Cloak and Dagger

De Duitse filmmaker Fritz Lang wordt vooral herinnerd omwille van de klassiekers 'Dr. Mabuse', 'Metropolis' en 'M', maar ook in Hollywood leverde hij sterk werk af met onder andere 'House by the River', 'Rancho Notorious' en ‘The Big Heat’. Minder bekend is zijn spionagefilm met Gary Cooper, CLOAK AND DAGGER.

"Cinema is een uitvinding zonder toekomst." Die uitspraak van Louis Lumière prijkt onder het scherm van het visiezaaltje waar Jack Palance en Michel Piccoli in Jean-Luc Godards Le mépris fragmenten bekijken uit de fictieve 'Griekse' film van de echte Fritz Lang (die zijn passage maakt in de film). Zoals zijn filmpersonage verachtte de regisseur de macht van het geld en botste hij met producenten die (zoals Palance' personage) enkel misprijzen toonden voor kunst.

Cinema is een uitvinding met een verleden, en daar zijn parels van de helaas wat vergeten Fritz Lang (1890-1976) te vinden. Gelukkig zijn er in Frankrijk en Groot-Brittannië nog wel parelduikers die ook minder bekend werk opvissen, zoals Rimini Editions doet met CLOAK AND DAGGER. Niet meteen Langs absolute meesterwerk, maar wel een mooie spionagefilm die een blu-rayrelease met de nodige extra's (twee interviews met kenners) verdient.

Toen Lang in 1946 voor Milton Sperlings productiehuis United States Pictures CLOAK AND DAGGER maakte, had hij Hollywood al getrakteerd op westerns (Western Union, The Return of Frank James), films noirs (Fury, You Only Live Once, Scarlet Street, The Woman in the Window, Ministry of Fear) en oorlogsdrama's (Man Hunt, Confirm or Deny). Genres die gepast waren om het gedrag van mensen onder druk te belichten naar het voorbeeld van Langs Duitse films Die Spinnen (1919), Spione (1928) en Das Testament des Dr. Mabuse (1933).

CLOAK AND DAGGER, een adaptatie van Corey Ford en Alastair McBains gelijknamige boek door gereputeerde scenaristen Albert Maltz en Ring Lardner Jr., was op het eerste gezicht een conventionele spionagethriller. Professor Alvah Jesper (Gary Cooper) trekt tijdens de Tweede Wereldoorlog als wetenschapper in opdracht van de Amerikaanse geheime dienst OSS door Europa (van Zwitserland naar Italië). Gehinderd door Duitse agenten en geholpen door Italiaanse partizanen tracht hij te beletten dat de nazi's de atoombom in handen krijgen en tegelijk probeert hij ervoor te zorgen dat ‘he gets the girl’ (lees: verzetsstrijder Gina te versieren).

De hort op met Hollywood en Hitchcock

Het genre van de romantische avonturenfilm lijkt niet veraf, maar CLOAK AND DAGGER is een sombere, donkere spionagefilm. Een waar partizaan Gina kampt met nachtmerries ("zoveel doden!") en doemdenken overheerst, want "door slechteriken te bekampen, word je zelf een slechterik" en om zijn vrienden te helpen ontsnappen moet buddy Pinkie zich opofferen. Bovendien is er naast fataliteit ook brutaal geweld. Een wetenschapper wordt nonchalant geëxecuteerd en Jesper doodt een belager na een hard fysiek gevecht. Een haast eindeloze worsteling, waarna onze held de dode gebruikt als pop om de nazi's op een dwaalspoor te brengen.

In de als extra toevoegde documentaire Fritz Lang, nazis et espions benadrukt filmhistoricus Bernard Eisenschitz dat de breuk van Lang met de nazi's in etappes verliep en dat Hollywood Lang als Duitse immigrant geregeld vroeg voor films over het nazisme. Uiteindelijk zou hij er vier maken: Man Hunt, Ministery of Fear, Hangmen Also Die! en CLOAK AND DAGGER. "Ik denk dat het een manier was om eventuele verdenkingen van nazisympathieën te counteren", zegt professor Christian Viviani in een andere documentaire, Le projet Cloak and Dagger. Hij stelt dat ook Langs rivaliteit met Hitchcock meespeelde: "Lang begon zijn carrière voor Hitchcock, maar werd door de Brit voorbijgestoken. Toen Truffaut met Hitchcock sprak over zijn Duitse ervaringen, verwees hij haast niet naar Lang en wanneer Truffaut M ter sprake brengt, doet Hitch alsof hij de film niet kent. Dat is waarschijnlijk te wijten aan het feit dat ze op hetzelfde terrein werkten."

Vooral Langs films in de jaren 40 lijken vaak een antwoord te zijn op films van Hitchcock: "Man Hunt reageert op Foreign Correspondent, Ministry of Fear op Saboteur, Secret beyond the Door op Rebecca en CLOAK AND DAGGER heeft overeenkomsten met Notorious. Lang wou telkens terrein winnen op Hitchcock, maar hij had het nadeel dat hij nooit meer dan twee films voor dezelfde studio maakte, zodat hij zichzelf telkens weer moest bewijzen. Zo was CLOAK AND DAGGER een succesvolle studiofilm met grote sterren, maar moest Lang drie jaar later House by the River bijna zonder middelen draaien."

Verdwijning van het apocalyptische einde

Viviani wijst ook op de ernst, de harde toon en het sociaal realisme van deze door de liberale studio Warner verdeelde film en geeft hij aan dat Hitchcock later in zijn spionagefilm Torn Curtain (1966) een even brutale worstelmoord zou inlassen. "CLOAK AND DAGGER is mijn favoriete spionagefilm van Lang", aldus Viviani. "Ik kan het moeilijk verklaren, maar het heeft te maken met de aanwezigheid van Gary Cooper, met de eerlijkheid van zijn personage. Lang apprecieerde Cooper en dat is uitzonderlijk, want hij botste vaak met zijn acteurs. Henry Fonda had een hekel aan Lang en Spencer Tracy haatte zijn tirannieke aanpak. Maar met Cooper klikte het en dat zie je op het scherm."

CLOAK AND DAGGER eindigt met een Casablanca-achtige scène waarin de geliefden afscheid nemen op een vliegveld: "I'll be back. Goodbye, my darling. I'll be back." Dat happy end is opgedrongen door Warner. Kort na Hiroshima en Nagasaki wilden ze het brede publiek niet confronteren met het apocalyptische slot waarin Lang hint dat naziwetenschappers het geheim van atoomkracht ontdekken en vluchten naar Argentinië.

In Langs versie moest Cooper na de dood van een wetenschapper verder zoeken naar de ondergedoken naziwetenschappers en eindigt de film heel open met zijn verzuchting "This is the Year One of the Atomic Age and God help us if we think we can keep this secret from the world, and keep it for ourselves." Dat vertelt Lang in het boek The Films of World War II van Joe Morella, Edward Z. Epstein en John Griggs. Het door Warner verwijderde vierde spoel van CLOAK AND DAGGER is nooit teruggevonden en dus moeten we het stellen met de officiële versie, maar ook die loont de moeite.

FILM: **** / EXTRA'S: **** (interview Bernard Eisenschitz over Fritz Lang, interview professor Christian Viviani over CLOAK AND DAGGER)

Themastukken en meer besprekingen van films op dvd, VoD en blu-ray vind je in de rubriek 'Huisbios' in ons maandelijkse tijdschrift, te bestellen met een mailtje naar info@filmmagie.be.

Geschreven door IVO DE KOCK

Cloak and Dagger

Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
1946
Distributeur: 
Rimini Editions

Media: