Diego Maradona

Nu er in coronatijden geen bal meer te zien is in voetbaltempels, krijgen we tijd om te genieten van een oldskool documentaire over de duivelse voetbalgod Diego Maradona op dvd of VoD. Asif Kapadia verwent ons met heerlijke korrelige beelden van Argentijnse virtuositeit en eivolle stadions terwijl hij, net als in 'Senna' en 'Amy', op zoek gaat naar de link tussen imago en tragedie.

“Ik ben zwart of wit, ik zal nooit grijs zijn”, zei de Argentijnse voetballegende Diego Maradona. En: “Ik maak goals, en ik maak fouten.” Een kleurrijke figuur, tegelijk held en schurk, is een ideale protagonist voor een modern shakespeariaans drama. Tot dat besef was Emir Kusturica reeds gekomen, maar zijn Maradona by Kusturica (2008) botste op het ego van de Servische filmmaker. Een handvol andere filmmakers deed het niet veel beter. Daardoor kon de Britse documentairemaker Asif Kapadia (°1972), die met Senna en Amy al de tragiek van supersterren aansneed, anno 2019 nog een verfrissende documentaire maken over deze sterk gemediatiseerde iconische voetballer.

DIEGO MARADONA begint chaotisch. Terwijl een colonne auto’s door de Italiaanse stad Napels racet op 5 juli 1984, zien we flitsen van ‘Pluisje’, Diego Armando Maradona. Voetbalhoogstandjes, een gebroken enkel, een lachende Maradona, een vechtpartij op een veld, het gescheurde truitje van Barcelona, familieleden en fans, een van ‘het spelletje’ genietende achttienjarige … het zijn allemaal ups en downs van de achtbaanrit die leidt naar Napels en de zeven jaar daar die het hoogtepunt van Maradona’s carrière vormen. Ze luiden evenwel ook het begin in van zijn ondergang.

De zenuwachtige sfeer en het wervelende tempo tijdens de begingeneriek van DIEGO MARADONA sluit perfect aan bij de bestemming: het Stadio San Paolo van SSC Napoli. Een betonnen bunker, die tijdens voetbalwedstrijden verandert in de hel van Napels, waar Maradona in verdwijnt. Hij wordt door de catacomben geleid om als nieuwe speler voorgesteld te worden aan pers en publiek. Boven zijn hoofd schreeuwen en zwaaien supporters, fotografen omcirkelen hem en wanneer hij achter een tafel met de even excentrieke als arrogante clubvoorzitter wordt geduwd blikt de nieuwe vedette van Napels schichtig naar de fans die door een rooster in het plafond meekijken.

“Het lijkt wel zijn intrede in een amfitheater,” zegt Kapadia in de audiocommentaar van de dvd, “de voetballer die Barcelona ontvluchtte om rust te vinden, wordt voor de leeuwen geworpen en lijkt niet te beseffen wat hem overkomt. Vanaf dit moment wordt zijn leven pas echt turbulent.” Ook al omdat ‘gladiator’ Maradona een echte publieksspeler was. Iemand die met zijn dribbels, loopacties en doelpunten de show verzorgde.

En iemand die energie haalt uit de van de tribunes rollende emoties. Het is geen toeval dat de van gestalte kleine voetballer grote tegenstanders aftroeft, als een soort David die tegen Goliath zijn grinta, snelheid, timing en techniek inzet. Underdog Maradona paste bij het nietige Napels, de luis in de pels van Italiaanse giganten als Juventus, AC en Inter Milaan. De supporters van die machtige elftallen uit het rijke Noorden van Italië keken neer op de ‘marginale’ supporters van het arme Napels. We krijgen te zien hoe Maradona en zijn ploegmaats energie putten uit beledigende spandoeken en spreekkoren die zinspelen op een gebrek aan hygiëne bij Napolitanen. De wraak is zoet, de vreugde groot wanneer Maradona de blauw-witten naar de landstitel voert.

De symboolwaarde van de Argentijn voor Napolitanen in de greep van armoede en maffia - en de reden waarom zijn portret in vele gezinnen naast dat van Jezus prijkte - komt goed uit de verf. Net als, en dat is zelden het geval in documentaires over voetbal (we willen het nog niet over speelfilms hebben), het voetbaltalent van Maradona en zijn vermogen zich aan te passen aan het harde, rudimentaire Italiaanse voetbal dat doorgaans eerder geschikt is voor krachtpatsers dan voor virtuozen. Maar Asif Kapadia is een Brit en een nationaal trauma, de frauduleuze goal gescoord met ‘de hand van God’ tijdens de kwartfinale van WK ’86 tussen Argentinië en Engeland, krijgt dan ook een cruciale plaats in de documentaire.

Voor Kapadia is het de aanleiding om twee aspecten van Maradona’s persoonlijkheid te benadrukken: de bedrieger en het genie. Het briljante tweede doelpunt in dezelfde wedstrijd is daarvan een illustratie. Ook in Senna en Amy kwam Kapadia al gevaarlijk dicht bij het romantische cliché dat sterren altijd een lichte en een donkere hebben, waardoor ze manisch-depressief ogen. Uiteraard had Maradona zoals iedereen sterktes en zwakheden, maar de impact van de maffia, zijn drugsverslaving en de mediatieke mallemolen verdwijnt hier te zeer naar de achtergrond.

Kapadia voert Fernando Signorini, de trainer van Maradona, op om de gespleten persoonlijkheid van de Argentijn te duiden. Volgens hem was er aan de ene kant Diego – de lieve en onzekere jongeman van bescheiden afkomst – en aan de andere kant Maradona, de zelfzekere en arrogante voetbalgod. Voor de eerste zou hij alles doen, aan de tweede wil hij geen tijd verspillen. DIEGO MARADONA bouwt hierop verder en illustreert het conflict tussen het imago en de identiteit van het voetbalicoon.

Ondanks het feit dat Kapadia toegang kreeg tot het beeldarchief van Maradona en verwanten aan het woord laat, komen we van die identiteit echter niet veel te weten. We zien wel een derde aspect naast imago en identiteit: het zelfbeeld. We vernemen gedeeltelijk hoe Maradona zichzelf ziet. Zijn ontwapenende eerlijkheid levert, zeker wanneer zijn lange ontkenning van een buitenechtelijke zoon aan bod komt, niet altijd een fraai beeld op, maar het maakt de vedette wel menselijk.

Daardoor wordt het vertrouwde verhaal van de getalenteerde jongeman die succes kent om daarna zijn ondergang tegemoet te snellen ook een humane tragedie. Tegelijk maakt Kapadia Maradona’s passie voor voetbal overduidelijk. “Het geluk straalde vaak van zijn gezicht op een terrein”, zegt de documentairemaker in de commentaartekst. De kracht van DIEGO MARADONA is dat de docu deze passie laat botsen met het nationalisme en de woede van ‘zijn’ even gepassioneerde supporters wanneer hij tijdens de wereldbeker in Italië zijn adoptieland moet uitschakelen. Goed wetende wat dat met zijn populariteit en zijn toekomst zal doen.

Maradona’s passie en loyaliteit dwingen hem echter tot wat haast zelfvernietiging is. Het is de enige optie. Op dat moment krijgt Pluisje iets heroïsch. Meer dan bij zijn andere voetbaltriomfen. Meer ook dan bij het rebelse gedrag dat hij vertoonde in de periode die niet behandeld wordt door Kapadia. Al zijn we blij dat DIEGO MARADONA ook een flard van zijn briljante actie tegen België in Mexico laat zien. Dat was ook even vloeken en (toe)juichen.

FILM: **** / EXTRA’S: *** (commentaar, verwijderde scènes)

Beschikbaar op dvd en online op UniverscineProximusiTunes,Telenet en CineMember

Geschreven door IVO DE KOCK

Diego Maradona

31/12/2019
Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Cinéart

Media: