Borgman

Zomaar eventjes 38 jaar na Jos Stellings opmerkelijke debuut Mariken van Nieumeghen opnieuw een Nederlandse film (met maar liefst vier Vlaamse acteurs) in competitie in Cannes, een gevolg van het oerdegelijke theaterwerk met Alex van Warmerdam, Nederlands schrijver, acteur, cineast en toneelregisseur bij De Mexicaanse Hond. 
Jan Bijvoet is de Camiel Borgman uit de titel, die je liefst niet binnenlaat wanneer hij bij je aanbelt en vraagt of hij even een bad mag nemen. Tom Dewispelaere is een van zijn twee mannelijke helpers – de andere is regisseur Van Warmerdam zelf – die het boeltje netjes opruimt na de ravages die meester-indringer Borgman heeft aangericht.

De flitsende openingsscène laat het ergste vermoeden over deze Camiel Borgman, die blijkbaar ook Anton heet. Achtervolgd door een woeste posse, geleid door een priester, moet hij samen met een rits kompanen zijn ondergrondse schuilplaats verlaten om uiteindelijk te belanden bij Richard en Marina. Met Jeroen Perceval als Richard, de paranoïde, welgestelde, racistische echtgenoot van Marina. Richard en Marina zijn een rijk bourgeoiskoppel met drie kinderen, een Deens kindermeisje en met een quasi onherkenbare Gene Bervoets als tuinman. Ze wonen in een kast van een villa met … een indringer (dus). Wat volgt is een macabere thriller boordevol zwarte humor.

Een gedurfde keuze van het festival van Cannes, een tikkeltje te eigenzinnig om prijzen binnen te halen. Ongetwijfeld kon juryvoorzitter Spielberg, die in zijn debuutfilm Duel (1971) het kwade in een vrachtwagen situeerde, zich nog wel vinden in het feit dat nu het boze en zijn handlangers, honden incluis, van onder de grond onze woonwijken binnendringen. Uitstekende cinema pur, met knappe scenariovondsten waarbij zelfs ijslollystokjes een andere functie krijgen. Jammer dat er niets meer gebeurt met die posse uit het begin van de film. Vooral het eerste uur van de film wordt visueel razendsnel verteld. Bovendien liet perfectionist Van Warmerdam zelfs een moderne villa met tuin bouwen om alles onder controle te hebben. Ook vond hij de juiste mix tussen horror en gitzwarte humor. Zo zal Marina haar Deense nanny terechtwijzen met "You're not in Denmark now!", terwijl het net haar man is die puur racistisch elke allochtone nieuwe tuinman afwijst.

Borgman wordt uiteindelijk de nieuwe tuinman, goeroe voor de echtgenote, nachtmerrie voor haar man en Ti Ta Tovenaar voor de kinderen. Tijdens de persconferentie in Cannes verwees filmmaker Alex van Warmerdam naar Buñuel en de Sade als zijn inspiratiebronnen. Met die schaarse hints moesten we het doen. Evenmin verhelderend was de mededeling dat de openingszin na de begingeneriek (“En zij daalden op aarde neer om hun gelederen te versterken”) geen Bijbelcitaat is maar eigen brouwsel. Iedereen kon en mocht er dus zijn eigen verhaal uit destilleren: Funny games op zijn Hollands. Becket en Kafka maar dan met veel meer humor. Teorema van Pasolini maar dan met een minder mooie Terence-Stampfiguur. Voor mij was het een demonische afrekening met de decadente charmes van de bourgeoisie.

Borgman infiltreert en zijn satanische sekte liquideert, waarbij zijn twee vrouwelijke discipelen Brenda and Ilonka qua wreedheid niet moeten onderdoen voor hun twee mannelijke collega's. “Hoe ouder ik word, hoe gemener”, vertrouwde Van Warmerdam ons toe. Zijn zeven vorige films gingen over bizarre personages en een absurde Hollandse burgerlijkheid. Zijn achtste speelfilm is inderdaad duisterder, dreigender en perverser dan wat de eigenzinnige filmer van onder meer Abel (1986), De Noorderlingen (1992) en De laatste dagen van Emma Blank (2009) ooit gemaakt heeft. Niet iedereen zal deze grimmige, sinistere allegorie kunnen smaken. Maar houd dat dan voor jezelf; je wil toch niet met je hoofd in een emmer cement op de bodem van de dichtstbij gelegen vijver belanden!

Nu te bekijken op Cinemember

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE

Borgman

18/09/2013
Regisseur: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

Trailer: 

wfvuoFo36Ks

onomatopee