Interview Richard ‘Donnie Darko’ Kelly (I)

Op 15 juni verzorgden we de Q&A met Richard Kelly tijdens de avant-première van de re-release van DONNIE DARKO in Cinéma Galeries, de Brusselse bioscoop waar vanaf 24 juli de (Frans ondertitelde) director's cut van zijn cultfilm loopt. Het werd een fijn gesprek op de bühne en achter de schermen.

Ondanks de jetlag en de vragen om selfies en handtekeningen was filmmaker Richard Kelly (°1975) achteraf heel blij die zaterdag in de Brusselse Koninginnegalerij, niet ver van waar de gebroeders Lumière hun eerste Belgische betalende voorstelling organiseerden. “Wat ademt Cinéma Galeries film uit!” zei Kelly. En, meer persoonlijk: “Het is leuk dat mijn in 2001 weinig succesvolle debuut nu zo’n cultstatus heeft, maar ik ben vooral blij te merken dat zoveel fans graag nadenken en discussiëren over een complexe, enigmatische film. Ik vind het helemaal te gek dat ze een persoonlijke film meerdere keren willen zien om er telkens weer iets anders in te ontdekken.”

Voor hij op uitnodiging van Cinéma Galeries naar Brussel afzakte, had Kelly reeds een door de Franse distributeur Carlotta Films georganiseerde Parijse driedaagse achter de kiezen. Met voorstellingen van gerestaureerde versies van afwisselend de theatrical cut en de (langere) director's cut van zijn cultdebuut DONNIE DARKO uit 2001. Ook daar enthousiaste reacties die de Amerikaanse filmmaker “energie gaven om koppig mijn eigen weg te volgen”. Dat mijn achtjarige zoon Sam zich afvroeg of iemand wel kon leven van drie films (DONNIE DARKO, Southland Tales en The Box) in bijna twintig jaar vond Kelly best grappig: “Hij mag gerust zijn, ik zal niet meteen verkommeren. Verschillende studio's betalen me goed om scenario's en projecten te ontwikkelen, dus ik hou het wel uit tot wanneer al wat in de pijplijn zit gerealiseerd wordt.”

Donnie Darko

In 2001 omschreef Kelly DONNIE DARKO wat cryptisch als “The Catcher in the Rye verteld door Philip K. Dick” en menigeen zou zijn tanden stukbijten op deze enigmatische film over adolescentie, verteld door de ogen van een jongere die zichzelf ziet als een romantische held. “Some people are born with tragedy in their blood.” Dit coming-of-ageverhaal speelt in 1988 en mixt zowel genres (horror, sciencefiction, apocalyptisch drama) als thema's (tienerangst, tijdreizen, seksuele repressie, desintegrerende gezinnen, geestesziekte). Tijdens de Q&A vroegen we naar de geboorte van de film, de eerste cultklassieker van het nieuwe millennium.

Hoe ontstond DONNIE DARKO?

RICHARD KELLY Alles begon met het verhaal van een ijsblok dat loskwam van een vliegtuig en zich in een woning boorde. De kamer van een teenager werd daardoor vernietigd, maar gelukkig was hij er niet. Toen ik dat als tiener las in de krant, vond ik het verontrustend. Ik vroeg me af wat de impact van zoiets zou zijn geweest op mij. In mijn verbeelding werd de ijsblok een motor van een onvindbaar vliegtuig en trachtte de jongen het mysterie te ontrafelen.

Waarom distilleerde je hier een scenario uit?

R. KELLY Ik was 23, pas afgestudeerd en werkte 's nachts in een postproductiebedrijf van muziekvideo's waar ik de monteurs van cappuccino's en pizza's voorzag en tussendoor hun materiaal gebruikte om Visceral Matters te monteren, een kortfilm waarmee ik wou bewijzen dat ik kon regisseren. Ondanks mijn diploma van de USC School of Cinematic Arts en een eerdere kortfilm (The Goodbye Place, 1996, nvdr) had ik echter een scenario nodig om duidelijk te maken dat ik ook een langspeelfilm aankon. Daarom schreef ik op basis van dat bizarre verhaal uit mijn jeugd in een koortsachtige energie-uitbarsting van zo'n 28 dagen een versie die weinig verschilt van de uiteindelijke. Mijn productiepartner Sean McKittrick hielp het inkorten van 150 naar 120 pagina's, die ik dan kon rondsturen.

Hoeveel mensen vonden je gek?

R. KELLY Heel wat. Maar er waren ook positieve reacties en ik overtuigde een agent die zijn contacten aansprak. Het enthousiasme groeide, maar men trachtte me toch te overtuigen de regie aan iemand anders te laten. Ik bleef echter koppig bij mijn besluit zelf te regisseren. Daardoor bleef het aanslepen. De doorbraak kwam er toen acteur Jason Schwartzman, die na Rushmore (Wes Anderson, 1998, nvdr) hot was, toehapte. Dat zette producente Nancy Juvonen aan om het scenario te lezen en mij te ontmoeten. Via haar werd Drew Barrymore producent en actrice voor de rol van onderwijzeres en verzamelden we een budget van 4,5 miljoen dollar. Jasons oom Francis Ford Coppola bood extra financiering, maar pas in 2001 en omwille van Drews werkschema moesten we in de zomer van 2000 draaien. Daardoor moest Jason, die andere verplichtingen had, afhaken en ging de rol van Donnie naar Jake Gyllenhaal. Het budget bleef beperkt.

Donnie Darko

De première vond plaats op het Sundance filmfestival.

R. KELLY De vertoning was rampzalig en niemand wou de film kopen. Gelukkig wist Christopher Nolan Newmarket Films te overtuigen om de Amerikaanse distributie op zich te nemen. We creëerden een zeker momentum met 26 oktober 2001 als releasedatum en 58 schermen in zes steden ...

Maar dan was er 9/11 en lag een vliegtuigmotor die zich in een huis boort plots gevoelig.

R. KELLY Mensen gingen de eerste maanden gewoon niet naar de bioscoop. De gebeurtenissen wierpen een schaduw over de première, maar DONNIE DARKO raakte in enkele zalen en dat was al iets. De boxofficeresultaten waren helaas teleurstellend.

Omwille van 9/11 of omdat DONNIE DARKO een moeilijke film was?

R. KELLY Het was een combinatie van factoren. Mensen zochten enkel nog escapisme, we hadden geen geld voor publiciteit en de film was donker en ingewikkeld. We haalden amper 500.000 dollar, maar er was wel een kleine groep enthousiastelingen die voor word of mouth zorgden. Bij de dvd-release sloeg de film wél aan, waardoor we uiteindelijk nog winst maakten. Er ontstond zelfs een hype.

DONNIE DARKO werd een cultfilm die blijft begeesteren. Dat achttien jaar later beide zalen van Cinéma Galeries vollopen voor een voorstelling in jouw aanwezigheid zegt veel. Hoe verklaar je dat?

R. KELLY Ik denk dat de look en sfeer wel aanspraken en er een emotionele connectie ontstond. Het helpt ook dat het verhaal veel interpretaties toelaat. De mythes die de film verstrengelt, fascineerden en we versterkten de raadselachtigheid door via een website het concept van tijdreizen toe te voegen. Die site werd een hub waar fans ideeën uitwisselden. Zo begon het sciencefictionaspect van de film te leven en daar speelt de director's cut op in.

Je werkte mee aan de 4K-restauratie.

R. KELLY We staken veel tijd in het opkuisen van de beelden en het corrigeren van sommige effecten. Het is daarom fantastisch om de film na al die tijd nog eens op een groot scherm te zien. Al zijn er nog dingen die ik graag zou verbeteren, zoals de motor die loskomt van het vliegtuig en inslaat op Donnies kamer.

Was er een diepere motivatie om DONNIE DARKO te maken?

R. KELLY Elk kunstwerk ontstaat uit angst voor de dood en een verlangen naar liefde en erkenning. Voor mij vormen roem en geld geen motivatie. Films maken zie ik als een spirituele zoektocht. Ik hoop dat mijn films mensen gelukkig maken en hen doen nadenken.

Je streeft naar films die persoonlijk zijn.

R. KELLY Ik wil niet zozeer filmmaker zijn, maar films maken die ik absoluut moet maken. Films die mijn films zijn, met dingen die uit mijn fantasie en ervaringen komen. Zo is Donnies stad gebaseerd op Midlothian, mijn biotoop in Virginia, waar ook een Grandma Death leefde. Als scenarist tracht ik erover te waken dat alle personages verschillend zijn en ook nevenpersonages tot hun recht komen. Je leert vermijden dat alle personages hetzelfde lijken door mensen te observeren en op details te letten. Ik luister op café graag naar de gesprekken van mensen.

Donnie Darko

Jouw films dagen kijkers uit om ze zelf te ontcijferen. Niet evident in de huidige filmindustrie.

R. KELLY De industrie kiest voor geformatteerde mainstreamfilms die inspelen op succesformules. De studio's staan niet open voor wat origineel en afwijkend is en dat maakt het extra uitdagend omdat je hen moet overtuigen dat het ook anders kan. Gelukkig zijn er ook veel opwindende nieuwe manieren om films te maken en te vertonen. Het zet me ook aan om mijn scenario's te verfijnen.

Mijn zoontje vroeg me hoeveel films je gemaakt had. Hij was ongerust dat je zo weinig films maakt dat je financieel niet kan overleven. Met drie in bijna twintig jaar rekende hij uit dat je maar negen films zou halen in zestig jaar.

R. KELLY Daarom wil ik de verloren tijd goedmaken, hopelijk haal ik de dubbele cijfers. Maar hij mag gerust zijn, ik zal niet meteen in de armoede belanden. Er zijn verschillende studio's die me goed betalen om scenario's en projecten te ontwikkelen, dus ik haal het wel tot al die projecten die in de pijplijn zitten gerealiseerd worden. Ik hou er niet van om die projecten aan te kondigen uit vrees ze te beheksen. Wanneer ik een stevig groen licht krijg, zal ik ze aankondigen.

En wanneer je terug in de tijd kon gaan, wat zou je in 2001 doen?

R. KELLY Dat is een moeilijke. Ik zou naar Florida gaan en iedereen zeggen te stemmen voor Al Gore.

Het tweede deel van dit interview lees je hier.

Brussel, 15 juni 2019

Beeld: Jake Gyllenhaal en Richard Kelly op de set van Donnie Darko

Geschreven door IVO DE KOCK

Interview Richard ‘Donnie Darko’ Kelly (I)

Regisseur: 
Acteurs: 
Scenario: 
Muziek: 
Productiejaar: 
2001
Distributeur: 
Galeries Distribution

Media: 

onomatopee