Interview: Stephen Frears over Dangerous Liaisons

Deze week is Antwerpen aan de beurt als gaststad voor Cinema Canvas, het eerste zomerfilmprogramma van de zender dat toert met openluchtvertoningen door Vlaanderen. Woensdag wordt DANGEROUS LIAISONS van Stephen Frears vertoond, zowel op het grote scherm in Antwerpen als bij de mensen thuis op de televisie. We haalden het interview dat Filmmagie deed met Stephen Frears in 1989 van onder het stof.

Het gebeurt niet zo bijster vaak dat zowel pers als publiek het onomwonden eens raken over een bepaalde film. Toen beiden echter het filmjaar 1989 gewikt en gewogen hadden, kwam Stephen Frears' DANGEROUS LIAISONS (zie ook Film & Televisie 383) unaniem als "beste film" uit de bus. Met zijn 18de-eeuwse setting, zijn geparfumeerde pruiken, zijn bleekgepoederde gezichten, zijn ritselende jurken en zijn fijne, gewiekste maniertjes lijkt Dangerous Liaisons lichtjaren ver af te staan van Frears' bitsige maatschappijkritische portretjes My Beautiful Laundrette en Sammy and Rosie Get Laid. Maar toch … Frears maakte ook al The Hit een sardonisch machtsspelletje waarin sterk en zwak wat wazig door elkaar lopen. Een voorsmaakje van andere "gevaarlijke verhoudingen”?

Film & Televisie: Waarom opteerde u — na een aantal typisch Britse films — nu voor een periodefilm die zich afspeelt in Frankrijk?

Stephen Frears: Gewoon, omdat ik van het script hield én van het boek, ik zag het hele project meteen goed zitten: de humor, het cynisme, de relaties, de seks, de liefde, de menselijke aspecten ... Het feit dat alles zich in de 18de eeuw afspeelt, was voor mij niet zo belangrijk. Toch verbaasde het mij dat de film blijkbaar zelfs zeer actueel overkomt. En de populariteit kunnen Christopher (Hampton, scenarist, nvdr) en ik helemaal niet verklaren.

Wat bedoelde u wanneer u zei dat u "erg laag op het keuzelijstje van cineasten stond" voor deze film?

S.F.: Gewoon dàt! Warner had eerst Milos Forman gevraagd. Toen die afzegde, iemand anders, enzovoort, enzovoort. Tot men uiteindelijk bij mij belandde. Christopher had mij van bij het begin in zijn hoofd: hij is ook een vriend van mij en we komen allebei — net zoals Hanif Kureishi (scenarist van My Beautiful Laundrette en Sammy & Rosie Get Laid, nvdr) overigens — van het Royal Hall Theatre. Maar als ik studioverantwoordelijke was geweest zou die lijst er waarschijnlijk gelijkaardig hebben uitgezien. Warner heeft zich daarmee echt niet schandelijk gedragen.

DANGEROUS LIAISONS mocht geen tweede Barry Lyndon worden, daar hebt u nogal sterk de nadruk op gelegd.

S.F.: Inderdaad. Barry Lyndon was "de vijand". Barry Lyndon is een briljante film, Kubrick een genie, maar ik wilde een dergelijke film niet maken. Barry Lyndon is een soort uitgebreid essay over de 15de-eeuwse schilderkunst. Een film die bovendien een enorm budget vereiste, waarover wij niet beschikten. Bovendien lag mijn interesse ook elders. lk wilde er een melodrama à la jaren 40 van maken. En het materiaal leende zich daar wel voor.

Uw film is ook minder statisch dan die van Kubrick?

S.F.: Ja, maar dat is een puur technische aangelegenheid. Kubrick had toen niet de lenzen die wij nu gebruiken. Hij kon zijn personages niet om het even hoe laten bewegen, zonder de juiste verhoudingen te verliezen.

Vanwaar die trappenscène?

S.F.: Die heb ik geleend van Hitchcock en Ophuls. Die sfeer wilde ik ook ... de traditie van Hitchcock, Ophuls, Billy Wilder, Lubitsch, … Dangerous Liaisons moest een grappige film worden over echte mensen en hun problemen. Dallas met grapjes.

De laatste beelden roepen zelfs herinneringen op aan Bergman.

S.F.: Dat is een compliment. In de Bergmanfilms geven vrouwen zich inderdaad ook vaak compleet bloot, of worden ze totaal ontmaskerd. In die zin klopt dat wel. Bovendien is Glenn Close ook een grote actrice.

Waarom koos u voor een Amerikaanse cast?

S.F.: John Malkovich wou deze rol per se doen. Alles is dus met John als rolmodel in het achterhoofd opgevat. En ik vond dat, indien de keuze uiteindelijk op John viel, alle andere acteurs ook Amerikanen moesten zijn. Je creëert met een film een volledig universum. Je acteurs moeten dan toch ook een beetje tot hetzelfde universum behoren. Voor mijn part hadden het ook allemaal acteurs met een Indisch accent kunnen zijn ... Maar voor de geloofwaardigheid denk ik dat ze best allemaal tot één cultuurgroep of taalgemeenschap behoorden.

Is er een groot verschil tussen Amerikaanse en Britse acteurs qua werkmethode?

S.F.: Als regisseur niet echt. Je probeert altijd met acteurs een zo goed mogelijke film af te leveren. Maar Amerikanen zijn uiteraard wel anders dan Britten. Britten zijn goed in sociale kritiek en dito komedies, Amerikaanse acteurs spelen meer ‘emoties’. En dat was precies waar ik met Dangerous Liaisons naartoe wou. Het onderwerp was al sociaal genoeg, ik wilde meer op de emoties spelen.

De mannen in uw film zijn vrij kinderlijk, de vrouwen volwassener, gehaaider. Kunnen we daar een feministische boodschap achter zoeken?

S.F.: Zo had ik het eigenlijk nog niet bekeken. Maar het is een goede omschrijving van ‘de wereld’. Vrouwen zijn veel rijper dan mannen. Mannen moeten eindelijk maar eens volwassen worden. Als je rondom je kijkt ... naar de Britse regering bijvoorbeeld. In vergelijking met Margaret Thatcher lijken de mannen inderdaad een hoop snotneuzen.

Kan je Mme. de Merteuil eigenlijk niet met Thatcher vergelijken: een intelligente, wilskrachtige vrouw?

S.F.: Niets bewijst dat Thatcher intelligent is. Mme. de Merteuil is geïnteresseerd in hartsaangelegenheden, in heel gecompliceerde dingen. Thatcher draait mee met de wind. Ze is een grillig, nukkig dametje.

Hebt u een verklaring voor het plotse succes van de Britse film?

S.F.: Niet echt. Het heeft ons allemaal een beetje verrast. Ik maakte al tien jaar films zoals My Beautiful Laundrette over de toestand in Groot-Brittannië. Misschien heeft — in mijn geval dan — Hanifs medewerking iets met die populariteit te maken. Het feit dat hij als zoon van Pakistaanse migranten helemaal anders tegen dezelfde dingen aankijkt en daarmee (vanuit een zekere gekneldheid tussen twee culturen) een bijzonder perspectief biedt waardoor je dingen gaat zien waarvan je het bestaan niet eens vermoedde. Of misschien zijn de mensen nu plots geïnteresseerd in het fenomeen Thatcher, het bizarre ervan. De kwaadheid was er al lang. Er worden al jaren sociale kritieken op het systeem gedraaid, vaak door mensen met veel TV-ervaring. Nu is iedereen gedemoraliseerd, uitgeput. In Sammy & Rosie Get Laid zit volop de hoop dat er verandering zal komen. Maar ondertussen is die hoop ijdel gebleken. De toestand in Groot-Brittannië is nu erger dan ooit. Alleen komt die kwaadheid minder aan de oppervlakte. Er heerst een gevoel van verslagenheid Het vuur is eruit.

Zal het zwaartepunt van uw werk opnieuw in de Britse film gaan liggen, of blijft u voorlopig in Hollywood?

S.F.: Hollywood? lk woon in Londen! ... Je kunt inderdaad niet naast de Amerikaanse filmindustrie kijken. lk heb mij ook laten verleiden. Ik voel me nu zo’n beetje zoals Christoffel Columbus; aanbeland in een nieuwe, opwindende wereld. Natuurlijk blijf ik Britse films maken. Soms heb ik zin om te vechten, dan weer om weg te lopen. DANGEROUS LIAISONS is niet alleen qua publiek succes goed geweest voor mij. In zekere zin betekende het voor mij een soort adempauze, een vlucht uit de werkelijkheid. Engeland is een eiland, het is erg provincialistisch. En soms wordt het er me veel te benauwd.

Interview door Jean-Pierre Wauters, Berlijn 1989, uitgeschreven door Karin Seberechts.

DANGEROUS LIAISONS is woensdag 17 juli om 22.05 te zien op Canvas. De vertoningen aan Bocadero (Rijnkaai 150, Antwerpen) zijn voor woensdag reeds volzet, maar voor La piscine op donderdag en A Clockwork Orange op vrijdag zijn er wel nog plaatsen, gratis te reserveren op canvas.be/cinema-canvas.

Geschreven door JEAN-PIERRE WAUTERS

Interview: Stephen Frears over Dangerous Liaisons

Regisseur: 
Muziek: 
Productiejaar: 
1988
Distributeur: 
Warner Bros

Media: 

onomatopee