Filmbedrijf buiten adem (3): het grote ongeduld?

Uit een Franse enquête van Vertigo Research blijkt dat 52,2% van de Fransen popelt om naar de bioscoop te gaan zodra de lockdown opgeheven is. Alleen restaurant- of cafébezoek scoorde hoger met 79,9%. Voorlopig zit de verwoede filmliefhebber nog vast in een leerschool van geduld.

In de gefaseerde exitstrategie laat de heropening van de bioscopen op zich wachten. Al minstens tot 8 juni in België, en dan nog onder voorbehoud. Zolang het aantal besmettingen minder snel daalt dan verhoopt, schuiven de overheden de data voor een bredere ontsluiting angstvallig voor zich uit. Liever bedachtzaam zijn, dan achteraf het puin te moeten ruimen, luidt het motto. Ook het Chinese debacle, waar de bioscopen heropenden en dan na minder dan een week weer moesten sluiten uit vrees voor een heropleving van de epidemie, remt het vertrouwen. In haar recente roadmap neemt de Europese commissie geen onbesuisde risico’s. Om de samenleving “beheerst” te kunnen heropenen moeten er voldoende testcapaciteit en uitgebreide contacttracering zijn. Efficiënte procedures alleszins om de verspreiding in te dammen, maar wel tijdrovend en arbeidsintensief.

Wenkende perspectieven?
De tolerantie voor sluitingen was in het begin van de crisis hoog, maar geleidelijk neemt de druk voor versoepeling fors toe. In bijna alle sectoren van de Europese economie worden inmiddels exitplannen beraamd. Ook in het filmmilieu liggen er draaiboeken op tafel voor een partiële heropening. “De bioscopen maken de beste kans om als eerste open te mogen gaan. De horeca is een nabijheid-industrie, maar de bioscopen kunnen relatief gemakkelijk aan de anderhalve-meter-eis voldoen: de bioscoop wordt de nieuwe kroeg”, stelde Biosagenda.nl hoopvol op 15 april. Zal Nederland als eerste de cinemazalen heropenen in anderhalvemetermodus? De bioscoopsector keek met hoge verwachting uit naar de bevrijdende boodschap van premier Rutte. Maar die kwam er niet.

In Frankrijk speelde zich een gelijkaardig scenario af. Geen opening van de cinemazalen op de door president Macron aangekondigde déconfinement van 11 mei. Toch bleef Richard Patry als woordvoerder van de Franse Bioscoopfederatie in Le Figaro optimistisch. Hij voorziet een mogelijke heropening in de tweede fase tussen 11 mei en half juli.

Hoe kunnen we naar de film als het sociale leven weer op gang komt, maar er een gevaar op besmetting blijft, vroeg de Nederlandse Vereniging van Bioscopen en Filmtheaters zich af. Marktleider Pathé werkte een gedetailleerd draaiboek uit, dat verder reikte dan het vrijblijvende advies om je handen met zeep te wassen en in je elleboog te niezen. Het plan regelt alle facetten van het cinemabezoek. De ticketverkoop gebeurt uitsluitend online. De computer berekent de zaalopstelling met een maximum van honderd bezoekers per voorstelling, minstens drie stoelen uit elkaar. In bioscoopcomplexen komt er een looproute in één richting. Het gespreide uurschema van de voorstellingen voorkomt dat bezoekers van verschillende zalen elkaar kruisen. Uiteraard wordt er ook voldoende gedesinfecteerd. Een modelplaatje dus voor filmbezoek in coronatijden dat aantoont dat bioscopen niet minder veilig zijn dan supermarkten! Toch stuitte het Pathéprotocol op kritiek bij de kleinere filmtheaters. Met hun wirwar van gangen en zalen is het eenrichtingsverkeer er moeilijker te realiseren dan in de gestandaardiseerde multicomplexen. Filmhuizen hebben ook minder stewards om te controleren of alles volgens de afstandsregels verloopt. Maar ook zij willen natuurlijk mee op de boot springen.

Duwen de huidige coronarestricties en exitfasen het bioscoopbezoek niet te veel in hetzelfde hokje als de horeca? Algemeen heerst er in cinemakringen de mening dat de overheden film te veel als een massaevenement bekijken en weinig vertrouwd zijn met de arthousecultuur. "Weleens overdag naar de bioscoop geweest?" klinkt het. "Welke film haalt nog honderd bezoekers?" Ook andere verwante cultuursectoren morren over de evenementenregel. In Brussel loopt intussen een petitie om de kunstgaleries en musea weer open te laten gaan. “Wij kunnen perfect openen en social distancing respecteren”, luidt het ook daar.

Overhaast Amerika?
In Europa probeert de Europese commissie het exitbeleid te coördineren om al te grote verschillen in aanpak tussen de lidstaten te vermijden. In tegenstelling tot de Europese strategie kiezen enkele deelstaten in de VS voor een overhaaste solo-exit. In volle coronapiek besliste de Amerikaanse staat Georgia om de bioscopen op 27 april opnieuw te openen. Daarmee volgt de republikeinse gouverneur Brian Kemp de richtlijn van het Witte Huis om de lockdown af te blazen in de economische sectoren die het hardst getroffen zijn door de pandemie. Een nationale trots zoals de filmindustrie staat dan vooraan.

Affiche Tenet

Zelfs los van hun kritiek op de vaak antiwetenschappelijke retoriek van de Trump-administratie vinden de grote theaterketens in Georgia deze herstart te snel en te vroeg. Ze hebben bijna al hun zaalmedewerkers ontslagen en kunnen de knop niet zomaar omdraaien. Ze vrezen ook dat de Hollywoodstudio’s geen belangrijke films voor vertoning zullen prijsgeven zolang er ook in andere staten geen bioscopen opengaan. “Tegen eind juni zullen onze zalen weer open kunnen”, zei Mooky Greidinger, CEO van de bioscoopketen Cineworld. “En hopelijk hebben we begin juli een eerste blockbuster op affiche.” Ook de Amerikaanse Bioscoopfederatie schuift dit tijdschema naar voren. De vakvereniging verwacht dat de cinema’s ten vroegste eind mei of begon juni zullen heropenen met een zaalcapaciteit van 50% en daarna verder opbouwen naar een eerste kassakraker begin juli. Warner Bros gelooft alvast in deze strategie en reserveert Christopher Nolans Tenet voor een grootse zomerrelease op 17 juli. Met een mysterieuze teaser en een filmaffiche met gespleten foto prikkelt een uitgekiende reclamecampagne de nieuwsgierigheid voor deze seizoenopener.

Drive-in
Hoe gaan we straks film kijken in de anderhalvemetermaatschappij? Een veilige (tijdelijke) variant vormt alvast de drive-incinema, populair in de jaren 50 en 60. Verrassend genoeg blijft de heropleving in bakermat Amerika vrij beperkt, bij gebrek aan nieuwe blockbusters. Maar in Zuid-Korea hielpen de drive-ins Oscarfilm Judy aan een succesvolle release met een toename tot 20% in de ticketverkoop. In Europa telt vooral Duitsland meerdere Autokino in grote agglomeraties zoals Keulen, Essen, München, Berlijn, Dresden, Aken, Stuttgart, Mönchengladbach en Dortmund. Men aarzelt er zelfs niet om in deze coronatijden velden om te ploegen tot gelegenheidsbioscopen zolang de pandemie duurt.

Hoge ogen gooit alvast het tijdelijke maar grootschalige Noorse initiatief Filmweb Drive-In, met 29 uitverkochte filmvertoningen per week en bijna 10.000 kijkers. Ook de programmatie mikt op kwaliteit, met de recente Oscarwinnaar Parasite op de affiche tegen een ticketprijs van 24 tot 33 euro per auto. Het Noorse project kreeg al navolging met de Žmonės drive-in in Vilnius. De formule om veilig vanuit de auto film te kijken zonder elkaar te besmetten sloeg ook daar aan. In Litouwen gelden wel strengere veiligheidsnormen van twee passagiers per auto, waar er in Noorwegen vijf toegelaten zijn.

Drive-inbioscoop in Noorwegen (Martin Meissner)

De nieuwe rage dringt ook in Nederland door. Regisseur Martin Koolhoven (Oorlogswinter, 2008) en Eye Filminstituut hebben plannen om een drive-in te installeren op de Dam zolang de bioscopen dicht blijven. Het wordt een volwaardig Eye-project, waarbij Koolhoven de films inleidt. Cameraman en documentaire filmer Joris Hentenaar heeft voor Den Haag een soortgelijk project op het Malieveld naast het Haagse Bos. “Als het allemaal kan, een week lang elke avond een andere film – van Titanic tot een kinderfilm, van een documentaire van het Filmhuis tot Pathéfilms – dan is dat prachtig”, zei hij op Den Haag FM. Drive-in als remedie tegen de gesloten bioscopen: volwaardig alternatief of pleister op de wonde?

Hollywoodcommissie
“Op dit moment kan je niet aan een film werken en ik denk dat we voor lange tijd niet zoals gewoonlijk met een grote crew films kunnen maken. Het is simpelweg te gevaarlijk nu. Ik denk niet dat ik een film kan maken tot er een vaccin is”, verzuchtte Twin Peaks-regisseur David Lynch in The Hollywood Reporter. Volgend jaar kan het vaccin er zijn, belooft de farmaceutische industrie. Zolang wil Hollywood echter niet wachten om de camera’s opnieuw te laten draaien. Daarom plaatste de Directors Guild of America (DGA) Contagion-cineast Steven Soderbergh aan het hoofd van een werkgroep voor een virusveilige filmproductie. “De commissie overlegt met de beste epidemiologen, die een uitgebreid draaiboek opstellen om ons allemaal weer veilig aan het werk te helpen”, maakten de DGA-bestuurders Thomas Schlamme en Russell Hollander op 17 april bekend.

Sinds Contagion trekt niemand de expertise van Soderbergh in deze materie in twijfel. Voor zijn pandemiefilm uit 2011 werkte hij samen met epidemioloog W. Ian Lipkin en zijn team van de New Yorkse Columbia Universiteit. Lipkin was op de set aanwezig en stond de regisseur en de acteurs bij met zijn kennis van het Sars-coronavirus uit 2003. Toch lokte Soderberghs recente benoeming reactie uit. “Ik speelde een student geneeskunde in de sitcom Two Guys a Girl and a Pizza Place uit 1998. Laat me maar weten als jullie m’n hulp nodig hebben”, grapte acteur Ryan Reynolds in een tweet.

Campagnebeeld Control the Contagion

Hoe kan je het contactberoep van regisseur en acteur veilig uitoefenen in coronatijden? Voor Soderbergh is dat een hele uitdaging voor de globalisering en de individuele vrijheid. Beide aspecten zullen moeten inboeten. Soderberghs expertencommissie wil adviezen formuleren rond hygiëneregels, testing, koortsscans en contacttracering met klapdeuren en looplijnen op gesloten sets, die onvermijdelijk dichter bij huis zullen liggen. Ook in het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Nederland werkt de audiovisuele sector aan een dergelijk protocol.

In tijden van coronaleed blijft Contagion de referentiefilm bij uitstek. Voor de sensibiliseringscampagne in het zwaar getroffen New York deed de Columbia Universiteit een beroep op de cast van de film om de preventieregels uit te leggen. Marion Cotillard, Kate Winslet, Matt Damon, Jennifer Ehle en Laurence Fishburne bewezen dat de tips niet altijd van virologen moeten komen.

Netflix aan de klassiekers?
De coronacrisis mag dan een bom onder het filmlandschap leggen, de kwartaalcijfers van beursgenoteerde netwerkdiensten zijn veelbelovend. Zelfs met de hete adem van Amazon Prime, Apple TV+ en Disney+ in de nek blijft Netflix een groeikampioen. De streaminggigant heeft nog nooit zoveel nieuwe abonnees binnengehaald als in het eerste kwartaal van 2020. Een eerste raming schatte de mogelijke groei op zeven miljoen, maar het werden er dubbel zoveel. Bovendien verruimen vele abonnees hun pakket van 'basic' naar 'premium', nu ze toch thuis aan het scherm gekluisterd zitten. Dat de beeldkwaliteit veel lager ligt om het internet niet te overbelasten, deert hen amper.

Toch is de streamingdienst ook in coronatijden economisch kwetsbaar. De paradox is dat het bedrijf fors groeit door de lockdownmaatregelen, maar dat de voorraad nieuwe films en series slinkt omdat de crisis draaien verhindert. De schaarste aan nieuwe Netflix-originals heeft het bedrijf gedeeltelijk aan zichzelf te wijten. De royaltyserie The Crown was buitensporig duur. De kostprijs wordt berekend op 180 miljoen dollar per seizoen, een bedrag waarvoor de BBC een twintigtal gelijksoortige kostuumseries kan draaien.

Er zit voor de streamingreus niks anders op dan de filmcatalogus aan te vullen met extern materiaal. Zo kreeg de classicscollectie een artistieke injectie. In volle coronatijd tekende Netflix een deal met de Franse producent-distributeur MK2 voor een vijftigtal klassiekers extra op het platform. De MK2-cataloog huisvest werk van François Truffaut, Robert Bresson, Claude Chabrol, Krzysztof Kieślowski, Michael Haneke, Abbas Kiarostami, David Lynch, Agnes Varda en Jacques Demy. Varda’s dochter Rosalie moet de overeenkomst in goede banen leiden. “Deze films zullen altijd een bron van inspiratie blijven, zowel voor onze abonnees als voor de regisseurs met wie we vandaag samenwerken", paaide de Franse Netflix-directeur Sara May de cinefielen.

Verstoorde kalender
Niet alleen het aanbod ook de filmkalender raakt duchtig verstoord door de vele lockdowns wereldwijd. Het wordt puzzelen, afwegen, schuiven en uitstellen. Bij elke verlenging van de lockdown prikken distributeurs koortsachtig nieuwe data. Zo was de Franse release van het Belgische Filles de joie van Frédéric Fonteyne en Anne Paulicevich al verplaatst van 18 maart naar 20 mei. Als de bioscopen gesloten blijven, dreigt ook deze nieuwe datum in het gedrang te komen. Ook de films waarvan de carrière onderbroken werd door de sluiting, moeten een nieuwe plek op de kalender krijgen. Zo spraken de filmverdelers met de Franse cinema-uitbaters af om La bonne épouse van Martin Provost en het Tunesische Un fils van Mehdi M. Barsaoui opnieuw als trekpleister uit te brengen op de eerste woensdag van de heropening. Beide films werden drie dagen na hun première uit omloop genomen door de coronamaatregelen. Andere films schrappen dan weer hun najaarsrelease omdat ze twijfelen aan de kassakansen in de overvolle herfstkalender. Dat is het geval met De slag om de Schelde van Matthijs van Heijningen Jr., de duurste Nederlandse oorlogsfilm van de afgelopen jaren. De première was voorzien op 26 november. Maar de nieuwe Bondfilm is intussen verschoven naar half november, waardoor de ruimte wel erg krap wordt voor andere spektakelfilms. Een alternatieve datum dringt zich op, later of misschien eerder. “Het is niet slim om in elkaars vaarwater te gaan zitten”, liet de Nederlandse producent Alain de Levita weten.

De slag om de Schelde

In de festivalkalender zijn alternatieve data de standaard geworden (zie het aangroeiende overzicht hier). Toen president Macron op 13 april alle evenementen opschortte tot 15 juli, werd het Filmfestival van Cannes een tweede keer geraakt. Het festival had eind juni als nieuwe datum naar voren geschoven. “Het zal moeilijk zijn om het festival dit jaar nog onder zijn initiële vorm te organiseren”, klonk de ontgoocheling uit Cannes. Te meer omdat rivaal Venetië zijn datum wel staande houdt als groot Europees nazomerfestival begin september. Weliswaar met minder toeschouwers en minder sterren en wellicht ook gedeeltelijk digitaal. Moet de filmbiënnale het toerisme in deze zwaar getroffen regio weer op gang trekken? Misschien programmeert men er wel de eerste COVID-19-fictiefilm, die intussen van de montagetafel rolde. De Canadese thriller Corona van regisseur Mostafa Keshvari vertelt hoe enkele flatbewoners geklemd zitten in de lift en vrezen voor besmetting omdat een van hen Chinees is. Toen de film in Vancouver werd opgenomen, leek de pandemie nog veraf. Intussen is het duidelijk dat het virus zich – tot ongeduld van velen – niet gemakkelijk laat temmen.

Lees ook het eerste en tweede artikel over de impact van de coronacrisis op de filmsector.

Beeld boven: Jules et Jim

Geschreven door DIRK MICHIELS

Filmbedrijf buiten adem (3): het grote ongeduld?

Media: