Interview: Yaelle Kayam over Mountain

MOUNTAIN van de nu 38-jarige Israëlische cineaste Yaelle Kayam begon aan zijn internationale carrière op het festival van Venetië in 2015. De film deed in zowel 2016 als 2017 het ‘zicht op de wereld’-festival MOOOV aan, waar hij telkens prijzen wegkaapte. Nu krijgt MOUNTAIN ook een bioscooprelease.

Eerder dit jaar ontving MOUNTAIN (Ha’har) in C-mine Genk de MOOOV Publieksprijs. De motivatie voor die keuze was dat deze “enigmatische film door het gestage ritme en de indrukwekkende acteerprestatie van hoofdactrice Shani Klein de kijker van begin tot einde vasthoudt”.

De jonge vrouw Zvia woont met haar gezin naast een kerkhof op de Olijfberg in Jeruzalem. Haar bestaan draait rond het huishouden, de zorg voor haar echtgenoot en vier kinderen, met de eeuwige sigaret als troost. Haar vaak afwezige man is een Yeshiva-leraar; eerder het toonbeeld van liefdeloosheid en passieve agressie. Seks en drugs in het donker op het kerkhof geven Zvia’s geïsoleerde leven kleur.

Na het zien van MOUNTAIN vroegen we ons af hoe de film door de censuur is geraakt.

YAELLE KAYAM: Dat is typisch Europees; jullie vergeten dat Israël een democratie is. De keuring raadde de film 16+ aan, met zelfs een persoonlijke nota dat ze de film zeer mooi vonden. MOUNTAIN is getoond aan een groot aantal orthodoxe joden en natuurlijk werd er achteraf heftig gediscussieerd.

Dus geen toestanden zoals bij Much Loved van Nabil Ayouch waarbij de hoofdactrice werd afgetuigd in Marrakesh.

Y. KAYAM: Helemaal niet. Maar ik geef toe dat Israël een paradox is. Wij hebben geen grondwet en er is geen scheiding tussen religie en de staat. Van de ene kant bezetten we tweeënhalf miljoen Palestijnen in de gebieden op de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook, een ‘tijdelijke’ militaire bezetting die nu al vijftig jaar duurt. Aan de andere kant genieten Israëli, joden én Palestijnen, elders van democratie. Enerzijds moet in de ultraorthodoxe stad Benee Brak de vrouwelijke smurf van een poster verwijderd worden om geen aanstoot te geven, maar anderzijds kun je zonder problemen als homo leven in Tel Aviv.

Heb je daar geen baanbrekende film als Eyes Wide Open (2009) van Haim Tabakman voor nodig gehad? Over een keurig getrouwde orthodox-joodse slager in Jeruzalem die verliefd wordt op zijn jonge knecht.

Y. KAYAM: Ik vond dat helemaal niet baanbrekend: misschien zien jullie dat weer zo vanuit Europees standpunt. Homofilie is aanvaard in Israël, het homohuwelijk nog niet.

Toch vind ik dat Tabakmans symbolische aanpak veel gemeen heeft met die van jou. Het begin van zijn film zit vol symboliek: de slager die zijn ketens verbreekt, het bedorven vlees weggooit en daarna probeert homoseksualiteit koosjer te maken.

Y. KAYAM: Dat is inderdaad zo. In MOUNTAIN is de Olijfberg in Jeruzalem symbool voor de wederopstanding van de jonge vrouw Zvia. In het Bijbelboek Zacharia wordt de berg genoemd als de plaats waar God aan het einde der tijden zal beginnen met het tot leven wekken van de doden. Daarom zijn er zo’n 150.000 graven te vinden op de berg, die niet ver verwijderd is van een andere berg die van groot belang is voor gelovigen, de Tempelberg, die Zvia ziet door haar keukenraam. Mijn locatie is belangrijk voor drie wereldreligies: het christendom, het jodendom en de islam.

Dat kerkhof daar is dus het Père-Lachaise van Jerusalem.

Y. KAYAM: Zeker, en je kan er ook in verloren lopen. Voor mij is locatie altijd het uitgangspunt, voor mij dicteert het landschap het verhaal en daarom heb ik daar rondgelopen om inspiratie op te doen voor mijn scenario. Ik vond er niet alleen het graf van de bekende joodse dichteres Zelda, maar ook een naamloos graf van een verbitterde vrouw. Het is allemaal in mijn scenario verwerkt: het gedicht in het Koreaans en het feit dat Zvia enkel door een prostituee bij haar naam genoemd wordt.

Het verhaal van de onderdrukte echtgenote vond ik terug in de Talmoed: een rabbijn die zijn vrouw het wederwoord ontnam, waarna de vrouw tot de actie overgaat, omdat er niet de nodige Bijbelse woorden zijn om zich te verdedigen. Ook Zvia komt in opstand tegen haar afwijzende man: zal zij haar gezin vergiftigen of is dat vergif bedoeld voor de prostituees en de pooiers, die nu ook haar huis proberen binnen te dringen? Ik heb het bewust ambigu gehouden.

Voor Belgen roept dat herinneringen op aan Geneviève Lhermitte, die haar vijf kinderen met een slagersmes de keel oversneed.

Y. KAYAM: Verwijs je nu naar de film A perdre la raison van Joachim Lafosse? Het verschil is dat ik het symbolisch bedoeld heb en niet letterlijk.

In je kortfilm Diploma (2009) ben je minder drastisch: daar wordt alles opgelost met het roken van een sigaret.

Y. KAYAM: Geloof het of niet, maar het filmen van die eindscene heeft heel wat voeten in de aarde gehad. De Palestijnse jonge acteur weigerde de sigaret door te geven aan zijn filmzus: vrouwen horen immers niet te roken.

Waarom laat je in een film zonder muziek Zvia’s echtgenoot het thema uit Sergio Leone’s The Good, the Bad and the Ugly fluiten? Verwijst dat naar het wraakmotief?

Y. KAYAM: Goed gevonden, maar het is eenvoudiger: die western was de eerste film die ik met mijn vader gezien heb. Maar ik vond ook dat dit het tipje van de sluier oplicht over het verborgen leven van Zvia’s echtgenoot.

Beeld: Yaelle Kayam (© Julien Chavaillaz)

Vanaf 15 november brengt distributeur MOOOV Yaelle Kayams film naar Belgische zalen (vertoningen). Op 16 november wordt MOUNTAIN vertoond na een lezing over 'Cultuurkritische Israëlische cinema' in Stadscampus Universiteit Hasselt. Meer info vind je hier.

Geschreven door KAREL DEBURCHGRAVE

Interview: Yaelle Kayam over Mountain

Media: