Jodorowsky's Dune

Droomprojecten, films die nooit zijn gerealiseerd maar wel al op papier bestonden, gedeeltelijk werden gedraaid of waarvoor al voorbereidingen waren getroffen in een preproductiefase, vormen een (film)geschiedenis op zich. Dune van Alejandro Jodorowsky is er daar zeker een van. Het lijstje lijkt trouwens eindeloos. Orson Welles heeft er bijvoorbeeld een hele reeks (onafgewerkt of in scenariostadium) op zijn naam staan, waaronder Don Quixote, The Other Side of the Wind, Heart of Darkness en It’s All True de bekendste zijn.

Andere illustere voorbeelden zijn L’Enfer van Henri-Georges Clouzot, Ronnie Rocket van David Lynch, Napoleon van Stanley Kubrick, Paul Verhoevens Crusade, Terry Gilliams The Man Who Killed Don Quixote (Gilliams ondernam ook twee pogingen om Alan Moores strip Watchmen te verfilmen), Francis Ford Coppola’s Megalopolis, Robert Bressons Genesis en Andrei Tarkovski’s filmadaptatie van Dostojevski’s ‘De idioot’. David Cronenberg wilde ooit Frankenstein van een update voorzien, Blood Meridian (een waarschijnlijk onverfilmbaar meesterwerk) van Cormac McCarthy staat hoog op het lijstje van verschillende regisseurs (onder wie Ridley Scott). En wat gedacht van het scenario dat Nick Cave ooit schreef voor Gladiator 2?

De Chileense auteur, acteur, regisseur, componist en producent Alejandro Jodorowsky begon zijn rijk gevulde carrière in het theater en de mime, voor hij zich liet opmerken met de avant-garde films Fando y Lis (1967), El Topo (1970) en The Holy Mountain (1973) – op dvd te vinden in de ‘Les Introuvables’-reeks van het Franse Wild Side Video. Jodorowsky’s volgende project zou Dune worden. Hij begon anno 1975 met de voorbereidingen en zocht ‘spirituele strijders’ om het project van de grond te krijgen.

Frank Pavich start zijn documentaire over ‘het maken van’ JODOROWSKY’S DUNE met uitspraken van Richard Stanley (regisseur van Hardware en Dust Devil) en Nicolas Winding Refn. Refn vertelt dat hij bij Jodorowsky de avond doorbracht en dat die hem het dikke boek met het storyboard van Moebius en de ontwerptekeningen van o.a. H.R. Giger en Chris Foss liet zien. “Een absoluut meesterwerk”, zegt Refn. En wij benieuwd naar het vervolg. Pavich slaagt erin om de toeschouwer de nooit gerealiseerde film voor de ogen te toveren. Met dank natuurlijk aan de dolenthousiaste, energieke en bijna manisch gedreven Jodorowsky, die gepassioneerd het volledige verhaal uit de doeken doet. Zijn relaas wordt aangevuld met verschillende interviews en archiefbeelden. JODOROWSKY’S DUNE gaat in de eerste plaats over creativiteit. Jodorowsky is een visionair. Hij was zijn tijd ver vooruit. De psychedelische en surrealistische beelden van El Topo en The Holy Mountain werden zelfs begin de jaren 1970 nog als ‘te bizar’ ervaren.

Jodorowsky zag Herberts ‘Dune’ als iets sacraals. Hij zag een religieus aspect in het boek. Voor hem ging ‘Dune’ over een profeet. Met zijn adaptatie wou hij de geest van de toeschouwer openen. “Want het ultieme levensdoel bestaat uit het creëren van een ziel”, zegt de regisseur. “En dat doe ik via mijn films.” Dus ging hij op zoek naar geestesgenoten die zijn visie en passie deelden. Hij vond zijn ‘spiritual warriors’ in Jean Giraud (u beter bekend onder zijn nom de plume Moebius), Dan O’Bannon, de Britse tekenaar Chris Foss, H.R. Giger en David Carradine. Hij contacteerde tevens Salvador Dali, Mick Jagger, Orson Welles, Pink Floyd en de Franse progrockgroep Magma. Wat Jodorowsky voor ogen had, week behoorlijk af van Herberts origineel. ‘Een vrije interpretatie’ klinkt hier wel degelijk als een eufemisme. Natuurlijk is het vrij inspirerend en onderhoudend om te fantaseren over een project dat nooit het levenslicht zag. Je kan bijgevolg enkel wegdromen bij de getoonde beelden van het storyboard en de fascinerende ontwerptekeningen. Het dikke boek dat Jodorowsky en zijn producent Michel Seydoux meenamen naar Hollywood om er financiers te zoeken, lijkt me (naar aanleiding van deze film) een ideaal project voor uitgeverij Taschen. Dat zou tevens een mooie manier zijn om deze verloren gegane operatie te vereeuwigen.

Niet dat Jodorowsky’s arbeid vergeefs is geweest. De veelzijdige regisseur nam verschillende elementen van ‘zijn’ Dune op in (latere) strips. Hij werkt trouwens nog steeds samen met Moebius. Dan O’Bannon, die midden jaren zeventig naar Parijs was verhuisd, hield er een depressie aan over, maar zijn samenwerking met H.R. Giger, Chris Foss en Moebius resulteerde enkele jaren later in een nieuwe samenwerking voor Alien. Omdat het Dune-boek bij verschillende studio’s belandde en (naar verluidt) in verschillende handen terechtkwam, wijzen Jodorowsky en Pavich op de invloed ervan op films zoals Star Wars, Terminator, Flash Gordon, The Matrix, de openingsgeneriek van Contact en het slot van Raiders of the Lost Ark.

Toen Jodorowski en Michel Seydoux met hun prachtig geïllustreerde boek naar Hollywood trokken, vergaten ze een belangrijk ding: in Hollywood is film business. Alles wat naar arthouse ruikt wordt er met argusogen bekeken. Hollywood was bovendien afgeschrikt door het experimentele karakter van Jodorowsky’s vorige films. De studiohoofden waren bang om met hem in zee te gaan. Daarenboven stonden de speciale effecten in de zeventiger jaren waarschijnlijk nog niet genoeg op punt om de waanzinnige ideeën van Jodorowsky vorm te geven. Gedoemd om te mislukken dus. Maar dit gefaalde project bood wel de stof voor deze uitmuntende documentaire.

JODOROWSKY’S DUNE wordt nog de volledige zomervakantie getoond in Cinéma Aventure in Brussel. De film is Engels gesproken en Frans ondertiteld.

Geschreven door PIET GOETHALS

Jodorowsky's Dune

29/06/2016
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
Cinéma Aventure

Media: