Elle

Intrigerend kat-en-muisspel

Niemand verwacht dat Paul Verhoeven in Cannes een Gouden Palm voor subtiliteit zal ontvangen. Alsof hij met Turks Fruit (1973) zijn statement maakte en vervolgens elke film in meer of mindere mate injecteerde met een brok maatschappijkritiek, het nodige bloot en Hollandse vrijgevochtenheid. Oog in oog met de mogol die Hollywood heet, voegde hij aan die kenmerken ook cynisme toe, om zichzelf en zijn publiek eraan te herinneren dat de Nederlandse vrijbuiter zich nooit door het systeem zou laten inkapselen. Tot groot vermaak van de toeschouwer. Wie zichzelf na het succes van Basic Instinct zo onaantastbaar acht dat hij op wereldschaal denkt te kunnen scoren met een campfestijn zoals Showgirls, is óf een onverbeterlijke provocateur óf een erg slechte strateeg. Verhoevens veelvuldige ontgoochelde reacties op het verguizen van zijn bloteborstenparade lijken op het tweede te wijzen. Hij nam heerlijk wraak door zijn in vitriool gedrenkte pijlen op het militaristische Amerikaanse heroïsme te richten met het hilarische Starship Troopers. Verhoevens succestijd leek echter voorgoed voorbij. Drie kippen met gouden eieren – Total Recall, Robocop en Basic Instinct – brachten hem naar de absolute top, maar na Showgirls zou hij vooral een outsider blijven, een rol die hij koesterde door de oorlogsfilm Zwartboek (2006) opnieuw in Nederland op te nemen. Nu, tien jaar na zijn laatste speelfilm, prijkt hij plotseling weer op de lijst van de officiële selectie in Cannes, de competitie voor de Gouden Palm … met een Franse film, een opvallend ingehouden en – zowaar – subtiele film.

ELLE wordt aangekondigd als een kat-en-muisspel tussen een bedreigde vrouw en haar mannelijke belager, maar wie verwacht dat de 78-jarige filmregisseur hiermee een remake maakt van Basic Instinct in de hoop gemakkelijk te scoren, is eraan voor de moeite. Omdat bij deze verfilming van een roman van Philippe Dijan de tandem Verhoeven-Isabelle Huppert centraal staat, was de filmmaker verplicht om met een quasi volledig Franse crew in zee te gaan. Huppert speelt Michèle Leblanc, een schijnbaar koele en cynische vrouw die door een dramatische gebeurtenis uit haar kindertijd gestigmatiseerd door het leven gaat en daarop antwoordt met harde beredeneerdheid. Zij is een enigma. Wanneer ze in haar huis wordt aangerand, weigert ze naar de politie te gaan omdat media-aandacht een traumatiserend effect op haar heeft. Dan al voelen we dat er meer aan de hand is. Veel meer. Na de hondsbrutale openingsscène verrast Verhoeven door de spanning niet thrillermatig op te bouwen, maar zijn tijd te nemen om de omgeving van Michèle te schetsen, te focussen op diverse relaties – zij leidt een bedrijf waar videogames worden bedacht én gemaakt – en te graven in de seksuele beleving van de personages.

Heel on-Verhoeviaans lijkt hij het verhaal – het wie en waarom van de verkrachting – wat aan zijn lot over te laten om in relatieve rust de psychologie van de protagonisten uit te spitten. Waarbij hij focust op zijn stokpaardjes en ons een blik gunt in de erotische voorkeuren – en afwijkingen – van de aanvankelijk banaal ogende figuren. Verhoeven heeft de plaats van het sensuele in het leven van mensen altijd ernstig genomen en nu hij het smeuïge verenigt met het doordachte en doorleefde, komt hij bijzonder sterk uit de hoek. Dat is niet weinig aan zijn hoofdactrice Isabelle Huppert te danken. Met klasse en intensiteit graaft ze ongemakkelijk diep in haar personage, een krachtige vrouw die zichzelf dreigt te overschatten in het verwerken van haar trauma’s en die nog een stuk complexer in elkaar zit dan Erika - La pianiste - Kohut. ELLE combineert enkele van Verhoevens aloude fascinaties met opvallend uitgepuurde cinema. Toch had de film naar ons gevoel nog meer indruk kunnen maken als er een duidelijke keuze voor een genre was gemaakt: psychologisch drama, whodunnit, erotische thriller … Verhoeven veegt ze allemaal netjes van tafel om zijn eigen ding te doen. Hij moet daarbij echter vaststellen dat hij nog net niet voldoende Haneke is om zijn eigen unheimliche genre te creëren.

Geschreven door MIK TORFS

Elle

25/05/2016
Regisseur: 
Muziek: 
Productiejaar: 
2016
Distributeur: 
Athena Films

Media: