. Normaliter is het de scenarist of de regisseur die je vertelt wie de goeie en wie de slechterik is. Maar wanneer het veel ingewikkelder is en je met veel meer rekening moet houden, word je uitgenodigd om over de complexe situatie na te denken.

Hoe bereid je de acteurs voor op die moeilijke situaties?

A.FARHADI: Ze moeten geen rekening houden met de complexiteit van de situatie, zo kunnen ze zich concentreren op hun eigen bijdrage, hun eigen kijk op de dingen. Zo kunnen ze werken aan hun eigen personage. Dat hangt samen met de persoonlijkheid van de acteur.

En de dialogen?

A.FARHADI: Alles is uitgeschreven. Alles moet zo realistisch mogelijk klinken. Ik wou niet dat het verhaal op een film zou gaan lijken, wel op het gewone leven van elke dag.

Zou je hetzelfde verhaal kunnen situeren in een dorpje op het platteland, zeg maar?

A.FARHADI: Nee, dat zou wel enigszins anders zijn, zoals zowat overal op de wereld. Alles is anders in een stad en in een dorpje. Het theater bijvoorbeeld is direct gelinkt aan een grootstad.

Hoe schat je de betekenis van de dit jaar overleden Abbas Kiarostami in?

A.FARHADI: Elke ernstige filmmaker vandaag is schatplichtig aan de cinema van Kiarostami.

Interview – Film Fest Gent, 18 oktober 2016

Geschreven door FREDDY SARTOR

Asghar Farhadi over The Salesman

Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2016

Media: 

onomatopee