Filmbedrijf buiten adem (2): richting exit?

“Vergis je niet, ze zijn verbonden, deze ziekte-epidemieën, en ze komen de een na de ander. We moeten nu al nadenken over de volgende pandemie”, schreef wetenschapper David Spillover in zijn toonaangevende boek ‘Animal Infections and the Next Human Pandemic’ uit 2013. Luistert de filmsector naar een soortgelijke oproep om efficiënter te anticiperen op een volgende coronacrisis?

Decennialang was de uitbraak van een mogelijke epidemie een veel voorkomend filmthema. Heel wat bekende regisseurs lieten er zich door inspireren. Naast Steven Soderbergh (Contagion, 2012) waren ook Elia Kazan (Panic in the Streets, 1950), Robert Wise (The Andromeda Strain, 1971), Lars von Trier (Epidemic, 1987), Terry Gilliam (12 Monkeys, 1995), Claire Denis (Trouble Every Day, 2001), Danny Boyle (28 Days Later, 2002), en M. Night Shyamalan (The Happening, 2008) gefascineerd door virussen. Maar nu de pandemie echt toeslaat, staat het filmbedrijf er weerloos bij en is het omzetverlies niet te meten. Hoe langer de lockdown duurt, hoe hoger de tol. Kinepolis moet zijn geraamde 46,3 miljoen bezoekers in 2020 intussen al met meer dan een kwart reduceren. Het valt de sector ook niet mee om creatieve scenario’s voor een veilige heropstart te bedenken. Wel is iedereen het erover eens dat er aanvullende maatregelen nodig zijn om het filmbedrijf te ondersteunen.

Coronazondvloed
“I know many of you have waited 34 years. Unfortunately, it will be a little longer. Top Gun: Maverick will fly this December”, tweette Tom Cruise op 2 april. De Top Gun-sequel prijkt in een rijtje van meer dan dertig films met hoog kassapotentieel die door de crisis werden uitgesteld of gecanceld. Met de wereldwijde lockdown kwam er een zondvloed van problemen op de filmsector af. Want bioscopen sluiten betekent ook inkomsten missen. De Franse vleugel van United Pictures International (UPI) berekende dat de firma voor een doorsneehit zoals The Invisible Man (Leigh Whannell, 2020) alleen al twee miljoen dollar misliep door de coronamaatregelen. Wall Street ziet de toekomst somber in. Vooral de financiële situatie van de internationale bioscoopketen AMC (American Multi Cinema) met ruim negenhonderd bioscopen baart zorgen. Het concern kan de opgelopen verliezen in Europa en de VS maar tot eind juni dekken. De winst van 771 miljoen dollar van het voorbije filmjaar is volledig verdampt en de firma kampt nu met een verlies van 291 miljoen. Bij mogelijk faillissement vreest men voor een domino-effect naar de filmverdelers die met onbetaalde facturen blijven zitten. Daar is dan geen ontkomen meer aan.

Andere uitbaters zoals Cineworld proberen op veilig te spelen. Het op een na grootste bioscoopconcern stelt de salarissen en voorziene bonussen van zijn managers uit tot na de crisis. Ook de uitbetaling van de dividenden van het laatste kwartaal van 2019 en van 2020 wordt opgeschort. Zo hoopt Cineworld over voldoende cash te blijven beschikken zolang de pandemie woekert en medische maatregelen voorrang hebben op economisch gewin.

The Invisible Man

In een sector die hoofdzakelijk werkt met freelancers vertalen de omzetproblemen zich meteen in groeiende werkloosheid. De grote Hollywoodstudio’s alleen al telden eind maart ruim 120.000 werkloze crewleden. Met de kleinere producenten erbij liep het aantal op tot 170.000. Het British Film Institute (BFI) berekende dat 93% van de freelancers in de filmsector intussen werkloos zijn. Voor de documentaire sector in Italië telde The Italian Documentary Association in Bologna meer dan honderd geschorste projecten, waardoor zevenhonderd professionele filmers en crewleden werkzoekend werden. Vooral Italië dringt erop aan om de crisis in de filmsector op Europees niveau te bekampen. "Onze sector vormt de kern van de Europese culturele, creatieve en sociale identiteit en levert een belangrijke bijdrage aan de economie en werkgelegenheid in Europa. Een onmiddellijke interventie is daarom cruciaal voor de toekomstige Europese en nationale eenheid. Zonder vastberaden inzet van Europese en nationale leiders zal de film- en audiovisuele sector in Europa niet herstellen van de ongekende impact van deze crisis”, luidt het COVID-19-statement aan de Europese leiders.

Coronapremies en steunfondsen
In afwachting van een pan-Europees initiatief kiezen de meeste nationale (of regionale) overheden ervoor om de verliezen via een premiestelsel enigszins te compenseren. Dat leidt tot een waaier van algemene economische maatregelen en specifieke toelagen voor de filmsector. Zo voorziet de Vlaamse overheid in een belastingvrije ‘hinderpremie’ voor wie moest sluiten ten gevolge van de beperkende maatregelen. Het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF) heeft enkele administratieve maatregelen aangekondigd (zie hier), die vooral inzetten op een flexibele benadering van bestaande afspraken. Ook aan Franstalige kant zijn er soortgelijke maatregelen (zie hier). In het bioscooplandschap komenn er in de eerste plaats kleine acties die een pleister op de wond trachten te bieden. Wie via de websites van de Gentse Studio Skoop en The Roxy Theatre in Koersel naar een film op het VoD-platform van Lumière kijkt, steunt die arthouses. En bij bioscoop Sphinx kan je virtuele pintjes bestellen, in de vorm van een waardebon voor later, als deel van de Café Courage-actie van AB Inbev. Op omvangrijkere, specifieke maatregelen is het in België nog wachten. Andere landen verhogen rechtstreeks hun filmsteun met forse financiële injecties. Een opvallend initiatief is alvast het ondersteuningsplan van het Medienboard Berlin-Brandenburg voor arthousebioscopen. De Duitse deelstaat trok zijn budget voor lokale arthouses op tot 1,1 miljoen euro.

In volle coronatragedie duiken er meerdere inventieve acties op. Naast crowfunding voor de getroffen bioscoopsector lanceerde het Hamburgse reclamebedrijf Weischer een solidariteitscampagne met de hashtag hilfdeinemkino. Op de gelijknamige website kunnen filmfans hun favoriete bioscoop op een kaart selecteren en een paar korte filmtrailers en commercials bekijken die anders voor aanvang van de film in de bioscoop zouden zijn vertoond. De geselecteerde bioscoop ontvangt dan de opbrengsten die vooraf contractueel waren overeengekomen met de adverteerders. Waarmee duidelijk is dat de initiatieven niet alleen van de overheden zelf moeten komen. Het gevoel van solidariteit in coronatijd werkt trouwens in twee richtingen. Zo stelde het Spaanse kostuumverhuurbedrijf Peris Costumes zijn beschermde pakken uit de televisieserie Chernobyl (2019) ter beschikking van de welzijnswerkers in de COVID 19-afdelingen van Madrid.

Een gedoneerd Chernobyl-pak (© Peris Costumes)

Ook niet-EU-leden tasten diep in de buidel. Het Noorse Filmagentschap maakte veertien miljoen kronen extra vrij (ongeveer 1,18 miljoen euro). Typerend voor de Noorse cultuursector is dat ook de non-profitstichting Fritt Ord in haar reserves dook en haar steun voor documentaires optrok van 15 miljoen kronen vorig jaar tot 40 miljoen nu. Private bedrijven springen eveneens bij om de sector te beschermen. Streamingreus Netflix riep zelf een ​​steunfonds van honderd miljoen dollar in het leven, bestemd voor de getroffen crew van de Netflixproducties over de hele wereld. Met vijftien miljoen dollar uit het fonds wil de gigant ook de bredere film- en televisie-industrie ondersteunen in landen waar Netflix een grote productiebasis heeft. Onder meer het British Film Institute hoort bij de gegadigden. "We zijn er trots op om samen te werken met het BFI en de Film and TV Charity om de hardst getroffen arbeiders in de televisie- en filmproductie te ondersteunen”, verklaarde Anne Mensah, vicevoorzitter van de serieafdeling van Netflix. “Britse crews – van elektriciens, decorbouwers, kostuumontwerpers, visagisten tot chauffeurs – zijn altijd van vitaal belang geweest voor het succes van Netflix, en met het fonds willen we de freelancers helpen die in deze ongekende tijden ondersteuning nodig hebben."

Nood aan een exitstrategie
Omdat de coronacrisis een schok van nooit geziene omvang veroorzaakt, rijst in vele filmkringen de vraag of eenmalige schenkingen, premies en liefdadigheid wel volstaan. "Als je nadenkt over wat onze dagelijkse en maandelijkse kosten zijn, dan kun je ze niet oplossen via een donatie of een solidariteitscampagne”, reageerde bioscoopexploitant Matthias Ellwardt van de onafhankelijke Zeise-Kino in Hamburg op de NDR, de televisiezender van Niedersachsen. Heeft de sector geen nood aan een doelgericht herstelplan? Hoe zijn de bioscopen en de filmsets coronaveiliger te maken? Hoe voorkom je dat het virus er ongecontroleerd om zich heen grijpt? Moeten er vanaf de planfase medische experten bij betrokken worden? Stel dat de cinemadeuren na drie maanden sluiting weer open gaan, zoals het Franse scenario vaag had voorspiegeld (tot Macron bioscopen expliciet uitsloot van de progressieve heropening van handelszaken vanaf 11 mei, zie hier), welke gezondheidsgaranties zijn er dan als er geen slim draaiboek op tafel ligt? Alles begint met een goed herstelplan. Voor de vele stakeholders in de sector zal het ook na de coronapiek geen business as usual worden, omdat de economische verwachting niet los te koppelen is van de volksgezondheid.

Een crisis is natuurlijk bij uitstek ‘geschikt’ om minder welgevallige maatregelen te nemen. In Italië grijpt men de noodtoestand aan om het bestofte filmbestel op te frissen. Er ligt een zevenpuntenprogramma van het Instituto Luce Cinecittà op de onderhandelingstafel met nieuwe aansturingen. Dat pleit onder meer voor fiscale voordelen voor vennootschappen die investeren in Italiaanse filmproducties. Ook voorziet het plan in een hechtere samenwerking met de openbare omroep om het eigen filmerfgoed te programmeren. Tijdens de lange lockdown werden de sportuitzendingen op televisie immers vervangen door Italiaanse fictieklassiekers en documentaires, met positief effect op de kijkcijfers. Waarom zouden de media deze trend niet aanhouden als de ergste coronahaarden zijn geblust? Leren uit de crisis, is het motto. Want het filmbedrijf kan veel structurele lessen trekken uit de coronatijd.

Zuid-Koreaanse drive-inbioscoop op 21 maart (© Ed Jones)

Vooral de graduele heropstart na de coronapiek vergt een uitgekiend plan, maar een scenario op maat heeft de filmsector nog niet. Zullen de bioscopen eerst draaien op beperkte capaciteit en daarna geleidelijk het aantal toeschouwers opvoeren? Er zijn geen referentiepunten uit het verleden om naar terug te grijpen. Met belangstelling volgt men hoe de exitstrategie in Zuid-Korea verloopt. Het land geniet een goede reputatie door zijn gecontroleerde aanpak van de crisis zonder echt op slot te gaan. Begin april legde de overheid er een plan voor om de activiteiten van zowel filmdistributie als -productie te herstarten, mits de nodige gezondheidsmaatregelen uiteraard. In de Zuid-Koreaanse praktijk betekent dat: mondkapjes, koortsscans, wachtvakken aan de kassa, testen en desinfecteren van de filmzalen. Centraal in het Koreaanse beleidsplan staat ook de beslissing om grote bioscoopketens vrij te stellen van de 3% taks op hun ticketverkoop, bestemd voor het filmontwikkelingsfonds. Deze som kan de bioscopen helpen om de kosten van de moeilijke heropening te dekken. Maar het geld kan evengoed ingezet worden als een coronareductie op toegangsticket om zo meer toeschouwers te lokken na wekenlange sluiting. Voor producenten is er een startgeld om de productie van een twintigtal films te hervatten die geannuleerd waren door de corona-epidemie. Waterdicht is het plan niet. Vooral het arthousecircuit van kleinere bioscopen reageerde al dat er voor hen geen steun gepland is.

Ook Duitsland wil niet te lang talmen en denkt een beetje in dezelfde richting als Zuid-Korea. Het Duitse Federale Filmfonds verdeelt vijftien miljoen euro onder de deelstaten. Dit steunpakket is in de eerste plaats bestemd voor filmbedrijven die vóór 30 juni met een productie wilden starten, maar door de pandemie op non-actief werden gesteld.

Winnaars en verliezers
In tijden van crisis zijn er winnaars en verliezers. Die eerste zitten ontegensprekelijk in het kamp van de televisie en de VoD. Door de quarantaine staan de beeldschermen meer en langer aan. Recente kijkcijfers wijzen op een stijging van 17 tot 20% tegenover dezelfde periode vorig jaar. In Vlaanderen springen programma’s met doorgaans 800.000 kijkers nu vlot over het miljoen. Dezelfde tendens is zichtbaar in andere landen die getroffen zijn door het virus. Guggenheim Partners, het wereldwijde bedrijf voor financieel advies, aarzelde niet om het beleggersadvies voor het aandeel van Fox te verhogen van ‘neutral’ naar ‘buy’.

Tijdens de voorbije coronamaand steeg de VoD-kijktijd zelfs met 40%. Disney had zich geen betere periode kunnen dromen om zijn nieuwe streamingsdienst Disney+ te lanceren, al blijft het daar in België nog op wachten tot deze zomer. In een mum van tijd had het platform vijftig miljoen abonnees wereldwijd. Dat ligt nog ver beneden de 157 miljoen Netflix-abonnees, maar de pionier deed er wel een decennium over om dat cijfer te halen.

Beanpole

In de filmsector zelf lopen de prognoses rond een bemoedigende opstart uiteen. Al in de eerste weken van de crisis kreeg het streamingaanbod een attractieve uitbreiding met nieuwe lentefilms die in normale omstandigheden eerst in bioscooppremière zouden zijn gegaan. Toch is dat geen algemene regel. Zo worden het Russische Beanpole (Kantemir Balagov, 2019) en de literatuurverfilming The Painted Bird (Václav Marhoul, 2019) in België niet meteen voor VoD vrijgegeven, maar opgespaard voor een release in postcoronatijden. Want hoe langer de lockdown duurt, hoe sterker de drang weleens zou kunnen zijn om weer de bioscoop in te duiken voor een goede film. “Er zal zich na de coronacrisis een grote nieuwe golf manifesteren van emotionele waardering voor de collectieve bioscoopervaring”, stelt Tom Rothman van Sony Pictures, op zoek naar een lichtpunt in obscure tijden. Vooral de Franse bioscoopwereld mikt op het effect van de opgepotte vraag. “Onze cinema-uitbaters willen de lentefilms opnieuw aan de toeschouwers aanbieden zodra de bioscopen open zijn”, verklaarde Richard Patry van de gezaghebbende Franse cinemafederatie in het vakblad Le cinéma français. Zo overwegen de kleine cinémas d’art et d’essai om de gemiste films in een weekprogramma te draaien tegen een gereduceerde coronaprijs. Van alle scenario’s is dat wel het meest optimistische. Of zoals cineast Christopher Nolan het mooi verwoordde in The Hollywood Reporter: "Als deze crisis voorbij is, zal de behoefte aan collectief menselijk engagement, om samen te leven en te lachen en lief te hebben en te huilen, krachtiger zijn dan ooit."

Lees hier het eerste artikel over de impact van de coronacrisis op de filmsector.

Beeld (bovenaan): Top Gun Maverick

Geschreven door DIRK MICHIELS

Filmbedrijf buiten adem (2): richting exit?

Media: