Govinda Van Maele over Gutland

De mysterieuze, rurale film noir GUTLAND had zijn Belgische première tijdens het Offscreen filmfestival in Brussel, dat bekendstaat voor zijn radicale genrefilms. Toch is GUTLAND geen in het oog springend genrefestijn zoals je zou verwachten van een ‘Offscreening’. De Luxemburgse regisseur Govinda Van Maele legt uit hoe en waarom.

Bij het zien van de titel denk je meteen aan de Engelse uitspraak ‘gut land’ (‘ingewandenland’) en zet je je schrap voor een body horror-spektakel. Dat is de film hoegenaamd niet. Wou je bewust verwarring creëren?

govinda van maele De titel refereert simpelweg aan Gutland, het zuidelijke deel van Luxemburg. De film gaat niet over Luxemburg, maar wel over de plek waar ik vandaan kom, in een bredere context. De titel gutland is zeer letterlijk te interpreteren als ‘het goede land’. Het land is vruchtbaar, met weelderige vegetatie en iedereen wordt er goed gevoed. Die interpretatie vertegenwoordigt de wereld van de film erg goed, en is bovendien de naam van de regio waar alles zich afspeelt. We zijn dus heel snel op die titel gekomen. En maar goed ook, want soms duurt het eeuwen voordat je een goede titel vindt.

Toen de film voor het eerst vertoond werd in een Engelstalig land en de mensen het op z’n Engels uitspraken als ‘gut land’, was ik zeer tevreden over deze verwarring. Het past prima bij de film. Niet zozeer in de zin van blood and guts, maar wel met betrekking tot hoe je naar de film moet kijken. Ik denk echt dat je beter naar de film kijkt vanuit een buikgevoel dan hem analytisch te benaderen. Het is een viscerale film die je moet laten verteren. Er is zeker stof om over na te denken, maar dat doe je best achteraf, nadat je hem eerst hebt ervaren.

Je schreef een script met erg weinig dialoog. Hoe zorgde je ervoor dat je publiek wist wat je bedoelingen waren?

g. van maele Een van de wegen die we bewandelden tijdens het vertellen van dit – zeer simpele – verhaal was door het in tweeën te splitsen. Echo’s van het ene deel zijn voelbaar in het andere, en zo ontwikkelen zich de parallelle plotlijnen en personages. Aan de oppervlakte heb je het verhaal van een zwerver die aankomt in een dorp en interageert met alles en iedereen om hem heen. Hij maakt er zijn nieuwe thuis, onder de voorwaarden die hem worden opgelegd. En dan heb je het verhaal waarin hij op onderzoek gaat naar de verdwijning van een oude dorpsbewoner. Dat stuk probeerden we zonder woorden te vertellen.

Die mysterieuze man is in de film enkel aanwezig door zijn afwezigheid. De camera begeeft zich door de kamers van een huis dat hij leeg achterliet, en de informatie die we over hem krijgen wordt visueel weergegeven, nooit met een expliciete referentie. Op het einde verwachten we dat de kijkers beseffen wat er gebeurd is, zonder dat het hen ooit gezegd werd. Je moet kunnen rekenen op andere communicatiemiddelen dan pure dialoog. De dialogen in de film zijn bovendien erg misleidend, want soms vertellen de personages leugens of halve waarheden. Je zou ze niet van de waarheid kunnen onderscheiden.

Een ander verhaalelement zonder dialoog is het landschap.

g. van maele Je zou kunnen stellen dat het hoofdthema van de film transformatie is. Dat thema dringt door tot elk aspect van het verhaal. Maar je kan nooit een moment afzonderen waarin de verandering gebeurt. De kijker mag niet doorhebben dat plots alles anders is. Het gaat om een trage en progressieve verandering in de toon van de film. Deze transformatie zie je dus ook gebeuren in de maïsvelden. Op dramatische wijze zie je ze veranderen in de loop van de film. Voor de oogst en na de oogst, in de zomer en in de winter … We hadden veel geluk dat onze draaiperiode iets langer uitliep dan we oorspronkelijk gepland hadden. Zo konden we het landschap filmen tijdens de verschillende seizoenen en vervolgens deze beelden gebruiken om het verhaal bij te staan.

Een belangrijke transformatie is die van het personage Lucy, gespeeld door Vicky Krieps, wier seksueel gedrag in de film van dominant omkeert naar onderdanig.

g. van maele Het is niet de bedoeling dat ze zich onderwerpt aan iets of iemand. Ze is evenzeer in controle over de situatie als aan het begin. Maar haar kijk op het leven is anders; ze wil andere dingen. Aanvankelijk woonde ze in het kleine, dichtbevolkte huis van haar ouders, had een rebels karakter en droomde ervan zich uit dat leven los te rukken. Maar haar dromen zijn onhaalbaar. De nieuwkomer zorgt voor verandering. Lucy vervult een ander rolpatroon en conformeert naar de levensstijl die van haar verwacht wordt. Ze lijkt het complete tegengestelde van de persoon met wie we eerst kennismaakten.

gutland gaat over emancipatie. Niet de emancipatie van een vrouw, maar de emancipatie van een persoon die zich bevrijdt van wat haar aanvankelijk tegenhield. Ik beschouw dit als een reflectie van mijn eigen kijk op het leven. Ik was vroeger erg rebels en dacht dat ik uniek was. Maar ik heb me intussen neergelegd bij het feit dat ik eigenlijk niet zo speciaal ben. Wellicht lopen er vele mensen rond die net zoals ik zijn. Dat inzicht bezorgde me een gevoel van vrijheid dat ik voordien niet had.

 

 

 

 

 

 

 

 


 

Aan de ene kant heb je een film over veranderend karakter en fluïde identiteit, en aan de andere kant een rurale thriller.

g. van maele In het begin kan je de plot met de mysterieuze dorpelingen gemakkelijk onderscheiden van het ontdekken en aannemen van die nieuwe identiteit. Maar alle elementen aan beide kanten passen erg goed samen. Je kan het zien als een uitwisseling van geheimen. Een geheim over het verleden van het dorp, waarvoor de zwerver een oplossing biedt, en het geheim over het verleden van de zwerver, waar de dorpelingen een oplossing voor bieden. Deze uitwisseling komt goed uit voor iedereen en er ontstaat een soort harmonie in de film, waardoor niemand die dualiteit nog opmerkt, mezelf incluis.

Van harmonie gesproken … het dorpsorkest heeft een belangrijke functie in de film. Heb jij een muzikale achtergrond?

g. van maele Neen. Als kind wou ik altijd lid zijn van de plaatselijke fanfare, maar dat gebeurde nooit. Ik heb altijd gedacht dat als ik geen filmmaker was geworden, ik wel in een muziekgroep zou zijn terechtgekomen. Mijn broer speelde in een punkband en veel van mijn vrienden speelden muziek, maar ik was zelf meer geboeid door cinema. Ik heb twee documentaires gemaakt die nauw betrokken zijn met muziek. We Might As Well Fail gaat over de rockscene in Luxemburg en het was erg interessant om te zien hoe verschillend het is wanneer je je in de muziekwereld begeeft, wat geen gesubsidieerde industrie is. De filmindustrie is dat wel.

En hoe is de filmindustrie in Luxemburg? Was het moeilijk om de film gemaakt te krijgen?

g. van maele Ik belandde op een zeer voorspoedig moment in het filmlandschap. Het filmfonds in Luxemburg was nog maar in de jaren 90 opgericht en ik begon al in 2003 aan mijn filmcarrière. Dat was de periode waarin onze nationale cinema echt veel steun begon te krijgen. Er was wel een vroegere generatie, maar dat is een zeer kleine groep. Hoogstens drie of vier regisseurs. In de huidige generatie blijft het aantal actieve regisseurs enkel toenemen. Het ministerie van Cultuur en de Luxemburgse overheid in het algemeen willen die nationale cinema echt steunen, dus ze helpen je graag. In de meeste landen besparen ze al een jaar of tien op films, maar in Luxemburg echt niet. Het is een goede plek om een jonge regisseur te zijn!

We geven tickets weg voor de première op Filmfestival Oostende op zaterdag 8 september om 14u30. Stuur een mailtje naar win@filmmagie.be om kans te maken.

Beeld boven: Govinda Van Maele © Mike Zenari, delano.lu.

Geschreven door DAVID GUNZBURG

Govinda Van Maele over Gutland

Media: