Engel

Zelf vertelt regisseur Koen Mortier dat hij zijn films niet meteen herbekijkt, maar wij genoten van een tweede visie van ENGEL. Op blu-ray komt niet enkel de oogstrelende visuele schoonheid van deze Dimitri Verhulstadaptatie tot zijn recht, het verhaal van een amour fou tussen twee verloren, gedoemde zielen blijft nazinderen. Dit is betoverende cinema.

“Mijn vriend, mijn broer. Je hebt gefilmd. Dit alles, met plezier, met respect, je hebt gefilmd. Het is jij, niet ik, jij. Het is niet hem, het is jij. Ik hou dit bij. Kom naar hier. Je hebt veel gefilmd, goed gedaan, je hebt goed gewerkt.” Met deze post-creditsrap van (vermoedelijk) een Senegalees crewlid sluit Leonardo Van Dijls making-of van Koen Mortiers ENGEL (aka Un ange) af.

Filmen is liefhebben

Het sleutelwoord hier is 'respect'. Dit is geen Marvelavontuur, ook al grappen crewleden over een 'zwarte leeuw'. ENGEL gaat over vrijheid. En over sterke vrouwen. Je merkt het respect voor de locatie, de mensen en de omstandigheden in deze beelden van achter de schermen. Vertrouwen in de magie van cinema ook. En liefde voor Senegal. “Als Senegal sterft, sterft Afrika”, benadrukt een ander crewlid. “Senegal is de neus van Afrika. Weet je, wanneer je je neus verliest, dan sterf je.”

Een making-of is doorgaans een didactische documentaire waarin filmmakers hun visie uiteenzetten. Waar ze vooral hun vakmanschap en auteursstatus demonstreren. Zelfzeker en haast arrogant. Niets van dit alles hier. We zien filmmakers samenwerken, zoeken, twijfelen en keuzes maken. “Ik weet het niet.” “Denk je dat er iets mogelijk is?” “We weten dat we morgen ook een probleem hebben.” En toch komt het uiteindelijk goed met het licht, de kleuren, de locaties, de bewegingen en de kadrering in ENGEL.

Want regisseur-scenarist Koen Mortier, DoP Nicolas Karakatsanis en art director Geert Paredis slagen erin om hun neonsymfonie in blauw en rood een emotionele invulling te geven zonder de identiteit en authenticiteit op te offeren van het land waar dit liefdesverhaal van een wielerkampioen en een prostituee speelt. Een beetje naar het beeld van hun protagonist, een larger than life figuur met een groot hart, een dromer die kennismaakt met de rauwe realiteit wanneer hij wil leven en haast terloops sterft.

Ondergedompeld in een liefdesverhaal

Na de respectievelijk omstreden en ondergewaardeerde films Ex Drummer en 22 mei vertelt Koen Mortier met ENGEL het verhaal van een amour fou tussen twee gedoemde zielen, een sportman met een tanende carrière en een Senegalese prostituee. Net zoals de roman van de Vlaamse schrijver Dimitri Verhulst waarop de film gebaseerd is, verwijst deze contemplatieve sfeerfilm naar het tragische verhaal van wielrenner Frank Vandenbroucke. Maar Mortier serveert ons vooral een emotionele mokerslag die angst en liefde verstrengelt.

Het verhaal is simpel: Thierry ontmoet Fae in een bar, lijkt betoverd door haar, maar wanneer hij Fae volgt naar een groezelig hotel, gedraagt hij zich bizar en stuurt hij de prostituee weg. Die ontdekt ’s morgens dat hij dood is. De vondst van Mortier is dat hij van het mysterie geen misdaadthriller maakt maar een liefdesverhaal.

De kracht van ENGEL is dat hij de kijker onderdompelt in de geest van beide protagonisten, meesleept in hun avontuur. Badend in een onwerkelijke sfeer en surfend op droom- en angstbeelden. Een gedeelde zoektocht naar een beter leven van twee mensen die in verschillende werelden leven, maar dezelfde dromen en hindernissen delen. “Hoop en wanhoop lopen parallel”, weet de regisseur.

“Ik wou een tunnel creëren, de personages onderdompelen in een bloederig, zweterig hol”, benadrukte Mortier toen we hem eerder spraken voor Filmmagie en DeWereldMorgen. “Daardoor verdwijnt ook de lijn tussen haar leven en zijn leven. Er is ook een groot verschil tussen het hotel van de toerist en het hotel waar hij met het meisje belandt. Het plafond, de muren en de themakleur rood zijn belangrijk en heb ik samen met Karakatsanis en Paredis gefabriceerd. Ik wou een organisch geheel creëren. Door te werken met heel lange shots maken we de tijd surreëel. We duwen de kijker zo in de film, als een personage.”

Tijdens ons interview net voor de release van ENGEL zei je dat je vorige langspeelfilm 22 mei eigenlijk niet bestaat omdat hij geen bestaansrecht heeft gekregen. Kreeg je film ditmaal wél die kans?
KOEN MORTIER 22 mei werd maar gedurende één week getoond in drie Kinepoliszalen. Het bleek dat distributeur KFD bij het lezen van het script een andere film had verwacht dan degene die ze te zien kregen toen hij was afgewerkt. Ik vermoed ook dat in 2010 niemand klaar of geïnteresseerd was om het thema van 22 mei als een volwaardig filmonderwerp te zien. Daarnaast heeft een film tijd nodig en die hebben we toen niet gekregen.
Van distributeur Paradiso kreeg ENGEL wél de kans om een langere periode in de arthouse zalen te roteren. Het is echter niet makkelijk om een groot en breed publiek te bereiken wanneer je film niet in de Kinepoliscomplexen vertoond wordt. Daarnaast opende ENGEL het filmfestival van Oostende en waren de kritieken veelal lovend. Ook in Nederland kreeg de film goede kritieken en werd hij goed geprogrammeerd.

Een film kan nu op meerdere manieren het publiek bereiken. Wat heeft je ervaring met ENGEL je daarover geleerd?
K. MORTIER Wanneer een film het minder goed doet in de zalen, dan leert mijn ervaring dat hij het sowieso minder goed doet op de digitale platformen. Ook bij de internationale verkoop van de rechten op een film kijkt de koper naar de resultaten in het land van herkomst. Het zijn harde tijden voor de echte arthousecinema. In tegenstelling met Nederland, waar kwalitatieve filmzalen gecombineerd worden met een brasserie of een leuk café, hebben we in Vlaanderen een tekort aan zalen en aan een dynamische arthousecommunity. Met de Lumièrezalen, Cinema ZED en Palace in Brussel is er een heuse opmars bezig, maar het jonge publiek moet worden bereikt en dat blijft moeilijk.
In Vlaanderen is er geen eensgezind systeem dat de promotie van de moeilijkere film helpt. Zo zouden ze voor elke film die door het VAF gesteund wordt een regeling moeten vinden met de verschillende televisiezenders dat die een zekere visibiliteit krijgt door de trailer uit te zenden. Nu gaat het zowat alle richtingen uit, waarbij de woorden 'free publicity' nogal lukraak in de mond genomen worden, maar ontbreekt de consensus. Verder wordt een arthousefilm bij de digitale kanalen door het spel van vraag en aanbod weggedrukt naar de achtergrond. Er bestaan gespecialiseerde streamingdiensten zoals MUBI, maar die bereiken vooral insiders. Veel niet-film-mensen kennen die niet.

Hoe evalueer je de reacties op je film?
K. MORTIER Ik krijg heel uiteenlopende reacties op al mijn films. Er zijn zowat evenveel haters als lovers. Wanneer ik toevallig een compleet negatieve reactie kruis, tracht ik mijn woede te bedwingen en er ook begrip voor op te brengen. Vaak zijn negatieve reacties leerzamer dan egostrelende positieve. Ik vind het allemaal goed zolang het niet persoonlijk wordt. Na Ex Drummer werden de meest beledigende oneliners over mij neergepend. Op zich vond ik dat bizar, maar nu kan ik het al heel wat beter plaatsen.

De release van ENGEL dateert van september 2018. Kijk je ondertussen anders aan tegen je film. Zou je dingen veranderen?
K. MORTIER Ik heb de film niet meer gezien sinds het allerlaatste moment dat ik eraan werkte en ik ben dat ook niet van plan de komende jaren. Ex Drummer zag ik ook pas een viertal jaar later. Het zit niet in mijn systeem om mijn eigen werk te herbekijken. Dat heeft er vooral mee te maken dat ik alle fouten en verkeerde beslissingen hoor en zie. Dus mocht ik iets willen aanpassen, zou ik waarschijnlijk de hele film veranderen.

ENGEL combineert contemplatieve cinema met een immersieve kijkervaring. Wil je verder gaan op die weg?
K. MORTIER Het is mijn doel om met mijn films een vorm van totaalspektakel te maken dat de kijker moet proberen te ondergaan. Mijn kortfilms begon ik met de beschrijving 'an eyemotional film experience’ en eigenlijk definieert dat juist wat ik tracht te maken. Nu is het woord 'experience' al snel te vervangen door ‘experimental’, maar daar wil ik me absoluut van verwijderen. Mijn ultieme doel is 'an eyemotional film experience' te maken voor een betrekkelijk breed publiek!

FILM: **** / EXTRA'S: ** (making-of)

Meer besprekingen en achtergrondstukken over films op dvd, VoD en blu-ray vind je in de rubriek 'Huisbios' in ons maandelijkse tijdschrift, te bestellen via info@filmmagie.be. Abonneren kan eenvoudig in de webshop.

Geschreven door IVO DE KOCK

Engel

Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Paradiso

Media: 

onomatopee