The Cave

“Niemand kan zich inbeelden wat wij hebben gezien”, zegt dokter Amina in Feras Fayyads THE CAVE, een heroïsche documentaire over de gruwel van de oorlog in Syrië. De verschrikkingen ervan zijn onvoorstelbaar voor wie er zelf geen slachtoffer van is.

In vergelijking met een echte ervaring van oorlogshorror kan de cinéma vérité-stijl van documentaires als THE CAVE slechts een afgezwakte impressie geven van wat het is om in een oorlogssituatie te leven. Als kijker blijf je steeds op een veilige afstand van het gevaar. Toch slaagt filmmaker Feras Fayyad erin om dat gevaar akelig dichtbij te brengen. Met het dwingende gebruik van geluid krijg je het gevoel dat er echt een vliegtuigbom zou kunnen inslaan boven je hoofd. Net als Amani, de jonge vrouw die we volgen, wordt de kijker ‘hypersensitief’ en komt elke ontploffing hard binnen.

Het is telkens op rustige momenten dat er een bom inslaat. Het openingsshot van THE CAVE toont een ruïnestad belicht door een vredevolle zonsopgang. Abrupt wordt die sereniteit echter verstoord door een brute explosie. Grote rookpluimen wellen op in de verwoeste stad Ghouta, de bovengrondse setting van THE CAVE.

Het grootste deel van de documentaire speelt zich af ondergronds, in een verborgen ziekenhuis genaamd The Cave. Anders dan het ook voor een Oscar genomineerde For Sama brengt THE CAVE geen persoonlijk verhaal. We volgen dokter Amani tijdens haar bezigheden in de ziekenboeg, maar de relatie tussen haar en de kijker blijft professioneel. Ook krijg je haast niet de kans om je emotioneel te verbinden met de patiënten die worden binnengedragen, want die zijn met zoveel dat je elk van hen slechts vluchtig te zien krijgt, net zoals dokter Amani snel de ene na de andere patiënt moet verzorgen. Wel zijn die kortstondige momenten vaak genoeg om diep te raken: een hulpeloze baby of een moeder die schreeuwt om haar verwonde zoon.

De schokkende camera toont schokkende beelden. Herhaaldelijk wordt een moment van rust abrupt onderbroken door een nieuwe lading gewonden die kermend van de pijn het ziekenhuis binnenkomen. Dat aanzicht is enorm aangrijpend en dramatisch. Net daarom is de dramatische soundtrack die de spanning opdrijft volstrekt onnodig, ongepast zelfs. De dwingende realiteit van de beelden wordt ondermijnd door de dramatische, bijna heroïsche Pirates of the Carribean-achtige muziek van Matthew Herbert. Die soundtrack lijkt de documentaire beelden te fictionaliseren en te sensationaliseren. De diëgetische muziek in de film is ook ongepast, maar op een andere manier. Tijdens zijn operaties wil een chirurg naar klassieke muziek luisteren. Met een bebloede doktershandschoen duidt hij een YouTube-video aan op een smartphoneschermpje. De combinatie van zweverige muziek met oorlogsdreiging en spoedoperaties levert een zeer onwennige frictie op.

THE CAVE schuwt oorlogswonden niet, maar toont ze niet op een expliciete of sensationele manier. Vaak blijven bloed en kwetsuren ook uit beeld door spontane blocking, omdat er zoveel mensen voor de camera lopen tijdens chaotische momenten. Daarnaast focust regisseur Fayyad veeleer op de mentale en emotionele impact van oorlog. Close-ups tonen gestresseerde dokters, vertrokken en pijnlijke gelaatsuitdrukkingen van patiënten, een traan die over een wang rolt. Veel meer dan naar de fysieke pijn van de kinderen, gaat de aandacht naar hun psychologische welzijn en de trauma’s die ze opgelopen hebben. “We moeten op zijn minst blijven lachen voor de kinderen”, oppert dokter Amani. Om haar patiëntjes af te leiden van hun pijn en angst stelt ze hen vele vragen en probeert ze wat vreugde in hun leventjes te brengen. Dat doet ze bijvoorbeeld door haren te vlechten. “Doe je vlecht nooit los, want ze maakt ons een”, voegt ze eraan toe. In een korte tijd weet ze een bijzondere band te scheppen met een ouderloos meisje.

Verbondenheid is belangrijk in THE CAVE. Vooral vrouwelijke solidariteit vormt een hoofdthema. Samen met haar vrouwelijke collega-dokters en -verplegers is het Amani gelukt om tijdens hun jaren zwoegen in het ondergrondse ziekenhuis duizenden mensenlevens te redden. Naast deze strijd moest ze er echter ook nog een andere voeren: die om gelijkheid. De scheiding tussen boven- en ondergronds verdeelt niet enkel daglicht en TL-lamplicht, hel en hoop, gevaar en veiligheid, maar ook verwerping en acceptatie van vrouwen in het beroep van arts. De film bevecht het schrijnende feit dat Amani ondergronds (haast weggemoffeld) haar beroep wel kan uitoefenen, terwijl er in de patriarchale Syrische bovenwereld geen sprake is van vrouwelijke dokters.

There’s no way out”, staat te lezen in de openingstitels, na de introductie van de kelder. Onnodig gaat deze zin gepaard met het geluid van zware metalen deur die dramatisch in het slot valt, maar wel waardevol is de kaars in de duisternis die meteen daarop volgt. Dit beeld vat de hele film samen: dokter Amani en haar team zorgden voor vele lichtpuntjes in de donkere, weerzinwekkende oorlogstoestanden. The Cave wordt niet zomaar het “fort van hoop” genoemd.

Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door KATRIJN BEKERS

The Cave

03/12/2020
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
National Geographic

Media: