Jeune & jolie: interview met François Ozon

“Mijn eerste films gingen over teenagers,” zei François Ozon in Cannes, “daar wou ik naar terugkeren om een andere visie te geven op deze vaak geïdealiseerde periode. Voor mij was dat immers een moeilijke tijd.” Na een resem vaak hypergestileerde en soms emotioneel gladgestreken films ('Swimming Pool', 'Angel', 'Ricky', 'Potiche') grijpt de Franse cineast terug naar de rauwe emoties en de brutale kilte van zijn vroege films ('Sitcom', 'Les amants criminels', 'Sous le sable').

Op een ijzige en wrede manier fileert hij een losgeslagen 17-jarig meisje voor wie de coming-of-age loopt via een parallel leven als prostituee. Vier seizoenen en vier liedjes van Françoise Hardy (ook al inspiratiebron voor Gouttes d'eau sur pierres brûlantes en 8 Femmes) ritmeren een parcours bezaaid met illusies en desillusies. En de ziel van dit 'jong & mooi' meisje weerspiegelt een weinig romantische tijdgeest.

Fassbinder- en Ophuls-fan Ozon blijft het kunstmatige koesteren maar injecteert ditmaal documentaire echtheid in het verhaal. Waardoor JEUNE & JOLIE een in reportagestijl gedraaid sprookje lijkt. Alles begint de zomer dat Isabelle 17 wordt. De obligate zomerliefde, de zonnige vakantiesfeer en het comfortabele familieleven beletten niet dat er iets wringt. Zoals alle adolescenten waant Isabelle zich onsterfelijk maar dat euforisch gevoel gaat gepaard met emotionele stuurloosheid.

De nog niet verworven nieuwe identiteit van volwassen vrouw roept vragen op. De lyceumstudente gaat voor anonieme (betaalde) seks met tal van mannen als naschoolse activiteit. Met dank aan internet, een pseudoniem en een tweede telefoon. Of ze tijdens haar initiatietocht geld, genot, pijn, zelfbevestiging of gevaar zoekt is niet duidelijk.

Ozon benadert zijn antiheldin niet op een psychologische maar op een zintuiglijke wijze, waardoor ze mysterieus blijft. “Ik wou het publiek in een positie plaatsen dat ze niet alles begrijpen,” stelt Ozon, “wat mij interesseert in cinema is vragen stellen.” De cineast laat een student een romantisch gedicht van Rimbaud over de opwindende mogelijkheden van adolescentie voorlezen maar contrasteert dat met Isabelles postmoderne gevoelloosheid. 'La putain' houdt van niemand, geniet nooit en verveelt zich permanent. Ultra-egoïsme als teken van de tijd, Ozon serveert melancholie bitter, ijskoud en wreed. Allesbehalve 'jolie'.

FILMMAGIE: JEUNE & JOLIE begint met een jongen die stiekem van achter de duinen gadeslaat hoe een meisje op een verlaten strand haar topje uittrekt...

FRANÇOIS OZON: Dat is een manier om meteen het standpunt van de film duidelijk te maken. Het standpunt van de regisseur, van de toeschouwer ook die poogt te weten te komen wie dat meisje is en haar mysterie. De toeschouwer kijkt naar het scherm en water dan gebeurt is het vervolg als je wil. Dat is een manier om aan de weet te komen waarover we het gaan hebben. Wat me interessant leek was de fascinatie van de jongen voor zijn zus te tonen, hij is bijna verliefd op haar. Zij zit in volle transformatie; hij is getuige van haar sensualiteit en van haar ontluikende seksualiteit. De nieuwsgierigheid van haar broer verloopt parallel met de nieuwsgierigheid van de kijker. Dat is een manier om vanaf het eerste plan te zeggen: Dat is het onderwerp van de film. Van zodra het meisje haar seksualiteit ontdekt stopt ze met daarover met haar broertje te praten. Het is haar manier om hem te beschermen. De verstandhouding die er was tussen hen stopt daar. Op het einde van de film geeft hij er zich rekenschap van dat hij alles had begrepen. Vandaag is men van alles op de hoogte, via de school, het internet. Zij behoedt hem daarvoor. Wanneer ze met een jongen heeft geslapen heeft ze geen zin om daar met haar broer over te praten. Waarom? Omdat hij nog een kind is.

JEUNE & JOLIE gaat over een adolescente die zich prostitueert maar is op geen enkel ogenblik een socio-kritische analyse?

F. OZON: Wat me interesseerde was dat het meisje vleugels nodig heeft, ze heeft nood om buiten de lijntjes te kleuren, om gewelddadige dingen mee te maken om zo haar eigen lichaam te ontdekken, uit te testen, om haar eigen verlangens te vinden...

En de vier liedjes van Françoise Hardy, waar altijd een zweem van weemoed in te herkennen valt, fungeren als een soort van contrapunt dan?

F. OZON: De liedjes van Françoise Hardy gaan over de puberliefde: de romantiek, de desillusie... We dromen van de Grote Liefde en Le Prince Charmante maar uiteindelijk is de prins toch niet 'je dat'. Daar staan die liedjes voor. Haar liedjes, waaronder haar bekende 'Tous les garçons et les filles de mon âge', beantwoorden aan de iconische visie die men van de adolescentie heeft en tegelijk is het een contrapunt. Want de overgang van Isabelle in JEUNE & JOLIE, van meisje naar jonge vrouw, is heel anders, zeer verschillend, veeleer cru. Ik hou daarvan. Het beeld vertelt iets en het liedje iets heel anders. En de kijker velt een eigen oordeel en voelt een en ander nog anders aan. Het is dus complexer dan wat je ziet.

Nergens vervalt deze radioscopie van de adolescentie in pathos. Integendeel zoals in al je films neigt je film af en toe zelfs naar de comedy?

F. OZON: Moeilijke onderwerpen behandel ik met terughoudendheid, fijngevoeligheid én ook met humor, ja. Dat maakt deel uit van het leven. De sociale context is er. Het meisje komt uit een geprivilegieerde familie, ze heeft het geluk begrijpende ouders te hebben, ze kan naar de psycholoog, ze heeft een culturele bagage. Dat allemaal zal haar helpen om eruit te komen. Had ik de film in een andere sociale klasse gesitueerd dan zou het dramatischer zijn geweest.

Haar ouders zijn vol begrip, zeg je, toch komt het tot een slaande ruzie wanneer de bijverdienste van Isabelle wordt ontdekt.

F. OZON: Wat me interesseerde is dat de film verder kijkt dan het standpunt van het gezin; het is moeiljk als ouder om de seksualiteit van je dochter te accepteren, zeker wanneer het zo extreem is. Daar schuilt een vorm van angst in. Je ziet je kind opgroeien, je houdt ervan en plotseling ontsnapt het je. Voilà. De kinderen ontplooien hun eigen leven, hebben eigen verlangens, wat voor ouders angstaanjagend is. Wat is wou tonen is dat het meisje op een bepaald moment bijdraait; ze doet dan exact wat haar ouders verwachten. Het meisje beslist om met een jongen te gaan van haar klasse en van dezelfde leeftijd. De jongen wordt in het gezin aanvaard als een volwaardig lid van de familie. De moeder is zeer tevreden. Tot het meisje er zich rekenschap van geeft dat dat haar verlangen niet is. Dat beantwoordt aan het verwachtingspatroon van de ouders, niet aan dat van haar. Het is belangrijk voor mij om dat te tonen. En tegelijk. Het gezin wil dat hun dochter 'jeune et jolie' zou zijn, perfect adolescent en zij zijn er om haar daarbij te helpen. Moeder is vol begrip en vraagt: Wat gaan we doen? Sturen we haar naar de psy? Het is dus niet zwart-wit, het is complex. Trouwens dat soort dingen regelen zich niet in de schoot van een gezin, wel er buiten dankzij de psy en dankzij het personage van Charlotte Rampling, een ander vrouwelijke personage (naar het einde toe van de film) met een dialoog die  niet mogelijk is tussen moeder en dochter. Gevolg? Begrip én vrijpleiten van ook maar enige schuld voor Isabelle.

Behalve de lichte ironie in de titel van de film is er ook het angelieke gelaat van de jonge actrice. Het meisje ziet er bijna uit als een engel.

F. OZON: De titel is ironisch bedoeld. In Frankrijk was er een blad voor adolescenten dat 'jeune et jolie' heette. Van de jeugd wordt verwacht dat ze jeune et jolie zou zijn. Maar Isabelle heeft geen zin om alleen maar jeune et jolie te zijn. Ze hoopt op wat anders. Hoe echter uit de band, uit het gareel springen? De schoonheid van het meisje – uiteraard heb ik daarbij gedacht aan de mooie jonge vrouw die Catherine Deneuve was in Belle de jour van Luis Bunuel – was interessant. Zij is zo mooi, ze kan alles hebben wat ze maar wil, waarom zou ze dan behoefte hebben om te doen wat ze doet? Eén groot mysterie. Daarenboven kan je begrijpen dat het geld haar beschermt. Het is een manier om te zeggen: Het is slechts seks, gevoelens komen er niet aan te pas. Tegelijk vertegenwoordigt geld ook een waarde.

In feite leidt het meisje Isabelle/Léa een dubbelleven?

F. OZON: De adolescente heeft zin in een ander leven, in iets anders, iets clandestien om zo aan de controle van haar ouders te kunnen ontsnappen. Voor Isabelle is dat dubbelleven belangrijk. Zij heeft haar alter ego, Léa, nodig om te ontdekken wie ze is. Aan de ene kant poog ik Isabelle te begrijpen en aan de andere kant wil ik dat ze mysterieus blijft. Het mysterie in een film creëert verlangens. Le mystère au cinéma creé des désirs. Ik wil dat de kijker gefascineerd blijft door dat meisje en wat er allemaal schuilgaat achter haar melancholische ogen; ça fait partie du travail du film...

Een opvallende bijrol is weggelegd voor Johan Leysen, een Vlaams acteur nota bene?

F. OZON: Hij is een acteur van wie ik enorm veel hou en die ik had opgemerkt in tal van films, meestal in kleinere rollen. Ik zag iemand die al wat jaren telde, een mooie man, iemand met charisma. Waardoor je kan begrijpen dat het meisje een tederheid voelt en dat er iets meer aan de hand is tussen deze beide personages. Het is geen klant zoals de anderen. Johan heeft grote klasse, een schoonheid en iets in het gelaat, heel mooi om te filmen...

Je film houdt toch ook wel wat kritiek op de nieuwe media in?

F. OZON: De film heeft het ook over de gemakkelijke toegang voor iedereen vandaag tot pornografie en prostitutie. Drie klikken volstaan om wildvreemde mensen te ontmoeten voor geld! Ik veroordeel dat niet, dat is zo! Zo'n 25 jaar geleden, toen ik adolescent was, was dat er allemaal niet.

Wie voyeurisme zegt denkt aan de films van Hitchcock. En jij had het net over Buñuel. Zijn dat de twee cineasten die je inspireren?

F. OZON: Het zijn allebei filmmakers die zeer belangrijk zijn voor mij omdat ze het hebben over voyeurisme en manipulatie. Het zijn filmregisseurs die altijd ook ironie en afstand in hun onderwerpen steken. Daarin herken ik me.

Interview - Brussel, 11 juni 2013

Bekijk hier de in print verschenen versie van het interview.

Geschreven door IVO DE KOCK & FREDDY SARTOR

Jeune & jolie: interview met François Ozon

21/08/2013
Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

Trailer: 

ydvro_Eh_kY

onomatopee