Gloria

Met het op de vorige Berlinale enthousiast ontvangen GLORIA – hoofdactrice Paulina García werd bekroond met de Zilveren Beer voor Beste Actrice – levert de Chileense cineast Sebastián Lelio een liefdesfilm af die van maturiteit, diepgang en emotioneel inzicht getuigt.

Gloria is een onafhankelijke en vastberaden vrouw van 58 jaar: grote bril, karakterkop. We maken met haar kennis in een dansclub voor mensen van een zekere leeftijd. Wanneer Gloria ‘s avonds alleen naar huis terugkeert wacht de haarloze kat van een depressieve bovenbuur haar op. Het dier duikt wel meer in haar appartement op en lijkt duidelijk te willen maken dat Gloria eigenlijk een oude eenzame kattenmadam is. Maar daar is ze het dus helemaal niet mee eens en ze zet met het dier ook die gedachte buiten. 58 is een leeftijd die vandaag niet meer dezelfde betekenis heeft als vroeger. Gloria wil niet langer braaf thuiszitten. Ze wil leven, ze wil een plaats in de wereld, eist het recht op om te dansen, lief te hebben, een luisterend oor te vinden, én te blijven vóelen.

Tussen haar bezoekjes aan de dansclubs in werkt ze op een kantoor en probeert ze contact te houden met haar volwassen kinderen. Tot ze op een avond Rodolfo ontmoet, een lieve man van haar leeftijd die nog maar pas een scheiding achter de rug heeft. Na een maagverkleining wil hij nu ook aan zijn mentale remake beginnen. Het klikt en een tedere vrijscène sluit de avond af. Seks tussen oudere mensen, er zijn al vaker films over gemaakt. Lelio filmt het meesterlijk, zonder oordeel of schaamte. Gloria wil wel verder met Rodolfo, maar ze botst telkens op twee dochters en een ex-vrouw die volledig zijn doen en laten bepalen. Tegenover hen zwijgt hij als vermoord over Gloria. De eerste helft van de film toont Rodolfo als een meester-escapist; hij gaat er regelmatig stilletjes vandoor. Een subtiele verwijzing naar het verleden van Chili waar ‘los desaparecidos’ (verdwenen mensen tijdens de dictatuur van Pinochet) nog altijd een onverwerkt trauma vormen.

De tweede helft van de film vertelt hoe Gloria deze man, die wel lief is maar totaal geen ruggengraat heeft, wandelen stuurt. Dat levert scènes op die tegelijk ontroerend, pathetisch zelfs en/of humoristisch zijn. Vele vrouwen in Gloria’s plaats zouden onderuit gaan, maar Gloria is de Rocky van de film; ze slaat terug wanneer ze een klap krijgt. Ze weigert de nederlaag te aanvaarden en heeft de buitengewone capaciteit zich op waardige wijze over de gebeurtenissen heen te zetten. 

Rodolfo is anders. Hij is een ex-militair en eigenaar van een pretpark waar mannen – een beetje onnozel maar typisch, aldus Lelio – met een nepgeweer spelen. Het leger in Chili vertegenwoordigt, willens nillens, ‘een energie’ uit het verleden. Rodolfo kan – en wil – dat duidelijk niet loslaten. Gloria daarentegen richt haar blik op de toekomst. Het zijn twee personages die twee Chili’s verbeelden: dat van het verleden en dat van de toekomst. En dat botst. Precies die clash doet de dingen weergalmen. Daaruit ontstaat een verhaal. Dat zie je bijvoorbeeld ook in de historische dimensie van de film, zoals de demonstraties. Studenten komen herhaaldelijk massaal op straat, zoals ze dat al vele jaren doen. Ze staan voor collectieve eisen voor verandering, rechtvaardigheid en erkenning die in het Chili van vandaag worden gesteld. Die zijn constant in interactie met de individuele eisen van Gloria’s generatie.

Lelio schreef het scenario samen met een van zijn beste vrienden, Gonzalo Maza, met wie hij de liefde voor film deelt. Maza is criticus, schreef een boek over de ‘Novísimo Cine Chileno’ en richtte met Lelio het productiehuis Muchas Gracias op. Hun scenario heeft een universele dimensie. Gloria’s en Rodolfo’s komen niet alleen in Chili voor, maar in de hele wereld. Het overschrijden van een bepaalde levensverwachting maakt dat we geconfronteerd worden met een nieuwe sociale situatie: mensen van de ‘vierde leeftijd’ die dat niet zien als het einde van het leven maar als een nieuw hoofdstuk. Ze eisen hun fundamentele rechten op om daar een mooi hoofdstuk van te maken en ze hebben er alle mogelijkheden toe. Ook als boodschap naar jongeren toe: er staat nog veel te gebeuren!

Volgens GLORIA gaat het de vrouwen goed af. Verlies en het verdwijnen van dingen blijken synoniemen te zijn voor revelatie en het vinden van iets nieuws. Mannen daarentegen hebben het moeilijker; ze weten niet goed hoe ze precies moeten omgaan met deze ontwikkeling, met deze omwenteling zeg maar.
Veel meer nog dan in de eerste films van Sebastián Lelio is in GLORIA de muziek zeer belangrijk. Film en muziek versterken elkaar. Naar het voorbeeld van de moeder van de filmregisseur zingt ook Gloria wanneer ze autorijdt. De liedjes maken duidelijk hoe ze zich voelt: populaire muziek, liedjes van Massiel, Frecuencia Mod en de galmende meezinger ‘Gloria’ van Umberto Tozzi. Zowel de titel van de film als die van Tozzi’s onverbiddelijke meezinger zijn een eerbetoon aan Lelio’s grote voorbeeld, Cassavetes en zijn van 1980 daterend melodrama Gloria.

Bossanova

Wat opvalt is dat de film het ritme en de toon van de van de bossanova volgt: sensueel en hypnotiserend, tegelijk zoet en zuur, een evenwicht zoekend tussen een lach en een traan, zoals de balans in het leven van elke dag. De life gebrachte song ‘Águas de Março’ van Tom Jobim is het enige liedje in de film dat niet wordt ondertiteld, omdat de tekst te complex is. De strofe begrijpen is evenwél belangrijk, want die vat de hele film samen: É a promessa de vida no teu coração. (Het is de belofte van leven in je hart). Dat ‘Águas de Março’ in het midden van de film zit, is niet alleen van belang wat de inhoud van het liedje betreft, maar ook voor de context waarin het lied wordt gezongen: tijdens een familiebijeenkomst waarop een vader en zijn dochter een duet zingen. Deze familie functioneert. Wat sterk contrasteert met Gloria die op dat moment elk ankerpunt kwijt is. Voor Lelio is de familie dan ook de basis van de maatschappij, onveranderlijk een van de thema’s in zijn films. Hij maakt films over mensen en over families: niet-perfecte wezens in een wordingsproces en dito families in een dito proces.

Zoals in zijn vorige films La sagrada familia, Navidad en El año del tigre is ook de beeldregie in GLORIA zeer belangrijk. Lelio’s camera zit altijd erg dicht op zijn personages; hier verliest hij Gloria geen moment uit het oog. Wat voor een grote betrokkenheid van de kijker zorgt. Het scenario is voor Lelio een landkaart, niet een territorium. De film wordt tijdens het opnameproces gemaakt. De relatie tussen de werkelijkheid en het kader, de beelduitsnit is belangrijk. Lijken eigentijdse kunst en film veeleer een bepaald discours of thesis over de wereld te illustreren, dan wil Lelio auteurs, ideeën laten samenkomen om een vonk te creëren. Zo duikt er ook in elk van zijn films wel een dier(tje) op: een konijn, een pup, een tijger, een kat. Dieren die gefilmd worden gaan zich niet anders gedragen. Ze hebben iets zuivers en emotionerends. Zo probeert Lelio zijn acteurs te filmen zoals ze écht zijn.

De Nuevo Cine Chileno, de vooruitstrevende filmstroming van Miguel Littín uit de jaren 60, lijkt eindelijk een opvolger te hebben gevonden in de zogenaamde Novísimo Cine Chileno. De besten uit de generatie van de Escuela de Cine de Chile die er zeven jaar geleden afstudeerden zijn intussen aan hun vierde of vijfde film toe. Zowel politiek, economisch, technologisch als thematische gestuwd openden zij de weg voor de nieuwe generatie(s). De Chileense film is niet langer een onbekende.

Geschreven door ILSE VAN BAELEN

Gloria

26/02/2014
Regisseur: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
ABC

Media: 

Trailer: 

BYf5_8rOSHg

onomatopee