Déjà s'envole la fleur maigre

Vier jaar geleden liet CINEMATEK een gerestaureerde versie van DÉJÀ S’ENVOLE LA FLEUR MAIGRE los op de Belgische bioscopen. De film die de Waalse cinema gestalte gaf, maar cineast Paul Meyer ruïneerde, kreeg later nog een dvd-release en is nu te zien op VoD-platformen.

Paul Meyer draaide met DÉJÀ S’ENVOLE LA FLEUR MAIGRE een film waarmee hij de Waalse cinema in één klap op de wereldkaart zette. De cineast uit de Oostkantons kreeg eind jaren 1950 van de toenmalige (unitaire) minister van Onderwijs de opdracht in de Borinage een documentaire te maken. De film moest België als een gastvrij land voorstellen en eveneens bruikbaar zijn als propagandistisch instrument om in Zuid-Europa migranten te ronselen voor de toen nog florerende steenkoolindustrie. Maar het liep anders.

Tegen de tijd dat Meyer begon te draaien was de langgerekte doodsstrijd van de Belgische mijnbouw immers al begonnen. In de Borinage was intussen een staking uitgebroken en de cineast veranderde radicaal van opzet. In plaats van een wervende documentaire filmde hij een sterk door het neorealisme beïnvloed docudrama met een fatalistische teneur. Hoewel de film al snel tal van prijzen won op binnen- en buitenlandse festivals werd een en ander hem niet in dank afgenomen en de overheid vorderde prompt de verleende subsidie terug. In de prachtige restauratie van het Koninklijk Belgisch Filmarchief komt het mooie zwart-wit van het origineel uit 1960 volop tot zijn recht en ook de geluidsband klinkt weer loepzuiver.

Meyer vertelt zijn allegorische verhaal in een tijdspanne van 24 uur. Twee personages met tegengestelde lotsbestemmingen springen eruit. De moegestreden mijnwerker Dominico besluit naar Italië terug te keren, terwijl de pas aangekomen Luigi zijn eerste stappen zet op onbekend terrein. Hun wegen kruisen elkaar in een reeks taferelen die werden opgenomen tussen de sintelbergen en in de arbeiderswijken in de Borinage. De niet-professionele acteurs beelden zowat hun eigen leven uit. In de dialogen hoor je een mengelmoes van Frans, Italiaans, Pools zelfs een mondje Nederlands.

De titel verwijst naar een gedicht van de Italiaanse Nobelprijswinnaar Salvatore Quasimodo en geeft treffend de melancholische sfeer weer waarin de film baadt. DÉJÀ S’ENVOLE LA FLEUR MAIGRE laveert soms onhandig tussen een realistisch en een symbolisch register. Maar wie daar niet over struikelt, ziet een uniek tijdsdocument waarvan na meer dan een halve eeuw nog altijd een onmiskenbare charme uitgaat.

De film is te bekijken bij UniversCine en Avila.

Geschreven door GORIK DE HENAU

Déjà s'envole la fleur maigre

01/06/2016
Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
1960
Distributeur: 
CINEMATEK

Media: 

onomatopee