Gwendolyn Lootens & Lubnan Al Wazny over Me Miss Me

De documentaire ME MISS ME schetst een portret van de Iraakse politieke vluchteling Lubnan Al Wazny aan de hand van twee vertelstandpunten: dat van de cineast Gwendolyn Lootens en dat van Lubnan zelf, die ook een camera bedient. We spraken met beide makers in het huis van filmplatform voor nieuwkomers Cinemaximiliaan in Brussel.

Lubnan Al Wazny diende in het Iraakse leger, maar deserteerde en kwam in Brussel terecht. Zijn eerste asielaanvraag werd geweigerd omdat de Belgische autoriteiten het zuidelijke deel van Irak veilig bevonden. Ondertussen werd – om dezelfde reden – een tweede aanvraag met een plomp ’njet’ beantwoord. De poëtische titel ME MISS ME verbeeldt dan ook treffend de emotionele reis die Lubnan onderneemt in een vreemd land met andere gewoontes (markant geïllustreerd in de openingsscène). Het is een zoektocht naar een (nieuwe) identiteit en tegelijk een portret van een man die, doordrongen met weemoed naar zijn land en familie, kracht vindt in humor en zang.

Regisseur Gwendolyn Lootens richtte samen met filmonderzoeker Gawan Fagard het filmplatform voor nieuwkomers Cinemaximiliaan op. Het begon als filmvertoningen in het Maximiliaanpark vanaf 6 september 2015 en groeide uit tot een bredere, sociaal geïnspireerde filmwerking.

GWENDOLYN LOOTENS Cinemaximiliaan startte vrij spontaan. Gawan en ik hadden een filmclub en we besloten om films te vertonen in het Maximiliaanpark. ‘Bring Light into the Night’ gold als ons motto om films te tonen aan mensen die zich verloren waanden. Het initiatief kende een groot succes. We ontmoetten er tevens veel mensen. Sommigen werken nog steeds met ons. Een van hen is Lubnan. Op de tweede dag dat we filmvoorstellingen hielden, kwam hij naar ons toe. We sloegen een praatje over cinema en hij vertelde over zijn vlucht uit Irak. Van het een kwam het ander. Lubnan nodigde ons uit in het asielcentrum waar hij verbleef. Langzaamaan groeide bij mij het idee om hem te volgen en eventueel een film over hem te maken. Om dat beter te begrijpen moet je weten dat Cinemaximiliaan een groepsproject is. We werken niet voor nieuwkomers, maar met nieuwkomers. We creëren een creatieve energie, groeiend uit samenwerking. Ons huis staat dan ook voortdurend open. We delen tijd, praten over hun problemen en betrekken hen in filmvoorstellingen, het maken van muziek voor stille films en het regisseren van films; hoofdzakelijk fictie, maar ook animatie en documentaire. Allemaal kortfilms! ME MISS ME is voorlopig de enige langspeelfilm die ontstond in de context van Cinemaximiliaan, gecoproduceerd door Savage Film.

Hoe evolueerde het project verder?
G. LOOTENS Op uitnodiging van Lubnan hebben we het asielcentrum gecontacteerd. Daar lieten ze weten dat we welkom waren. Op die manier kregen we contact met verschillende asielcentra, wat van belang zou zijn voor onze huidige projecten en filmvoorstellingen. Lubnan kwam regelmatig op visite en hielp ons als vrijwilliger. Ik ben opgeleid als documentair filmmaker en besloot hem te volgen voor een film. Na een paar maanden gaf ik Lubnan een camera, zodat hij zichzelf kon filmen. Het volledige project evolueerde ongedwongen. Door Cinemaximiliaan ontmoette ik verschillende mensen die in dezelfde situatie verkeerden, hetzelfde meemaakten. Het verhaal van Lubnan kreeg zo een meer universeel karakter. ME MISS ME reflecteert niet alleen de belevenissen van Lubnan, maar het lot van velen.

Volgde je een scenario?
G. LOOTENS Aanvankelijk planden we weinig vooraf. Alles vond plaats in een onbevangen sfeer. Lubnan filmde in het asielcentrum zichzelf en de bewoners die voor de camera wilden verschijnen. Hij filmde. Ik filmde. Zo ontstonden korte schetsen die geleidelijk ontwikkelden naar behoorlijk wat materiaal. Op deze werkwijze ontsproot een band tussen Lubnan en mij en werd de samenwerking intenser. Hij filmde dingen waarvan hij wist dat ik ze later zou bekijken. Zo begonnen we elkaar aan te vullen en groeiden de geschoten beelden bij wijze van spreken naar elkaar toe.

Me Miss Me

Was het voor jou, Lubnan, moeilijk om in het asielcentrum te filmen? Je zegt op een gegeven moment dat je je voortdurend bekeken voelde?
LUBNAN AL WAZNY Verschillende inwoners van het centrum hadden het niet graag dat ik een camera bovenhaalde. Daarom zijn er ook weinig beelden van de gemeenschap in het centrum. De mensen waren bang om gefilmd te worden. Uiteraard vroeg ik steeds wie wel voor de camera wou plaatsnemen en filmde ik uitsluitend wie toestemming gaf.
G. LOOTENS Ik mocht ook filmen in het centrum, maar voelde me een indringer en vond het dus beter dat Lubnan opnames maakte. Voor hem was het tegelijk een vorm van dagboek.

In je kamer film je wel, rond de kookplaat ...
L. AL WAZNY (glimlacht) Ik moest die verstoppen, want het was verboden om op de kamers te koken. Het eten van het restaurant in het centrum lustte ik soms niet. Ik miste mijn land, mijn familie en dus ook het eten van mijn streek. Wat mij – en niet alleen mij – aanzette om zelf te koken. Als herinnering aan mijn geboorteland en mijn naasten. Een vorm van aandenken zeg maar.

Er wordt veel gezongen in de film.
L. AL WAZNY Absoluut! Ik hou van zingen. Het zijn oude liederen van mijn land. Ik word daar blij, maar tegelijk triest van. Zingen verandert mijn gemoed. Ik zing bijvoorbeeld over mijn moeder. Wat steeds tegenstrijdige emoties oproept, melancholie uitlokt. De scène waarin de volledige groep zingt, vond plaats na een zoveelste bomaanslag in Bagdad. Op die manier herdenken we de vele doden die gevallen zijn en zingen we over onze hoofdstad. Ons lied is een vorm van protest, een hulp aan de landgenoten die er stierven.

Kun je de scène na de marathon als een cynische noot beschouwen?
L. AL WAZNY Je krijgt geen toelating van de overheid om hier te blijven, maar ze schenken je dan wel flesjes water en een medaille om vijf kilometer te lopen. En dat nadat ze een brief – in het Arabisch! – hebben verstuurd waarin ze stellen dat je 500 euro krijgt als je het land vrijwillig verlaat. In Irak kennen we trouwens geen marathons. Waarom krijg je plots al die aandacht voor die vijf kilometer, terwijl je duizenden kilometers hebt afgelegd om hier te geraken? Die marathon in Brussel lopen geeft je wel het valse gevoel dat je opeens deel uitmaakt van de samenleving hier.

Heeft je familie in Irak de documentaire al gezien? En vormt die geen bedreiging voor hen?
L. AL WAZNY Mijn papa zag de film en hij hield ervan. ME MISS ME gaat over mij. Voor mij is het eventueel gevaarlijk. Ik weet niet of het mijn mama en papa in gevaar zal brengen in de toekomst. Ik verblijf nu al vier jaar in België en dingen veranderen voortdurend in mijn land.
G. LOOTENS ME MISS ME legt geen statement op, het is geen politieke film, maar wel een persoonlijk verhaal met persoonlijk gekleurde emoties. Hij werd vertoond op een filmfestival in Libanon en werd daar positief onthaald, maar ik weet niet wat de reacties zouden zijn in Irak. Heeft Irak een filmfestival? Mocht de film een screening krijgen in Irak, kan Lubnan sowieso niet mee. Ik wou de tragiek van zijn verhaal relativeren met humor. We beoogden geen emotionele rollercoaster. Humor verrast, bevrijdt. Vooral als die humor voortvloeit uit penibele situaties. Onze filosofie is mensen bezielen en aanzetten om enthousiast samen te werken. Wij delen daarom de camera, het podium, de microfoon. ME MISS ME is eigenlijk het verhaal van Lubnan, maar we maakten dat samen.
L. AL WAZNY Voor mij was het een compleet nieuwe ervaring. Ik ben van opleiding militair en schoenmaker en kreeg eensklaps een camera in de handen. Ik had nog nooit een filmcamera aangeraakt. In het begin was ik wat terughoudend. Nu hou ik ervan.

Me Miss Me

Hoe verliep de samenwerking tijdens de montage?
G. LOOTENS De montage was heel complex. We eindigden met honderden uren aan geschoten materiaal en hebben een team met vertalers moeten samenstellen. In een eerste stadium heb ik zo’n drie maanden gemonteerd, verspreid over een jaar. Lubnan was niet zozeer betrokken bij de postproductie. Ik vroeg wel input van hem, maar hij hield meer van het filmen dan van het monteren. De montage startte als een intuïtief proces. Je wordt steeds geconfronteerd met scènes die je erg bijblijven, maar die niet werken in het geheel en er bijgevolg uitmoeten. Kill your darlings!
Aanvankelijk werkte ik alleen en zonder budget. Toen bleek dat we toch een postproductiebudget nodig hadden, vonden we Savage Film bereid om ons te helpen. Voor hen was het een klein budget, maar voor ons betekende het een gigantische hulp. Cinemaximiliaan sprong bij voor de meer praktische zaken, zoals brieven schrijven, mails versturen, budget opmaken ... Cinemaximiliaan werd coproducent. We hebben nog veel projecten in de steigers staan. We maken kortfilms omdat we op die manier mensen de mogelijkheid willen bieden om een film te maken. Indien we ons op langspelers zouden concentreren, zouden we geen tijd meer hebben om al die projecten te doen of de mogelijkheid niet meer hebben om al die mensen aan het werk te zetten. Alle films worden hier, in het huis, gemaakt. Op een horizontaal niveau werken is een prioriteit voor ons. Ieders opinie telt, ieders visie wordt gehoord en gerespecteerd. Bij ons geen hiërarchie op de set, maar wel een hechte samenwerking.

Wat hoop je met de documentaire te bereiken? Kan die de situatie van Lubnan beter in kaart brengen?
G. LOOTENS We denken dat deze film rechts georiënteerde visies kan veranderen door te tonen hoe iemand zoals Lubnan zich voelt, door uit te drukken wat hij meemaakt. We beogen wel degelijk reacties uit te lokken en vooral discussies en een dialoog op gang te brengen.

Op 24 september is ME MISS ME te zien als Docpoppies-vertoning in verschillende Vlaamse bioscopen. Meer informatie op de website van Docpoppies.

Beeld: Gwendolyn Lootens & Lubnan Al Wazny © Piet Goethals

Geschreven door PIET GOETHALS

Gwendolyn Lootens & Lubnan Al Wazny over Me Miss Me

Media: 

onomatopee