Interview: Guido Hendrikx over Stranger in Paradise

In de debuutfilm van de Nederlandse documentairemaker Guido Hendrikx vertolkt de Vlaamse acteur Valentijn Dhaenens drie op het eerste gezicht uiteenlopende Europese standpunten tegenover migranten. Slotsom is en blijft: inertie.

Vrij recent hebben documentaires als The Ambassador van Mads Brügger en Enjoy Poverty van Renzo Martens performance gebruikt om het westerse superioriteitsdenken te ondermijnen. Zijn dat films waarmee je verwantschap voelt?

GUIDO HENDRIKX Ja, ik heb ze allebei gezien en vind ze zeer interessant. Wat ze gemeen hebben is inderdaad dat ze performance gebruiken om de kijker in beweging te zetten. Bij The Ambassador en Enjoy Poverty zijn het de regisseurs zelf die de performance uitvoeren. Ik heb in de ontwikkelingsfase nog wel gedacht het ook voor mijn film zelf te doen, maar het werd al vrij snel duidelijk dat STRANGER IN PARADISE uit drie akten moest bestaan en dat drie heel verschillende speelstijlen behoefde. En dus had ik wel een acteur nodig. Maar minstens zo belangrijk voor mij is het werk van Peter Watkins. Waar de meeste documentaires character driven zijn, met personages die een ontwikkeling doormaken en obstakels moeten overwinnen, zie je bij Watkins dat personages bepaalde thema’s of sentimenten belichamen. Die manier van vertellen zie je niet zo vaak, maar heeft me wel geïnspireerd.

Heb je dan ter plekke, op de plaats waar de vluchtelingen worden opgevangen, moeten zoeken naar de vorm van je documentaire?

G. HENDRIKX Ik heb al in 2013 een researchbezoek gebracht aan Lampedusa en daar werd ik bevangen door het idee een film te maken die de machtsverhoudingen tussen Europa en migranten voelbaar maakt. Op dat eerste idee volgde snel de vorm, met een acteur in drie akten, en een proloog en epiloog.

Had je toen ook al de setting van het leslokaal en de zogenaamd educatieve insteek daarvan?

G. HENDRIKX Inderdaad, de leerkracht-leerlingverhouding gerelateerd aan de machtsverhoudingen was er ook vrij snel. Hoewel de drie lessen op het eerste gezicht sterk uiteenlopen – met de rechtse opvatting, de kosmopolitische gutmensch en het ambtelijke standpunt van het beleid als compromis daartussen – zijn er ook sterke overeenkomsten. De positie die Europa inneemt tegenover de migranten is in alle drie varianten dezelfde. En die ambiguïteit vind ik interessant.

Die ambiguïteit komt ook tot uiting aan het slot, in de eerste buitenscène, waarin acteur Valentijn Dhaenens heel onwennig op de straat staat, waarna dat gevoel ook overgaat op de kijker vlak voor hij de zaal uitgaat.

G. HENDRIKX Dat einde is volgens mij de meest cruciale scène uit de film. Je zou documentaire kunnen benaderen op twee manieren: aanschurkend tegen journalistiek of als een kunstvorm. Die tweede is meer mijn benadering, waarbij de subjectiviteit van de maker heel duidelijk aanwezig is. In die zin geloof ik niet in een vaste objectiviteit. Belangrijke voorwaarde vind ik in dat geval dat documentaire op zijn eigen positie moet reflecteren en naar zichzelf moet verwijzen, zoals een interessant kunstwerk dat altijd doet. Dat laat ik dus met die laatste scène zien. Daarnaast laten de drie akten duidelijk de sentimenten van Europa tegenover de migranten zien, maar gaat die laatste scène over onverschilligheid. In het gepolariseerde publieke discours krijg je daar weinig van mee, maar ik denk dat die onverschilligheid de meest voorkomende houding is van de Europeanen.

Als antwoord op die onverschilligheid zoeken veel documentaires over migranten hun toevlucht in sentimentalisme, wat ook geen zoden aan de dijk brengt.

G. HENDRIKX Ja, dat is zeker zo. Sentimentaliteit hangt in documentaires over dit onderwerp vaak als een molensteen om de nek. Het heeft wel de goede bedoeling om empathie te kweken bij de kijker, maar bewerkstelligt vaak het tegenovergestelde. Waarbij je je al snel kan verschuilen achter het medelijden dat je hebt voor het lijden van de ander.

Antwerpen-Amsterdam, 17 augustus

De recensie over STRANGER IN PARADISE is te lezen in het septembernummer.

Vertoningen: cinenews.be

Beeld: STRANGER IN PARADISE

Geschreven door BJORN GABRIELS

Interview: Guido Hendrikx over Stranger in Paradise

20/09/2017
Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2016
Distributeur: 
Dalton Distribution

Media: 

onomatopee