Interview Richard ‘Donnie Darko’ Kelly (II)

Een interview voor de Q&A met Richard Kelly tijdens de avant-première van de re-release van DONNIE DARKO in Cinéma Galeries bood de kans dieper in te gaan op zijn visie op filmmaken en wonden bloot te leggen. Want de manier waarop ‘Southland Tales’ met voor het festival typische pathos publiekelijk werd afgemaakt tijdens het festival van Cannes deed pijn. Toch wil de regisseur zijn film maudit niet loslaten.

De laatste keer dat we de lange versie van Southland Tales zagen dateert van die fameuze zondag 21 mei 2006 in Cannes. Want achteraf was er enkel nog de ingekorte versie die op dvd uitkwam. Ik hunker naar die originele versie.

RICHARD KELLY Ze bestaat nog. Voor het eerst in dertien jaar is de lange versie van Southland Tales uit de kluizen gehaald en onlangs op 23 mei opnieuw vertoond in het Los Angeles County Museum of Art (LACMA). Ruim vijfhonderd mensen kochten tickets voor die vertoning, mensen vlogen naar LA vanuit verschillende Amerikaanse steden. It played like a rock concert! Het was een gekkenhuis, een waanzinnige belevenis. Niemand had die versie nog gezien in dertien jaar. De effecten waren niet afgewerkt, maar dat waren ze nooit; de Cannesversie was een work in progress. De vertoning gaf me het gevoel een totaal nieuwe film te zien.

Dat heeft natuurlijk ook te maken met die Canneservaring. Ik herinner me dat ik zo sterk meegesleept was door Southland Tales, een wilde en prikkelende ervaring die ik tijdens die festivaleditie enkel nog bij Bug van William Friedkin had, dat het gejoel na de vertoning overkwam als een schok. Een ruw ontwaken dat voor jou zeker nog veel erger was. Maar goed, bij sommige films moet er tijd overgaan om ze te waarderen.

R. KELLY Ze volgen een lange, slingerende weg. We hebben momenteel gesprekken over een uitgebreidere versie van Southland Tales. Alle elementen zijn er, we hebben toegang tot het materiaal en er zijn mensen die erachter staan. De vraag is alleen hoe groot we het zien. Maar er zijn concrete gesprekken bezig. We zullen wel zien.

Is de versie die je voor ogen hebt even lang als die van Cannes?

R. KELLY Ja, en het is de bedoeling de link te leggen met de drie graphic novels die ik heb geschreven als prequels op Southland Tales en die werden geïllustreerd door Brett Weldele. De eerste was klaar in 2006 en wou ik uitdelen in Cannes.

Southland Tales

Was het de bedoeling dat de film Southland Tales, in de traditie van Star Wars, het vierde deel van een sage zou zijn?

R. KELLY Ja, er zijn zes hoofdstukken: de film bevat hoofdstukken 4 tot 6 en de eerste drie hoofdstukken gaven we uit als graphic novels. Oké, er zit een knipoog in naar Star Wars, maar de drie prequels die we uitgaven (Two Roads Diverge, Fingerprints, The Mechanicals) zijn lineaire vertellingen die naar de film leiden. In de film zit ook een scenario dat het personage van Dwayne Johnson onderzoekt voor zijn rol, maar doordat hij gebrainwasht wordt is het complexer dan dat. Dat scenario brengt de film verder naar de toekomst, naar 2008. Het geheel bestaat uit meerdere lagen en was bedoeld als een interactieve ervaring.

Zijn die graphic novels gemaakt voor de film?

R. KELLY We hadden er drie uitgewerkt. Eentje was volledig klaar toen we naar Cannes gingen en ik had zo’n honderd exemplaren bij, maar niemand wou ze. Iedereen vond het maar rommel. Voor de Amerikaanse release van de film in 2007 hebben we de andere twee afgewerkt. We maakten de boeken zelf, met beperkte middelen en zonder verdeler. Dankzij mijn vriend regisseur Kevin Smith vonden we de onafhankelijke uitgever Graphiti Designs bereid ze uit te brengen. Maar de boeken marineren nu al zo'n dertien jaar, mensen geven exemplaren door aan elkaar en ze bereikten een cultstatus. Het rare is dat er zo een sfeer van verwachting is ontstaan rond een film die eigenlijk oud is, maar doordat haast niemand hem zag ook weer nieuw overkomt. Hopelijk kunnen we daar verder op bouwen.

Toen je Southland Tales presenteerde in Cannes zei je dat je films wou maken die mensen verschillende keren willen terugzien. Dat is je alvast gelukt met DONNIE DARKO, zoals blijkt uit de speciale voorstellingen van zowel de theatrical als de director's cut in Parijs en Brussel.

R. KELLY Telkens als je een film maakt, ben je er lang mee bezig. Jaren, wanneer je er ook de scenariofase bijneemt. Je leeft lang met een film en in het montageproces moet je de film ontelbare keren zien. Wanneer je 's avonds gaat slapen, loopt hij nog door je hoofd. Voor mij is het zoals het bouwen van een huis. Ik was graag architect geworden of cartoonist. Als filmmaker kan ik beide combineren. Wanneer ik in een huis rondwandel, wil ik constant nieuwe details zien, nieuwe dingen aan de muren, nieuw meubilair ... Een film moet zo'n huis zijn waar je constant in leeft, dingen onderzoekt en nieuwe details ontdekt.

Je films moeten dan ook 'rijk' zijn, met verschillende lagen en elementen.

R. KELLY Helaas kost dat huis veel geld. En een film rijker maken vraagt tijd en geld.

Bovendien is het uitdagender voor het publiek. Mainstreamfilms maken duidelijk wat een toeschouwer op bepaalde momenten exact moet denken en voelen, terwijl de kijker bij jouw films zelf de dingen moet ontdekken en duiden.

R. KELLY Het is een immersive experience, je wordt ondergedompeld in een sfeer en een ervaring. Dat is moeilijk en wanneer er tijdens de eerste kijkervaring niet voldoende mensen een connectie hebben, raak je als filmmaker in moeilijkheden. Dat heeft me problemen opgeleverd aan de box office en bij op marketing gerichte vertoningen voor de release. Mijn werk is delicaat en moet voorzichtig behandeld worden en dat is de reden waarom ik geen films wil maken voor alle elementen goed zitten. De laatste tien jaar ben ik bezig geweest met het schrijven en voorbereiden van verschillende projecten, waardoor ik een pak films in de pijplijn heb zitten. Wanneer ik groen licht krijg, kan ik gedurende lange tijd de ene film na de andere maken. Het was niet makkelijk om al die jaren te schrijven, maar ik heb hard gewerkt en ik weet dat ik dingen heb die niet enkel goed maar ook mogelijk zijn en me hindernissen besparen. Hopelijk.

Wat is er nodig om dat laatste duwtje te geven?

R. KELLY Mijn schrijfwerk voor alle projecten moet volledig af zijn, zodat de mensen die me vertegenwoordigen voor al die projecten ook een afgewerkt product kunnen aanbieden. Het is zoals een dominospel, wanneer het eerste steentje valt, volgt al de rest.

Zijn die projecten verbonden met elkaar?

R. KELLY Ja en neen. Er zijn veel verschillende projecten, ze zijn allemaal verbonden omdat ik ze heb bedacht, ze behoren tot mijn universum. Net zoals mijn eerste drie films gelinkt zijn door mythologie, beelden en thema's. Bovendien gaat het om verschillende formaten, verschillende media. Het is een ruime variëteit die me een lange tijd kan bezighouden.

Het gaat niet enkel om bioscoopfilms?

R. KELLY Er is film, televisie en ook websites bieden veel mogelijkheden. Al is dat voornamelijk een bonus. Er zijn nu veel streamingdiensten, terwijl de grenzen tussen film en televisie vervagen. Daarom is men nu bezig de terreinen op nieuwe manieren af te bakenen. Of het nu gaat om filmprijzen, festivals of vertoningswijzen. Er is het conflict tussen Cannes en Netflix, de vraag is meer en meer wat een film is en wat televisie.

En wanneer is een film klaar? Kan je een film zomaar blijven veranderen?

R. KELLY Ja, kan je een film zomaar blijven uitbreiden? Quentin Tarantino deed iets heel interessants met zijn film The Hateful Eight voor Netflix. Hij voegde er dertig minuten aan toe en hermonteerde de film zodat die bestaat uit vier episodes die telkens openen met de koets in de sneeuw en de soundtrack van Morricone. Dan volgt het eerste hoofdstuk met credits en eindgeneriek en vervolgens de hoofdstukken 2, 3 en 4, telkens afzonderlijke episodes met een volwaardig verhaal. Zo maakte hij van zijn film een miniserie. Vier uur lang en ik moet zeggen dat het een verbetering is. Ik heb er met veel plezier naar gekeken. Het was een andere manier om die film te beleven. Netflix vertoeft natuurlijk in zijn eigen universum en Quentin kan veel gedaan krijgen, maar het was een erg geslaagd experiment.”

Wil je zelf je films blijven veranderen?

R. KELLY Ik start niet aan een film met het idee hem te blijven transformeren. Wanneer ik beschik over de middelen om alles te doen wat ik wil doen, denk ik dat het bij één cut zal blijven. Mijn eerste drie films maakte ik tussen mijn 24 en 34, wat erg jong is. Zeker voor DONNIE DARKO en Southland Tales beschikte ik niet over de middelen die ik nodig had. Bij The Box wel. Er zijn veertig minuten verwijderde scènes, maar ik denk dat er hooguit acht daarvan weer in die film zouden kunnen na de afwerking van de effecten.

Van DONNIE DARKO bestaat er een theatrical en een director's cut. Welke versie verkies je?

R. KELLY Ik ben over geen van de twee versies tevreden. We hebben de director's cut in 2004 afgerond, maar heel wat visuele effecten stond nog niet echt op punt. Vooral naar het einde van de film zijn er mechanische effecten die ik graag had gedaan, maar waarvoor de middelen ontbraken. Beide versies hebben hun kwaliteiten. Ik denk dat de theatrical cut beter werkt in een volle zaal, terwijl de director's cut vooral de nieuwsgierige kijker kan aanspreken die thuis de meer literaire elementen en het thema van tijdreizen wil ontdekken. De links naar tijdreizen creëerde ik al in 2001, maar er was onvoldoende ruimte voor in de film. Ik integreerde het daarom in de website, die meer duiding gaf aan de film. Dat sloeg aan, want mensen keerden terug naar die site om de film te trachten te decoderen of om eigen theorieën te spuien.

De studio begreep dat die interesse in tijdreizen een kans was om een geflopte film opnieuw tot leven te wekken en ze boden mij de director's cut aan. Het liet me toe tijdreizen te integreren. Voor mij schuilt dat in het boek dat Donnie leest. Wanneer hij het boek leest, leest het publiek mee met hem en ziet wat hij ervaart. Ik wist dat het een radicaal andere film zou opleveren, maar eentje die kan co-existeren met de bestaande film. Het was nooit de bedoeling om de bioscoopversie te vervangen. De director’s cut is gewoon een alternatieve versie die je kan ervaren wanneer je open staat voor andere interpretaties. Ofwel is Donnie ervan overtuigd dat het allemaal een droom was, ofwel heeft hij echt iets ervaren. Mogelijk stuitte hij op iets zo ver verwijderd van ons begrip dat hij besefte niet langer te kunnen leven. Het moest verwarrend en verontrustend blijven, maar ik wou dit grote verhaal met zijn grote ideeën verbinden met iets archetypisch zoals zelfopoffering en, via mijn tijdreisboek The Philosophy of Time Travel, met het idee van een deus ex machina.

Persoonlijk heb ik een voorliefde voor de director’s cut, waarin INXS meteen de toon zet voor een liefdesverhaal met een held die zich opoffert voor zijn geliefde. Wanneer je op die manier emotioneel betrokken raakt in een film, doen de effecten er minder toe. Het openingsbeeld is ijzersterk, met Donnie die in foetushouding op de grond ligt en als het ware herboren wordt.

R. KELLY Die scène was de eerste die we draaiden. Op een bergweg in het Los Angeles National Forest stonden we om 3 uur 's morgens een steadycam klaar te maken, de weg vrij te houden, het materiaal uit beeld te plaatsen voor het panoramashot en de scène te repeteren met Jake Gyllenhaal. De zon kwam op en voor het eerst in mijn carrière riep ik 'actie'. In mijn opwinding en enthousiasme riep ik een tweede keer 'action' wanneer ik 'cut' bedoelde. De crew barstte in lachen uit en zou me ermee blijven plagen. De ironie was dat we het materiaal enkele dagen later bekeken en vaststelden dat het beeld beefde in de zes opnamen omdat de bediener van de steadycam zijn camera fout gekalibreerd had. Het was onbruikbaar, hoe adembenemend het shot ook was. Gelukkig werd het beschouwd als een gevolg van falend materiaal en liet de verzekering een nieuwe opname toe. Twee weken later filmden we alles opnieuw: de omstandigheden waren ideaal en alles verliep rimpelloos. Het deed me beseffen dat er ondanks alle voorbereidingen toch onvoorziene omstandigheden kunnen opduiken. Ook tijdens de eerste twee opnamedagen voor The Box liep het fout. We draaiden in de Boston Public Library een achtervolging met alle belangrijke acteurs. We werkten met vier camera's, maar omdat mijn digital technician een stekker vergat in te steken, werd er niets opgenomen. Opnieuw moesten we terugkeren. Dat zijn hartbrekende momenten waar je vreest iets kwijt te zijn dat je nooit kan recupereren. Gelukkig bestaat er een verzekering voor zo'n zaken.

Richard Kelly (rechts) op de set van The Box

In The Box zegt een personage “I saw the pain in your face”. Dat gaat terug naar DONNIE DARKO, een film over pijn en hoe moeilijk het is om op te groeien als teenager. De film is ook gemaakt vanuit het standpunt van een teenager.

R. KELLY Ik ben waarschijnlijk een eeuwige teenager. Wat typisch is voor de 21ste-eeuwse mannelijkheid. Veel mannen gedragen zich alsof ze permanente adolescenten zijn. Met al de technologie die we op een supercomputer in onze zak hebben zitten, zijn we baby’s geworden: we kunnen constant spelen. Hoe ouder ik word, hoe meer ik me zie in verschillende personages in de film. Maar het draait allemaal om Donnie en waar hij zou zijn geweest wanneer hij lang genoeg geleefd had om volwassen te worden.

Kids are only grownups with open eyes”, schreef de schrijver Lawrence Durrell aan zijn college Henry Miller. Als kind zie je de wereld nog zonder de regels van volwassenen en dat is wat Donnie doet. Hij zit in zijn geest nog met de vrijheid van een kind en die breng je over door vanuit zijn standpunt te filmen.

R. KELLY Het is interessant dat je dit zegt, want in Euphoria, een serie die mijn vriend Sam Levinson ontwikkelde voor HBO, zegt een veertiger tegen een adolescent: “Jouw generatie speelt niet volgens dezelfde regels.” De jongere generatie ziet de regels die opgesteld werden op het vlak van ras, geslacht, seksualiteit of kunst als regels van een oudere generatie. Ze zijn het er niet mee eens en willen de regels veranderen, dingen op hun manier doen. Dat maakt het boeiend om te denken aan jongere generaties en dingen te bekijken vanuit hun standpunt. Daarom kijk ik hoopvol naar de nieuwe generatie, de teenagers die deze wereld erven en er anders naar willen kijken.

Hoe belangrijk was DoP Steven Poster bij DONNIE DARKO?

R. KELLY Hij is mijn partner, we deden drie films samen en hopen een vierde keer samen te werken. Steven was een fantastische mentor én hij slaagt er telkens in de film groots te laten lijken. Ik ben erg visueel ingesteld, mijn ouders lieten me een kunstrichting volgen omdat ik al teken sinds mijn vijfde. Alle tekeningen voor DONNIE DARKO, al die konijnentekeningen, heb ik zelf gemaakt. Steven weet mijn visuele ideeën perfect te vertalen naar film. Wanneer ik een onmogelijke steadicamopname in gedachten heb, zegt hij: “Richard, we gaan het opdelen in vier secties, om het te laten werken.” Hij is een prima probleemoplosser en huurt mensen die het best geschikt zijn voor het proces.

Poster zegt dat hij je vroeg om van elke scène te zeggen waarom je die in de film wou.

R. KELLY Inderdaad, omdat hij wil weten hoe passioneel ik er om geef. Wanneer iets niet echt nodig is, hoeven we er geen tijd aan te verspillen. Vooral voor The Box schoot ik veel te veel materiaal. Omdat we digitaal hebben gewerkt, was de verleiding te groot om extra zaken te filmen en die bleken achteraf niet echt nodig.

Er zitten veel filosofische elementen in je films. Zo verwijst The Box naar Sartre en naar discussies over atheïsten en agnosten.

R. KELLY Dat boeit me. Een agnost houdt een open geest over hogere krachten, terwijl een atheïst zich afsluit. Ik ben agnost, ik heb niets tegen atheïsten, maar ik kan er nooit een zijn omdat ik niet een heel leven lang wil denken dat dat er niets is. Dat is te deprimerend. Daarom gebruiken we wetenschap om zin te geven aan de wereld, ook al valt die wereld nooit helemaal logisch te verklaren.

Die wetenschappelijke benadering is ook familiaal bepaald: je vader ontwierp de camera die Marsopnamen maakte zoals het personage van The Box.

R. KELLY De ouders in The Box zijn nauw verwant met mijn eigen ouders. Mijn vader werkte voor NASA, mijn moeder was een lerares. Zij verloor vier tenen en mijn vader heeft een prothese voor haar gemaakt.

Kijk je nog naar je oude films?

R. KELLY Niet meteen, dan lijken ze nog open wonden, maar nu kan ik ernaar kijken en zien wat er verbeterd aan zou moeten worden en wat goed is. Het was fantastisch om Southland Tales terug te zien, ik was in de wolken.

Had de reactie in Cannes een negatieve invloed op jou?

R. KELLY Zeer zeker. Ik wist meteen dat de film ingekort moest worden, maar besefte dat we geen geld hadden voor de effecten. Er hing een donderwolk over de film. Ik ben blij dat deze donkere wolk weg is met die screening in LACMA. Zelfs wanneer het de enige keer zou zijn dat die nog vertoond is. Dan heb ik toch die ene avond gehad. Maar er beweegt een en ander en ik denk dat we er echt iets mee kunnen doen.

Wat is je favoriete film?

R. KELLY Dat is altijd Southern Tales, mijn meest verwaarloosde en mishandelde film. Het is mijn meest onbegrepen kind.

Het eerste deel van dit interview lees je hier.

Brussel, 15 juni 2019

Beeld: Richard Kelly op de set van The Box

Geschreven door IVO DE KOCK

Interview Richard ‘Donnie Darko’ Kelly (II)

Distributeur: 
Galeries Distribution

Media: 

onomatopee