Bibi Andersson (1935-2019), een terugblik

Bibi Andersson, filmactrice en een van de muzen van Zweeds cineast Ingmar Bergman, is op 14 april overleden. De in Stockholm geboren blondine werd 83 jaar oud en acteerde al sinds haar jeugd, toen Bergman haar ontdekte kort na zijn start in de filmwereld. Ter ere van Andersson blikken we terug op enkele hoogtepunten uit haar acteercarrière zoals neergeschreven in ‘Film en televisie’ en ‘Filmmagie’.

Op haar zestiende deed Bibi Andersson al mee in Miss Julie (1951) van Alf Sjöberg samen met andere grote Zweedse namen als Anita Björk en Max Von Sydow. Kort daarop volgde haar eerste samenwerking met Bergman voor een zeepreclame en in 1955 castte hij haar in een achtergrondrol in Smiles of a Summer Night. Het bleek de eerste samenwerking van vele; op drie decennia tijd deed Andersson deed mee in dertien Bergmanfilms.

Bibi Andersson en Liv Ullmann in Persona (1966)

In het grootse en visueel indrukwekkende The Seventh Seal (1957) kreeg ze haar eerste grote rol van Bergman. Persona (1966), haar bekendste rol en een van Bergmans meest succesvolle films, was zelfs gedeeltelijk geïnspireerd door Andersson: “Dan zag Bergman bij het verlaten van het ziekenhuis de actrices Bibi Andersson en Liv Ullmann samen op een bank zitten. Bergman werd omvergeblazen door de gelijkenis tussen beiden. Het beeld bleef hem achtervolgen en leidde tot Persona” (Filmmagie 694). In deze film is Andersson een verpleegster die zorgt voor een actrice (gespeeld door Ullmann) die weigert te spreken. Naarmate de personages naar elkaar toe groeien, beginnen hun persoonlijkheden met elkaar te versmelten en lijken ze een en dezelfde vrouw te worden.

In The Touch (1971) vertolkte ze dan weer een huisvrouw die een affaire heeft met een Amerikaanse archeoloog (gespeeld door Elliot Gould). De film werd ontvangen als een ‘mindere Bergman’, maar zij werd geprezen om haar acteerprestatie. “Als Bibi Andersson op zeker ogenblik in de film zegt dat zij 35 is, dan geloof je dat zonder meer, alleen al door de wijze waarop de camera haar weet te vatten”, zo schrijft Leo Mees in Filmmagie 176. “Op haar gelaat weerspiegelen zich onsentimenteel de emotie, de pijn, het leed, het geluk, alsof Bergman haar per toeval filmde te midden van een tragedie.” In datzelfde nummer merkt Hilde Dekeyser op: “Prachtig zijn vooral die opnamen waarin de camera cirkelt rond het gelaat – vaak in close-up – van Bibi Andersson.” En ook Jos Burvenich wijst op het belang van Andersson in die verder eerder koeltjes onthaalde Bergmanfilm: “Bibi Andersson staat centraal, niet als de banaal omvochten vrouw. Veeleer gaat de strijd door in haar eigen wezen, tussen een man die tot het uiterste wil vrijlaten en één die tot het uiterste wil bezitten.”

The Touch (1971)

Andersson speelde vaak de onschuldige jonge vrouw, maar wist Bergman (en het publiek) te bekoren door een zekere diepgang te verwerken in op het eerste gezicht oppervlakkige rollen. Later in haar carrière deed ze ook mee in Amerikaanse auteursfilms als Robert Altmans Quintet (1979), samen met Paul Newman, en James Tobbacks Exposed (1983). In 1974 was Scenes of a Marriage haar laatste samenwerking met Ingmar Bergman. Daarna volgen nog talloze Zweedse en enkele internationale producties, zoals het Deense Oscarsucces Babette's Feast (1987).

In 2009 nam ze als 73-jarige haar laatste rol op in de televisieserie Arn. Dat jaar stopte ze met acteren kort nadat ze een beroerte had gekregen.

In het mei-juninummer blikt Filmmagie nog terug op het acteursleven van Bibi Andersson.

Beeld: The Seventh Seal

Geschreven door ELLA VAN DIESSEN

Bibi Andersson (1935-2019), een terugblik

Media: