Interview: Olivier Meys over Bitter Flowers

“De mooiste bloemen bloeien na een hele koude winter”, zegt Lina’s echtgenote liefdevol tegen haar in de eerste helft van de film. Die woorden vormden de inspiratie voor de titel 'Bitter Flowers'. Ze gaan bitter klinken wanneer Lina, die naar Parijs trekt in de ijdele hoop meer te verdienen, in de prostitutie terechtkomt.

Na de vernederingen die Lina doorstaat in Parijs, maar ook de solidariteit die heerst onder de Chinese prostituees, zien we de impact van het uiteindelijk aan het licht gekomen dubbelleven op haar gezin. Met dit sterk documentair aanvoelende fictiedebuut schetst Olivier Meys het lot van een verscholen maar bestaande werkelijkheid, van Chinese economische vluchtelingen, die niet zonder buit durven terugkeren naar hun thuisland. "Dit is fictie die geworteld is in de realiteit."

Binnen uw werk heeft u een aantal transities gemaakt; van het geluid naar het audiovisuele en van de documentaire naar de fictie. Hoe bent u uiteindelijk bij deze film terechtgekomen? 

OLIVIER MEYS In mijn jeugd ben ik veel naar de film geweest en toch ben ik Rechten gaan studeren aan de ULB. Kunststudies stonden wat ver van mij af, en vooral van mijn ouders. In die tijd heb ik in Molenbeek een workshop film gevolgd van Thierry Zéno. Zo heb ik État des lieux gemaakt, mijn eerste film én documentaire. Toen al draaide film voor mij rond realiteit. Omdat ik voelde dat ik echt films wilde maken, ben ik gestopt met Rechten en ik ben naar het Institut des Arts de Diffusion gegaan in Louvain-la-Neuve. Daar had ik lessen radio, scenarioschrijven, fictie. Mijn eindwerk was een goede gelegenheid om met Fabrizio Rongione een fictiekortfilm te maken en hoewel ik echt een doorgedreven opleiding wilde in het filmen van de realiteit, heeft me dat uiteindelijk ook opengesteld voor fictie. De lessen filmgeschiedenis hebben me nog meer overtuigd.

     Ik heb nooit alleen maar fictiefilms willen maken, zoals vele anderen. Ik heb een beetje gewerkt als assistent-regisseur van langspeelfilms. En op een moment kwamen een Chinese vriend en ik te weten dat er een AIDS-besmetting in centraal China was. Daar wilden we écht een film over maken. Ik heb een afspraak gemaakt met een producer die vertelde dat geld vinden enorm veel tijd in beslag zou nemen. En die hadden we juist niet, want het onderwerp was dringend: AIDS verspreidde zich zonder dat de mensen die daar leefden het beseften. Het is dus echt door de noodzaak te handelen dat ik een radioreportage in plaats van een film gemaakt heb. Pas daarna heb ik, omdat de zin om films te maken daar nog steeds was, een productiedossier voor een documentaire opgesteld. Uiteraard is een radioreportage anders dan een documentaire en een fictiefilm. Er zijn veel verschillende instrumenten om werken leven in te blazen. Maar tegelijkertijd zijn er ook erg veel gemeenschappelijke punten. Het gaat in de eerste plaats over sterke, menselijke avonturen. 

U geniet ervan radioprogramma’s te maken, maar de ervaring van de fictielangspeelfilm geeft u zin om er nog te maken. Is het verslavender dan het maken van documentaires?

O. MEYS Nee, het is verschillend. Ik was veel alleen bij mijn documentaires. Voor het maken van Dans les décombres, bijvoorbeeld, was ik drie keer per week, de hele dag, helemaal alleen met de camera in de wijk waar ik filmde. Ik was erg eenzaam gedurende anderhalf jaar. De groepservaring bij het maken van BITTER FLOWERS was dan ook fascinerend; al die energieën die samenkomen en alle medewerkers die je moet proberen te begeesteren. Maar tegelijkertijd hou ik ook wel van momenten waarin ik alleen ben met de camera.

Heeft uw documentaire werk invloed op uw manier van fictie maken?

O. MEYS Ja, ik had me niet kunnen lanceren in een huis clos-project of filmen in een studio. Misschien zal ik het ooit wel doen maar de realiteit prikkelt me nog steeds teveel. Voor mij was het belangrijk voor deze film een fictie te maken over een personage in haar intimiteit, in een mooi menselijk traject en tegelijkertijd dit verhaal in de realiteit te ankeren. Dus dat heeft zeker de manier beïnvloed waarop ik bv alle buitenscènes film. We hebben ze echt met veel moeite gemaakt door de acteurs in hun situatie te zetten in de werkelijke wereld en zo verder te werken, zoals in een documentaire. Er was dus geen sprake van straten af te sluiten, figuranten enz.

Afbeeldingsresultaat voor bitter flowers

Is dat een van de redenen waarom u documentairemaker Benoît Dervaux heeft gekozen als DoP?

O. MEYS Ik hou heel erg van zijn werk als cameraman, maar in feite heb ik hem gekozen door zijn werk als regisseur. Toen ik in China was, heb ik een reeks vertoningen georganiseerd rond de Belgische film in China. Daar heb ik Benoît Dervaux leren kennen. Wat opmerkelijk is in zijn films, is de manier waarop hij mensen filmt. Het is de afstand die hij stopt tussen de camera en de mensen; tegelijkertijd is hij echt bij hen, ontstaat er echt een empathie en toch zitten we niet in het stroperige. Er is echt een juistheid in de afstand en een blik die echt humaan is. En aangezien ik mensen moest filmen die sociaal en familiaal erg fragiel geworden waren, had ik precies dat nodig. Ik vond dat terug in het werk van Benoît Dervaux en dus was het een evidentie om samen een film te maken.

U heeft het scenario samen met Maarten Loix en met Zhou Amei geschreven. Deelt u met hen dezelfde affiniteit als met Benoît Dervaux?

O. MEYS Misschien niet dezelfde maar zeker en vast een affiniteit. Maarten Loix heeft mijn documentaires geproduceerd. We kennen elkaar dus al lang en hebben een echte verstandhouding op het niveau van de thematieken en de toon van mijn werk. Zhou Amei ken ik nu ook al enkele jaren maar het was de eerste keer dat we echt samengewerkt hebben. Zij heeft alle dialogen op zich genomen aangezien ik geen Chinees schrijf.

U spreekt over realisme. Waarom bent u dan van de documentaire naar de fictie overgestapt met uw laatste film?

O. MEYS Het onderwerp hield dat in. Ik had er een documentaire over kunnen maken maar door het taboe op de prostitutie had ik met wazige gezichten of ruggen moeten werken; een documentaire dus die gecentreerd is op het woord en de informatie. En dat terwijl mijn documentaire werk eigenlijk directe cinema is; een camera die midden in de situatie staat en die zowel de momenten van woorden vat als de momenten waarop er niets gebeurt. Dus met mijn type documentaire kon ik dat onderwerp niet behandelen. Hier wilde ik écht binnendringen in de intimiteit van de personages, in de intimiteit van hun levenstraject. En dat is toch een van de voordelen van de fictie; beetje bij beetje een personage creëren en empathie losweken. Dus, de keuze was snel gemaakt. 

Afbeeldingsresultaat voor bitter flowers                                                  
U heeft gefilmd vanuit het standpunt van de vrouw. Er zijn ook veel vrouwenthema’s in de film (huiselijk geweld, prostitutie, verantwoordelijkheid voor opvoeding, …).

O. MEYS Vanaf het begin is het een verhaal van vrouwen. Door een ontmoeting met enkele prostituées, besefte ik dat er een hele groep mensen, waarvan 80 % vrouwen, van Dong Bei naar Parijs aan het migreren was. Nu heb ik de laatste 2 decennia de socio-economische veranderingen in China gevolgd en vastgesteld dat vooral de vrouwen daar een zware bijdrage aan hebben geleverd. Die groep van Dong Bei was dus een mooie gelegenheid om een film te maken die gefocust was op de vrouw. Er is daar echt een gevoel van opoffering - dat niet voor allen tot die uitersten leidt - dat me raakt. En wat de prostitutie betreft; ik zou er zeker geen film over gemaakt hebben als dat gebeurde in het kader van mensenhandel. Het interessante van dit fenomeen hier, is dat het gaat om prostitutie waarin de vrouwen toestemmen. Ze doen dat niet met groot plezier maar ze houden op een bepaalde manier hun vrije keuze. Ze zouden direct kunnen teruggaan naar China. Het zou wel niet zo eenvoudig zijn omwille van de gevolgen (de mislukking onder ogen zien, de familie in economische problemen brengen omwille van de schuld enzoverder) maar het zou kunnen. Die migratie, die confrontatie met een vreemde realiteit en de aanpassing eraan, gebeuren in het midden van hun leven. Ze hebben allemaal een leven vooraf, normale jobs. Sommigen hebben een stabiele familiale situatie, anderen niet. 

Heeft uw ervaring met documentaire en uw manier van filmen uw manier van omgaan met de acteurs beïnvloed?

O. MEYS Mijn manier om hen te kiezen wel. In het begin sprak ik nog geen Chinees en ik denk dat ik echt een soort van zintuig ontwikkeld heb voor de waarneming van het niet verbale en het doorgronden van mensen. Dat heeft me veel geholpen in de keuze van de acteurs. De keuze van de casting is immers essentieel. Op de set waren we niet echt met psychologische discussies bezig maar eerder met het choreograferen van de bewegingen van het lichaam. Ik heb de acteurs ook niet echt moeten aanspreken op de juistheid van een intentie of van een emotie. Er was een scenariotekst die duidelijk was, rollen die begrepen waren en we hebben ons gewoon gelanceerd.   

Is het einde van de film, wanneer het koppel samen groenten snijdt in een haast primitief keukentje, niet een beetje ‘terug naar af’?

O. MEYS De ervaring heeft het koppel inderdaad niet heel veel verder gebracht, maar toch zijn ze veranderd. In het begin zien we een vrouw die bezeten is door de toekomst. Ze wil het beste voor haar familie en ze denkt alleen maar aan morgen. Ze vertrekt naar Parijs en ze blijft zozeer in die geestestoestand dat ze haar heden volledig tussen haakjes zet en haar opoffering aanvaardt. Wanneer ze terugkeert, beseft ze wat er van haar relaties met haar familie geworden is en dat alles voor een toekomst die uiteindelijk erg hypothetisch is. Dus die band met de tijd en de relaties heeft een beetje bewogen. Er is veel gebeurd dat ook binnen het koppel moet verteerd worden.  



De film werd al op enkele festivals vertoond. Hoe was de ontvangst?

O. MEYS Ik ben tevreden van de premières. De film spreekt niet alleen mensen aan die van film als dusdanig houden. Ondanks het feit dat de acteurs onbekend zijn, Chinees spreken en dat de thema’s soms hard zijn, vind ik dat de film erg toegankelijk is. Ik zie mensen die niet direct aangetrokken zijn door het thema, meegaan in het verhaal van een vrouw uit Dong Bei. Dat is belangrijk en ik heb de indruk dat ik daarin geslaagd ben. Wij Europeanen zien de Chinezen vaak als een geheel maar het is een mozaïek; er zijn meerdere breuklijnen waarvan het verschil tussen Noord en Zuid de grootste is. De Dong Bei komen van het Noorden, de When You uit het Zuiden. Het zijn echt verschillende karakters met een andere cultuur en een andere geschiedenis. Dat creëert sterke tegenstellingen tussen hen. Dan komt daar nog het klassieke antagonisme bovenop van de oude emigratie die al goed geïnstalleerd is tegenover de nieuwe immigratie die een potentieel verstorende factor is. Daar waar de Dong Bei in de prostitutie gaan, hebben de When You winkels en ze vinden dat het beeld dat die vrouwen geven van Chinezen slecht is. Dat versterkt het antagonisme.

BITTER FLOWERS komt uit op 16 mei. Kijk hier voor de vertoningen. 

Geschreven door ILSE VAN BAELEN

Interview: Olivier Meys over Bitter Flowers

Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2017
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

onomatopee