Ayka

In zijn eerlijke, onverbiddelijke en toch humane film AYKA spaart regisseur Sergej Dvortsevoj de kijker noch zijn personage in een universum van existentiële eenzaamheid. Samal Yeslyamova zet die hoofdrol neer met een enorme overtuigingskracht, wat haar tijdens Cannes 2018 de prijs voor Beste Actrice opleverde.

Ayka is een jong Kirgizisch meisje dat net bevallen is in een materniteit in Moskou. Zonder job en diep in de schulden, kan ze het kind niet grootbrengen. Ze heeft zelfs geen eigen kamer. Ze laat het kind achter en probeert zo goed en zo kwaad als het kan te overleven. De natuur is altijd sterker.

De film is gebaseerd op een droge statistiek: in 2010 werden 248 Kirgizische baby’s achtergelaten in de materniteiten van Moskou. Het raakt Sergej Dvortsevoj. Zoiets gaat tegen de natuur in en past zeker niet bij de Centraal-Aziatische cultuur waarin familie erg belangrijk is. Geïntrigeerd door het waarom besluit hij er een film over te maken, zijn tweede fictiefilm na Tulpan (2008). De realisatie ervan zal tien jaar in beslag nemen.

De regisseur heeft vooral documentaires op zijn palmares staan en zijn observerende stijl is ook in zijn fictiefilms aanwezig. Met een handgehouden camera en close-ups, natuurlijk licht en uitsluitend omgevingsgeluid slaagt hij erin de kijker te doen voelen wat het hoofdpersonage voelt. We springen na de bevalling samen met haar, volledig in de war en zonder baby, door het raam van het toilet het drukke, ondergesneeuwde Moskou in. De koude snijdt. Alles is grijs en grauw. Als een dier loopt ze rond; ze rent met gebogen rug en haar blik op de grond gericht, ze zweet, ze is bleek, ze bloedt en haar borsten doen pijn van de melk die tot niets dient.

Ayka is naar Moskou gekomen om een eigen naaiatelier te openen. Daarvoor heeft ze geld geleend bij malafide en meedogenloze types. Op zoek naar een manier om haar schulden af te lossen neemt ze het ene na het andere karweitje aan. Ze wordt daarbij meer dan eens bedrogen, zelfs door haar eigen landgenoten. Klacht neerleggen is geen optie, want haar werkvergunning is niet meer geldig. De kou van de metropool zit ook in zijn bewoners; het is ieder voor zich en vreemdelingen zijn van geen tel. De enige persoon die haar vriendelijk bejegent, is de poetsvrouw bij de dierenarts. Ze waait er per toeval binnen omdat ze niet weet wat ze moet doen met haar postnatale bloedingen. Een dierenleven lijkt trouwens veel meer waard te zijn dan een mensenleven. Ayka mag de poetsvrouw dan wel vervangen, maar de dierenarts is even hard voor haar als hij lief is voor de dieren.

Als kijker voel je je even uitgeput door de postnatale veranderingen, verkleumd en hopeloos als Ayka. Tegelijkertijd ervaar je, in de paar dagen die de film omvat, de subtiele evolutie in haar gemoedstoestand wanneer ze bijvoorbeeld het zoontje van de poetsvrouw ziet, peinzend zijn speeltje in haar handen houdt en in de grote ogen van drie pasgeboren zogende puppy’s kijkt. Ayka wordt voorgesteld als een strijder die niet opgeeft en die er op het einde van de film uitziet als een Madonna die met haar tranen al haar lijden wegwast. Het is een feministische film die geen oordeel velt, maar de kracht van een vrouw toont.

AYKA is een sociaal-realistische film die slechts één personage volgt en die daarom wel wat doet denken aan Rosetta en Le fils van de broers Dardenne. Ook cameravoering, belichting en geluid sluiten bij hen aan. Maar ook het Deense Dogma 95 loert om de hoek. AYKA is het resultaat van 20 procent scenario en 80 procent improvisatie tijdens het filmen. Het is een puzzel waarvan de stukken moeten worden samengelegd. Voor Dvortsevoj is het een boom waarvan de takken alle richtingen kunnen uitgaan. Het belangrijkste is dat hij geplant werd, dat het kind geboren is en bemind zal worden. De heldin zal beslissen op welke manier, maar dat is een tak die buiten de film doorgroeit.

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Interview met regisseur en actrice, zie print. 

Geschreven door ILSE VAN BAELEN

Ayka

01/05/2019
Regisseur: 
Acteurs: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Cinéart

Media: