Jessica Hausner over Little Joe

Alice is wetenschapper en de alleenstaande moeder van Joe. Ze werkt heel toegewijd aan de ontwikkeling en verzorging van een plant die stoffen afscheidt waardoor mensen emotioneel veranderen. Maar kunnen mensen hun emoties wel kennen? En kan een film die gevoelens vatten?

De plant die Alice kweekt, heet Little Joe. Ze besteedt veel tijd aan hem, meer dan aan haar zoontje Joe. Door mensen afhankelijk te maken hoopt de plant zichzelf goed te laten verzorgen en te kunnen overleven. Ik weet niet of de Oostenrijkse cineast Jessica Hausner (Lourdes, Amour fou) erin geslaagd is dat abstracte gegeven voldoende te concretiseren. In LITTLE JOE voel je je plots niet meer de speelbal van een verhaal (altijd goed, een film neemt ons mee), maar kijk je naar het werk van een regisseur die twee uur lang te nadrukkelijk zichzelf aan het amuseren is. Een maker hoeft zich helemaal niet te verantwoorden voor wat hij of zij heeft verwezenlijkt. Het werk op zich mag en moet kunnen volstaan. Toch had ik graag geweten wat ik dan precies heb gemist. Hausner licht haar visie toe in een gesprek dat aanzet om de film nog eens te gaan bekijken.

De film doet vragen rijzen over wie we echt zijn en neemt ons mee in de ‘verwarring’ daarover. Op een bepaald ogenblik dacht ik op een verkeerd spoor te zitten, waardoor ik het einde niet vatte. Dus is mijn vraag: is deze plant een vloek of een zegening?

JESSICA HAUSNER Dat is inderdaad de vraag die de film stelt en waar hij geen antwoord op geeft. Misschien is dat moeilijk te aanvaarden, maar zoals je zelf zegt: als toeschouwer wil je die antwoorden wel. Je wil graag weten wat echt en wat niet echt is. Maar de film vult dat niet in, gewoon omdat er op dat soort vragen geen eenvoudige antwoorden bestaan. Net zomin als je in LITTLE JOE precies zou kunnen definiëren wat echte gevoelens zijn. Is iemand zichzelf nog wel of heeft de plant er net voor gezorgd dat mensen zich anders gaan voordoen? Op een gegeven ogenblik zegt iemand: “Hoe kan je weten of iemands gevoelens echt zijn of niet? En wat doet het ertoe?” Die grap is heel belangrijk voor mij en maakt deel uit van de humor van de film. Je kan nooit weten of iemand zichzelf is en of zijn of haar gevoelens waarachtig zijn of niet. We kunnen dat heel moeilijk accepteren omdat niemand die waarheid kan achterhalen.

Misschien vind ik de genreswitch op het einde te raar, wanneer je film bij de laatste zin plots lijkt over te gaan van een psychologische thriller naar een regelrechte horrorfilm.

J. HAUSNER Ook dat is een grap. Mensen vinden de stem die plots praat in het donker wel grappig. Het is gewoon een enorme uitvergroting van wat daarvoor al speelde. De dualiteit van wat echt is en wat niet, komt samen in hoe Alice de liefde ziet. Het gaat over de gevoelens die ze heeft voor haar zoon, de jongen Joe, en de plant, Little Joe. Ze voelt zich schuldig dat ze zoveel liefde voelt voor die plant. Ze brengt meer tijd door met de plant dan met haar zoon. De film insinueert voortdurend dat de plant haar tweede kind is. Vanaf het begin al, wanneer de plant een geur verspreidt die heel dicht aanleunt bij wat een moeder en een kind met elkaar verbindt. Gedurende de hele film speelt de plant de rol van een ander menselijk wezen zonder er een te zijn. Het einde is daarvan een heel sterke overdrijving. Wanneer de zoon besluit om meer tijd door te brengen met zijn vader, heeft zij ook nog een tweede kind, Little Joe. En dat wou ik duidelijk maken.

De personages lijken eerst ongelukkig en raken door de plant in een soort roes waardoor ze zichzelf overstijgen of net echt zichzelf worden. Dat kan grappig maar ook beangstigend zijn.

J. HAUSNER Inderdaad, beide kunnen. Er zit humor in dit verhaal, maar die komt net voort uit de ambiguïteit rond zogenaamd ware gevoelens. Sommige personages zijn ambivalent. Het ene moment zijn ze aardig en daarna doen ze plots heel vreemd. Wie is dan de ware persoon? Het zoontje van Alice is gewoon aan het opgroeien en zegt dat hij wat meer vrijheid wil en meer bij zijn vader wil zijn. Dat is niet negatief. Hebben ze hun ‘ware ik’ plots verloochend omdat ze zich anders gaan gedragen, of is dat gewoon wie ze zijn? Daar geeft de film geen antwoord op. Dat is net het idee. Het is niet eens mogelijk die vraag te beantwoorden.

Dat volg ik helemaal, maar geeft het einde dan geen al te expliciet antwoord op die vraag?

J. HAUSNER Dan moet jij het einde gewoon zien als een banale grap, zonder verdere betekenis.

De film voert een heel darwiniaans discours: je moet sterk zijn om te kunnen overleven, daar voedt de plant zich mee, en hij reageert op zwakte. Tegelijk voelt hij ook orwelliaans aan: sommige mensen gaan zich beter voelen dan anderen. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de uniformen, waardoor zwakkere persoonlijkheden toch hogere posities kunnen bekleden.

J. HAUSNER Bedoel je dat niet iedereen aan dezelfde maatschappelijke regels is onderworpen? Daar ben ik het niet mee eens, want als individuen zijn we niet zo individueel als we zelf zouden willen geloven. We worden allemaal bepaald door de verwachtingen en de regels die de samenleving ons oplegt. Wel gaat het om de positie die we innemen in deze wereld. Dat probeer ik duidelijk te maken door op de werkplaats een soort choreografie te ensceneren. Net daardoor plaats ik kanttekeningen bij het concept van het individu. Misschien zijn we niet zo uniek als we zelf denken.

Maar we zijn toch ook niet allemaal hetzelfde.

J. HAUSNER Nee, maar dat zeg ik ook niet. Ik vind de film ook niks van George Orwell hebben als je daarmee bedoelt dat we allemaal een positie moeten innemen zodat de maatschappij kan functioneren.

Waar teert de plant dan op?

J. HAUSNER Niet op negativiteit. LITTLE JOE heeft een happy end. Wie kan het wat schelen als we niet in staat zouden zijn tot werkelijke en oprechte emoties? Het is goed zolang Alice zich ermee kan verzoenen dat haar zoon meer bij zijn vader wil zijn en dat zij zich meer kan focussen op de plant. Dat lijkt mij een happy end.

Ook als er geen echte gevoelens, voelt dat voor jou aan als een happy end?

J. HAUSNER Ja.

Waarom?

J. HAUSNER Omdat ik niet geloof in het concept van ware emoties. Je kan niet weten of een gevoel echt of nep is. Een gevoel is een gevoel. Daar gaat de film over.

Is het dan naïef om te denken dat je jezelf kan kennen? Wanneer Alice voor een tweede keer het hof wordt gemaakt door haar assistent Chris, wijst ze hem resoluut af. Weet ze op dat moment echt niet wat ze voor hem voelt?

J. HAUSNER Dat weet ik niet.

Ook dat wordt opengelaten?

J. HAUSNER Nee, ik weet het gewoon niet. Ik ben God niet. Hoe zou ik dat moeten weten? Jij leeft duidelijk in een wereld waarin mensen zich moeten kunnen identificeren met de personages in de film. LITTLE JOE gaat niet over hoe een bepaald personage zich voelt, maar net over de vraag hoe het mogelijk is om dat te weten. Daarom antwoord ik dus dat ik het niet weet. De film probeert te vertellen dat je zoiets niet kan weten en dus moet je jezelf die vraag ook niet stellen. Je moet gewoon accepteren dat je het niet weet.

Film Fest Gent, 17 oktober 2019

Geschreven door BRAM DE SUTTER

Jessica Hausner over Little Joe

25/12/2019
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Lumière

Media: 

onomatopee