Bacurau

Een UFO is het, deze derde film van voormalig criticus Kleber Mendonça Filho. Samen met zijn producent en production designer Juliano Dornelles, nu ook coregisseur, smelt hij allerlei genres en toonaarden samen tot een niet te definiëren vliegend voorwerp dat hij zelf omschrijft als een “politieke fantasywestern”.

BACURAU, Juryprijswinnaar in Cannes, begint als het prototype van ‘de’ wereldfilm: een kleindochter reist via moeilijk toegankelijke wegen naar haar geboortedorp in de Sertão, een afgelegen droog gebied in het noordoosten van Brazilië. Daar ligt haar grootmoeder opgebaard en organiseert de lokale gemeenschap volgens eigen rituelen een druk bijgewoonde processie om de overleden vrouw te eren. Dat lijkt de deur open te zetten voor conventionele etnografie, maar Mendonça Filho en Dornelles willen wegblijven van de representatie van bevolkingsgroepen in verre, onherbergzame regio’s als ‘eenvoudig’ en ‘exotisch’. In genrecinema zien ze een vluchtroute weg van zulke kwalijke stereotypes. Dat uitgangspunt hebben ze aangevuld met allerlei referenties aan de Braziliaanse politieke situatie in heden en verleden.

Hun zo geliefde genres schuift het regisseursduo geleidelijk aan explicieter naar voren. In het begin van BACURAU rijdt kleindochter Teresa langs doodskisten die door een auto-ongeval op de weg zijn beland, een voorteken dat het dodental nog verder zal oplopen. De tankwagen waarin zij meereist, levert water aan het dorp en heeft bij een volgende bezoek kogelgaten in de wand, waardoor het kostbare water op het zand gutst. Even lijkt het erop dat er zich een conflict zal ontspinnen met een plaatselijke politicus (wiens verkiezingscampagne in het dorp straalweg genegeerd wordt). Hij wordt immers verantwoordelijk geacht voor de dam die drinkbaar water uit het dorp weghoudt. Klinkt dat als een western waarin een gemeenschap zich gezamenlijk moet verzetten tegen kwade krachten? Ja, BACURAU is dat, maar er is nog meer. Op de soundtrack horen we de dreigende synthklanken van John Carpenters ‘Night’ (uit het album Lost Themes). Er vliegen drones in de buurt van het dorpje, dat plotsklaps van de digitale kaart blijkt te zijn verdwenen. Telefoneren lukt niet meer en vreemde bezoekers – toeristen, lijken ze wel – zorgen dat er doden vallen. Als klap op de vuurpijl duikt koude killer Udo Kier op, altijd het signaal dat er nog meer pulpgeweld om de hoek loert.

Zo combineert BACURAU western- en sciencefictionelementen in een verhaal dat zich “enkele jaren in de toekomst” afspeelt. Het afgelegen dorpje lijkt enkel te bestaan als het speelveld van buitenlandse geweldenaars die na een fikse vergoeding kunnen doen wat hen belieft, een openlijke verwijzing naar Bolsonaro’s huidige deregularisering ten faveure van grootgrondbezitters en buitenlandse investeerders. Deze mix van verleden, heden en toekomst is geen vrijblijvende spielerei. Mendonça Filho en Dornelles hebben een broertje dood aan de in Brazilië groeiende nostalgie naar de dictatuur van de jaren 60. In de hoop op een betere toekomst voor hun land bewandelen zij andere paden in datzelfde nationale verleden. Ze komen uit bij de quilombo, slavengemeenschappen die vanaf de 17de eeuw haarden van verzet werden. Niet toevallig speelt in BACURAU het dorpsmuseum met zijn antieke wapens een belangrijke rol.

Daarnaast is deze film deel van een groeiende golf verzetscinema die genre-elementen gebruikt om een maatschappelijke ommekeer te bepleiten. Zo zette recent Lav Diaz in Ang hupa nog een dystopische dronemaatschappij neer om de fascistoïde Filipijnse president Duterte op de korrel te nemen. Met zijn vorige films, het stilistisch strengere Neighbouring Sounds en het vrouwenportret Aquarius, legde Mendonça Filho al de vinger op de sociale, economische en raciale spanningen in de Braziliaanse bovenklasse. BACURAU is eclectischer en schiet alle kanten op met een energie die drijft op urgentie. Politieke cinema als een ongeleid projectiel.

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door BJORN GABRIELS

Bacurau

25/09/2019
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Athena Films

Media: