Il traditore

79 is Marco Bellocchio intussen, en nog steeds is hij er als de kippen bij om Italiaanse instituten op de rooster te leggen. Met het overlijden van Bertolucci in 2018, is hij Italiës grootste nog werkzame cineast. De politiek filmer waagt zich met IL TRADITORE voor het eerst aan een maffiafilm.

Historisch was het, en ongezien: het verbreken van de omerta (zwijgplicht) door de Siciliaanse maffioso Tommaso Buscetta alias Don Masino. Hij werd opgepakt in Brazilië, waar hij begin jaren 80 naartoe was gevlucht toen hij tijdens de meedogenloze, interne afrekeningen binnen de Siciliaanse maffia het ene na het andere familielid vermoord zag worden, tegen alle tot dan toe gangbare regels van de plaatselijke maffiafamilie in. Aan Italië uitgeleverd, werd hij ondervraagd en in vertrouwen genomen door de vermaarde (en later door de maffia vermoorde) maffiajager en onderzoeksrechter Giovanni Falcone. Je merkt van meet af aan een vorm van respect van Falcone voor Buscetta. En dat respect is wederzijds. De maffioso is en blijft tenslotte ‘een man van eer’. Haarfijn legt Buscetta, toch wel een complex heerschap, de hiërarchische structuur en de werkwijze uit van de Cosa Nostra (Onze Zaak), want “de maffia? Dat is een uitvindsel van de pers”. En zo wordt hij in ruil voor een fikse strafvermindering de eerste spijtoptant in de geschiedenis van de maffia.

Uitgangspunt voor de Italiaanse filmmaker Marco Bellocchio – de laatste van de groten – die zijn sporen als politiek filmer en anarchist heeft verdiend, was Buscetta’s ferme statement: “Niet ik heb de maffia verraden, de maffia heeft mij verraden!” Met andere woorden: maffiabaas Riina en de Corleone-clan zijn de verraders; het zijn zij die de codes hebben geschonden. Bellocchio maakt van Buscetta held noch antiheld. Geenszins een held, want al praatte hij ruim driehonderd maffiosi aan de galg, hij verloor zelf zeventien familieleden, onder wie zijn schoonbroer en twee zonen, nota bene brutaal vermoord door een van zijn maffia-‘kameraden’. En een antiheld ook niet, want Buscetta bleef als kroongetuige moeiteloos overeind bij elke confrontatie tijdens de geruchtmakende, massale maffiaprocessen in Palermo in de periode 1986-'87. De in glazen kooien opgesloten maffiosi lieten op het proces constant bijzonder luidruchtig van zich horen, waardoor het niet zelden geleek op opgewarmde commedia dell’arte dan wel ontaardde in een goedkope operette. En al weerde de advocaat van de controversiële politicus Giulio Andreotti zich op het proces als een duivel in een wijwatervat in een poging om Buscetta als leugenaar te ontmaskeren, het is hem niet gelukt.

Bellocchio – een tachtiger intussen – heeft zich sinds zijn visionaire en spraakmakende debuut I pugni in tasca (1965) opgeworpen als cineast-chroniqueur van de Italiaanse maatschappij. Daarbij bleef voor de non-conformist en psychoanalyticus geen enkel heilig huisje gespaard, zoals het gezin, de politiek en de kerk als instituut. Hij taxeerde dat als een noodzakelijke stap tot ontvoogding, zijn stokpaardje. Niets heeft de filmmaker aan scherpzinnigheid ingeboet, ook al koos hij voor zijn historische reconstructie van een woelig tijdsgewricht voor een vrij klassieke aanpak. En dat dankzij een solide scenario samen met een oersterke vertolking van karakterkop Pierfrancesco Favino, die als de behoedzame Tommaso Buscetta hardnekkigheid en onverzettelijkheid blijft uitstralen. Met dank aan zijn massieve lijf. De man buigt (het hoofd) niet. Ook niet wanneer hij in zijn eentje voor de rechter staat. De processen zijn het kloppende hart van de film, een clash tussen waarheid en leugen. Bellocchio laat alle ruimte voor het woord, voor de lichaamstaal, voor blikken en gestes.

Als vrij trouw gereconstrueerde misdaadfilm serveert IL TRADITORE humane, intimistische en boeiende verhaalstof, in zijn historische en politieke context gesitueerd, zeer juist en gevat gedefinieerd door Bellocchio. Zijn intense, heftige cinema zit vol spanning, emotie, geweld, verraad, tragiek, krachtdadigheid en ... melancholie. Want uiteindelijk is Buscetta gewoonweg een overlever, die thuis in zijn bed wenst te sterven, hoe banaal dat ook mag klinken. Het is nu al uitkijken naar de vijfdelige tv-reeks die Bellocchio wil maken over de in 1978 door de Rode Brigades gekidnapte en vermoorde, vooraanstaande Italiaanse politicus Aldo Moro.

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door FREDDY SARTOR

Il traditore

18/12/2019
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

onomatopee