At Close Range

James Foley liet zich recent met ‘Fifty Shades Darker’ en ‘Fifty Shades Freed’ niet echt positief opmerken, maar de Amerikaanse regisseur tekende wel voor twee neonoirparels: de Jim Thompsonadaptatie ‘After Dark, My Sweet’ en AT CLOSE RANGE. Deze rauwe, visueel mooie vader-zoontragedie met Sean Penn en Christopher Walken is te (her)ontdekken op blu-ray.

“Er was een Sean Pennretrospectieve met onder meer AT CLOSE RANGE en Sean nodigde me uit”, vertelde James Foley (°1953) aan FilmFreakCentral. “Ik had de film lang niet meer gezien en was zelf verbaasd. Niet over hoe briljant ik wel zou zijn, maar over hoe dat had kunnen gebeuren. Ik herinner me dat ik totaal onbevangen was omdat ik te jong was om beter te weten. Ik had totaal geen benul en nog geen ervaring met flops of met druk van de studio. De film kwam tot stand omdat Sean zeer populair was. Hij wou dat ik regisseerde en we in volledige vrijheid ons ding konden doen. Doordat we macht hadden, konden we de gekste dingen uitproberen, we hoefden met niemand rekening te houden. Alleen onze eigen opvattingen telden. Pas jaren later besefte ik hoe uniek en waardevol dat was. In 1986 vond ik het allemaal normaal en gewoon.”

Nu worden dergelijk gedurfde, niet geformatteerde films niet meer gemaakt (dat ondervond de Amerikaanse regisseur nog in 2003 met misdaadthriller Confidence), maar eigenlijk was AT CLOSE RANGE (1986) heel gewoon in de jaren 80. Dat had alles te maken met de erfenis van de jaren 70, een periode die aanvankelijk gekenmerkt werd door een rebelse sfeer maar snel donker en paranoïde werd. Het oude studiomodel was ingestort en de filmindustrie dacht, gesterkt door het commerciële succes van roadmovie Easy Rider (1969), te kunnen scoren door in te spelen op jeugdcultuur. Een buitenkans voor een nieuwe generatie filmmakers. Het New Hollywood van Peter Bogdanovich, Francis Ford Coppola, Brian De Palma, Jerry Schatzberg, Bob Rafelson, Alan J. Pakula, Hal Ashby, William Friedkin en vele anderen was geboren en zou pas doodverklaard worden bij het debacle rond Michael Cimino’s Heaven's Gate in 1980. Het werd een vruchtbare periode met energieke, eigenzinnige en intelligente films die ergens over gingen. Films die er niet voor terugschrokken mythes te ontluisteren en Amerikaanse archetypes te ondergraven.

Tijdens de jaren 80 viel de auteur opnieuw van zijn sokkel in Hollywood – de indies zouden pas een decennium later een nieuwe versie van Amerikaanse auteurscinema ontwikkelen – maar de geest van de seventies bleef zijn invloed uitoefenen. Escapisme, blockbusters en kauwgom voor de ogen gaven de toon aan, maar ook buitenbeentjes bleven de zalen halen. Er was nog ruimte, weliswaar in de marge, voor films die wrongen. Daardoor kon Foley, niet toevallig ontdekt door seventiesicoon Hal Ashby, debuteren met lichtjes bizarre films zoals Reckless (1984) en AT CLOSE RANGE.

Het romantische drama Reckless met Daryl Hannah en Aidan Quinn was een soort anti-John Hughes-tienerfilm waarin bitterheid en de sociale realiteit een stempel drukten op een liefdesverhaal. De op feiten (uit 1978) gebaseerde neonoir AT CLOSE RANGE vertelt het rauwe en gewelddadige verhaal van een jongeman (Sean Penn) die hunkert naar de liefde van een narcistische vader (Christopher Walken) die zijn zoon niets te geven heeft en hem uit zelfbehoud zelfs zou kunnen vermoorden. Dat pijnlijk tragische verhaal over verstoorde relaties, botsende verlangens, niet vervulde dromen en hevige emoties herinnert aan oude mythes en legenden over kinderen die verraden worden door hun ouders en tijdens het opgroeien zelf hun identiteit moeten zien te vinden.

Bradford Whitewood Jr. woont in landelijk Pennsylvania met zijn gescheiden moeder, grootmoeder en halfbroer. In hun armoedige bungalow kan tv-kijken en bier drinken de verveling niet doorbreken. Wanneer zijn vader, Brad Sr., op bezoek komt met geld, een snelle wagen en een sexy vriendin begint zoonlief te dromen van een beter, avontuurlijker leven. Ook al blijkt vader een ordinaire dief met moorddadige driften. Een spiraal van geweld en bedrog komt op gang en het avontuur blijkt levensgevaarlijk. Door toedoen van een emotieloze, onbetrouwbare vader die een narcistische sociopaat blijkt.

Brad Jr. is geen crimineel, maar een rebel en een outcast die ondanks een liefdevolle relatie met landbouwersdochter Terry vooral in de greep zit van verveling, eenzaamheid en wanhoop. Bij Brad Sr. zoekt hij liefde en, samen met zijn vrienden, avontuur. De jongeren worden gemanipuleerd door Brads vader, die hen eerst eenvoudige klusjes geeft, dan klaarstoomt voor grote operaties en vervolgens laat opdraaien voor de gevolgen wanneer de politie in beeld komt. Ook Brad Jr. is de pineut, vooral omdat het zijn vader goed uitkomt.

AT CLOSE RANGE vertelt zijn gewelddadige, sombere verhaal op een gestileerde maar vooral rauw-realistische wijze. Er zijn geen helden of zelfs positieve figuren, maar de authenticiteit levert een beklijvend drama op. Brutaal, wreed, donker en triest. Met een genadeloze, angstaanjagende vaderfiguur (“You scared yet? You oughta be.”), maar ook met een samenleving waarin sociaal-economisch onrecht criminelen versterkt in hun extremisme en armoede, uitbuiting en vervreemding voor uitzichtloze situaties zorgen.

Film noir was, in de jaren 40 en 50, morele cinema en ook deze neonoir uit de eighties is moreel geladen. Een rechtbankscène introduceert het concept gerechtigheid en een dramatische confrontatie tussen vader en zoon kaart verantwoordelijkheid, keuzes en overtuigingen aan. Daar waar Brad Sr. stelt dat het lot en genen alles bepalen, benadrukt Brad Jr. dat individuele keuze en moraliteit meespelen. “No, no, I'm not you”, zegt hij wanneer zijn vader hem aanspoort de trekker over te halen en te kiezen voor wraak en zelfbehoud. Een moreel einde waarvoor Foley en Penn moesten vechten tegen producenten die na testvoorstellingen suggereerden om de 'slechterik' te doden. “Maar Penn weigerde een reshoot van de eindscène en AT CLOSE RANGE bleef zoals ik de film had afgeleverd”, aldus Foley.

James Foley zou nog sterke (Glengarry Glen Ross en After Dark, My Sweet), middelmatige (Confidence, Fear en The Corrupter) en zwakke (Who's That Girl, Perfect Stranger, Fifty Shades Darker en Fifty Shades Freed) maken, maar enkel AT CLOSE RANGE bleek een tijdloos meesterwerk. Met dank aan het rauw vertelde, sombere verhaal, de manier waarop Christopher Walken en Sean Penn respectievelijk het kwaad en de vervreemding vertolkten én de oorwormmuziek van Madonna, die perfect aansloot bij de enigmatische figuren en de droomachtige fotografie. In ‘Live to Tell’ zong Penns toenmalige partner: “I have a tale to tell, Sometimes it gets so hard to hide it well, I was not ready for the fall, Too blind to see the writing on the wall.” En “I know where beauty lives.” Vlak bij de gruwel.

FILM: **** / geen extra’s

Themastukken en meer besprekingen van films op dvd, VoD en blu-ray, vind je in de rubriek 'Huisbios' in het tijdschrift Filmmagie.

Geschreven door IVO DE KOCK

At Close Range

Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
1986
Distributeur: 
Carlotta

Media: 

onomatopee