Cristian Mungiu over BACALAUREAT

Het is bijna tien jaar geleden dat de jonge cineast Cristian Mungiu in Cannes op het filmfestival vrij verrassend de Gouden Palm in ontvangst mocht nemen voor '4 Months, 3 Weeks and 2 Days'. Zo werd de Roemeense film definitief op de kaart gezet, nadat zijn al even talentrijke landgenoot Cristi 'Sieranevada' Puiu in 2005 dankzij het opmerkelijke 'The Death of Mr. Lazarescu' de eerste kiemen had gelegd. De Nieuwe Roemeense Golf was geboren. Sindsdien kwam een tiental filmregisseurs met de regelmaat van een klok met sterke verhalen. In 2012 maakte Mungiu 'Beyond the Hills' en nu dus BACALAUREAT, films die zeer goed zijn ontvangen.

FILMMAGIE: Mogen we je drie langspeelfilms tot nu toe als een drieluik zien: een stand van zaken van 'la condition humaine' in het Roemenië tijdens het (nakende einde van het) communistische regime, nadien en het land vandaag? Alledrie zijn het films ook over manipulatie.

CRISTIAN MUNGIU: Ik denk nooit in cycli. 4 Months, 3 Weeks and 2 Days speelde zich af op het einde van het communisme in Roemenië, Beyond the Hills was gebaseerd op een incident van zowat tien jaar geleden en BACALAUREAT speelt vandaag. Het is waar dat ze verhalen vertellen met een sociaal canvas en dat ze het hebben over de status van de maatschappij op een specifiek moment. Dat gezegd zijnde hoop ik dat het mogelijk blijft lokale verhalen te vertellen met een meer algemene betekenis, die meer vertellen dan alleen maar dat verhaal. Dat maakt dat je het bijvoorbeeld op een andere manier over de communistische periode kan hebben dan over een normaal historisch fenomeen. 4 Months, 3 Weeks and 2 Days geeft je geen informatie, wel doet het je voelen hoe het was toen te leven, wat veel complexer is: dat gevoel van repressie, het idee dat er altijd iemand is die je in het oog houdt, de spanning … Dat is een onderwerp voor kunst.

BACALAUREAT poogt datzelfde te doen op hetzelfde niveau. Het is de thrillerlaag van de film die het heeft over een soort stress, een schuldgevoel bij de vader. Het was zaak niet alleen een film te maken op intellectueel niveau, maar ook het niveau aan te spreken waarin het gaat over wat je voelt. Dat is niet gemakkelijk. Vanaf het moment dat ik besloot om zeer realistische films te maken, heb ik een laag gecreëerd waar je niet altijd een verklaring voor nodig hebt. Tegelijk hoop ik dat wat het hoofdpersonage overkomt – ideeën, gedachten, betekenissen, wat in zijn binnenste omgaat – tot die laag behoort.

BACALAUREAT doet sterk denken aan die andere Roemeense film, Child’s Pose, ook een film over manipuleren, toen van een moeder uit de hogere bourgeoisie voor haar zoon, nu van een vader, een dokter ten gunste van zijn dochter.

C. MUNGIU: In beide gevallen is er sprake van manipulatie. Wat de films gemeen hebben is dat ze geïnspireerd zijn door de realiteit en door het leven. Dat is wat ik tracht te doen, niet inspiratie op te doen van filmgenres of cinema – cinema is al een interpretatie van het leven, een gesimplificeerde interpretatie. Ik vertrek liever van het leven zelf. Manipulatie wordt gereflecteerd in de films die ik maak, maar is niet het doel. Wat ik zoveel mogelijk tracht te doen, is te signaleren wat er in mijn omgeving aan de hand is, wat relevant is, en mijn visie mee te geven op het verhaal dat ik ontvouw. Mijn complexe verhalen stoffeer ik met tal van lagen en interpretaties van situaties waarbij het goed is dat je alle details krijgt, zodat je zelf over de personages kan oordelen. Ik doe mijn best om geen oordeel uit te spreken over mijn personages, dat laat ik aan de toeschouwer over omdat ik denk dat het fair is om ze die vrijheid en die verantwoordelijkheid te geven. Want zo gebeurt het ook in het leven. Gebeurt er iets, dan heb je al een interpretatie klaar die afhangt van je eigen onderscheid tussen goed en kwaad om zo een oordeel te vormen. Ik wil mijn oordeel niet opdringen, ik wil alleen zeggen dat de verhalen waarmee ik de toeschouwer confronteer belangrijk zijn, niet zozeer voor de personages maar voor zijn eigen leven.

Het verhaal van BACALAUREAT is gedrapeerd rond de relatie tussen vader en dochter, waarbij je je de bedenking kan maken: projecteert de vader niet zijn eigen dromen, zijn eigen wensen op zijn dochter?

C. MUNGIU: Doen niet alle ouders dat? Tegelijk denk ik niet dat het dezelfde wensen zijn. Wat ik beschrijf is zeer verschillend. BACALAUREAT heeft het over een dubbel discours dat ouders met hun kinderen hebben. ’t Is gemakkelijk om dat discours (over integriteit) te hebben met woorden … tot je er in je eigen leven voor staat. Kinderen spreken je erop aan. Zij begrijpen het verschil tussen wat je hun vertelde en wat mogelijk is. De moeilijkheid vandaag is om de juiste woorden te vinden voor je kinderen, want je moet al vroeg kiezen. Als je het hebt over de waarden die je wil dat de maatschappij uitdraagt opdat er een en ander zou veranderen, of je geeft hun de informatie die ze nodig hebben om te overleven, dat is een ander accent. Dat geeft mij in BACALAUREAT ook de gelegenheid om het over andere dingen te hebben: over de relatie tussen het compromis als persoonlijke keuze – niemand dwingt je, er is altijd een andere weg – en de corruptie in de maatschappij in het algemeen.

Als je terugkijkt op je leven, check dan eens even de beslissingen en keuzes die je gemaakt hebt, en misschien besluit je dan dat je niet de persoon bent die je ooit hoopte te zijn. Je kan maar hopen dat je met de ervaringen die jij hebt gehad de anderen kan helpen. Maar dat is vrij naïef. Het werkt nooit voor jou. Je wou het altijd doen zoals jij het wou. En als ouder luister je naar jezelf. Het is moeilijk te zeggen dat het personage van de vader zijn eigen dromen projecteert op zijn dochter of intelligent genoeg is om te luisteren naar wat zij wil …

De vader staat op het punt van zijn echtgenote te scheiden en te kiezen voor zijn maîtresse-met-kind. Het is een verhaallijn die zich wat in de marge afspeelt. Was dat nodig om het hoofdpersonage menselijker te maken, kwetsbaarder ook?

C. MUNGIU: Altijd vertrek ik van het verhaal, niet van de personages. Uiteraard neem ik telkens een aantal beslissingen wat het personage betreft, maar altijd in het voordeel van het verhaal. Ik ben vertrokken van een berichtje in de krant en heb van het hoofdpersonage een dokter gemaakt. Omdat hij iets belangrijks doet in de maatschappij; er wordt van hem verwacht dat hij geneest, dat hij levens redt. Tegelijk weet je dat de staat hem niet kan betalen; dokters worden in Roemenië zeer slecht betaald … Alles start met armoede. Het is gemakkelijk principes te hebben en een maatschappij te bedenken die niet is zoals ze is. De hele film gaat over compromissen, leugens en waarheid. Zijn buitenechtelijke relatie toont wat er met je gezin gebeurt wanneer je beetje bij beetje weigert om nog compromissen te sluiten. Niemand forceert je te liegen of om dingen op te offeren. Daarom vond ik het van belang dat hij een dokter was met een maîtresse – en dat je ook het standpunt van zijn echtgenote mag kennen. Hij staat model voor iemand van zijn leeftijd. Ik ken die leeftijd zeer goed, want ik heb met veel mensen gepraat. De vader vertegenwoordigt iemand in wie iedereen zich kan herkennen.

Je had het net over corruptie …

C. MUNGIU: Het is ook een film over twijfel. Is het mogelijk om eerlijk te blijven in een maatschappij die in se oneerlijk is? Kan je je kinderen opvoeden los van een dergelijke maatschappij? Ik ben daar niet zo zeker van … Het maakt je niet gelukkig! De dokter blijft eerlijk zolang hij kan, maar tegelijk begint dat beetje bij beetje af te brokkelen – ik heb daar veel research over gedaan. Lang was compromissen sluiten een manier om te overleven tegenover machtige mensen. Het verschil is dat je vandaag niet meer dezelfde excuses hebt.

Over de dochter komen we niet al te veel te weten. Alleen misschien dat ze niet zo gelukkig lijkt om in de UK te gaan studeren

C. MUNGIU: Ze is niet zo blij met dat plan. Op die leeftijd denk je niet aan de toekomst, ze denkt aan wat vandaag voor haar van belang is: dat is haar lief en ze voelt zich goed bij hem. Het is moeilijk om dat te beoordelen. Je stelt dat je niet al te veel over haar te weten komt. Wel, je krijgt niet veel informatie over haar, maar aan het eind van de film weet je genoeg. Je weet bijvoorbeeld dat ze zich anders positioneert dan haar vader in eenzelfde situatie; haar vader acht haar lief schuldig voor wat het meisje is aangedaan, voor wat er die dag, die ochtend is gebeurd, ook al was hij niet in de buurt. In de ogen van de vader is hij schuldig. Terwijl het meisje op het politiebureau bij het identificeren van een mogelijke dader allerlei foto’s te zien krijgt, maar weigert iemand aan te klagen omdat ze niet zeker is. Dat zegt zeer veel over de generaties. Dat wou ik dat de toeschouwer over haar zou weten. Je kan uiteraard niet een hele generatie laten vertegenwoordigen door één iemand. Het was voor mij moeilijk om – na alle research die ik voor deze film had gedaan – te besluiten of het al dan niet fair was te doen geloven dat de volgende generatie minder categoriek zou zijn. Daar ben ik niet zeker van. Ook al omdat zij dezelfde opvoeding gekregen hebben als hun ouders. Vraag is: Hoe stap je uit deze vicieuze cirkel? Het is niet omdat je jong bent dat je dat sowieso doet …

Interview – Brussel, 7 december 2016

Geschreven door FREDDY SARTOR & EVELIEN VAN VESSEM

Cristian Mungiu over BACALAUREAT

21/12/2016
Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2016
Distributeur: 
Lumiere

Media: