Kon Tiki

Om de lotgevallen van een held uit de vaderlandse geschiedenis te verfilmen ga je best niet over een nacht ijs, zo moet men bij de legendarische Scandinavische studio Nordisk Film gedacht hebben. Kon-Tiki, naar het gelijknamige vlot waarmee de Noorse antropoloog-etnograaf Thor Heyerdahl zijn meest memorabele expeditie ondernam, oogt dan ook als een waar prestigeproject.

Heyerdahl beweerde eind jaren 40 dat de eerste bewoners van Polynesië niet vanuit Azië, maar wel vanuit Zuid-Amerika naar de eilandengroep getrokken waren. Daar zijn controversiële these vanuit wetenschappelijke hoek aanvankelijk vooral op hoongelach werd onthaald, trommelde Heyerdahl vijf koene vrijbuiters op, en besloot de daad bij het woord te voegen. Op 28 april 1947 vertrokken ze met een naar Incamodel uit balsahout opgetrokken vlot aan de Peruviaanse kust, om na 101 dagen dobberen op de Grote Oceaan op Raroia te arriveren.

Na in fluks tempo Heyerdahls drijfveren, inclusief het obligate jeugdtrauma, te hebben afgehandeld, tonen regisseurs Espen Sandberg en Joachim Rønning wat iedereen eigenlijk wil zien: de epische expeditie zelve. Die oogt net zo imposant als je van de duurste productie uit de Noorse filmgeschiedenis mag verwachten. In plaats van al te veel stil te staan bij de littekens die het leven aan wal in de psyché van de zes avonturiers gekerfd heeft, stuwt het regisseursduo film en vlot gezwind voorwaarts: terwijl Thor en de zijnen de strijd aanbinden met bloeddorstige haaien, ongure stormen en de akelig aftakelende fundamenten van het vlot, krijg je ruimschoots de tijd om je aan de in verbluffende visuele effecten opgetrokken onderwaterfauna te vergapen. Bovendien ziet ook het spektakel boven water er stijlrijk uit, met dank aan het doeltreffende gebruik van het majestueuze Scopeformaat, de vaak dreigend mobiele camera en het scherpe oog voor periodedetail.

Er schuilt evenwel een paradoxale frictie tussen het artisanale karakter van de stoutmoedige onderneming en het afgelikte uitzicht van deze megaproductie. Zo blijkt Heyerdahlacteur Pål Sverre Hagen een bijna unheimliche kruising tussen Ryan Gosling en de Peter O’Toole uit Lawrence of Arabia. Omgeven door het vlekkeloze product design worden de torso’s van zijn in strakke maillots gehesen gezellen alsmaar bronzer, terwijl de opdringerige score nu eens herkenbaar onheilspellend, maar dan weer schaamteloos pathetisch klinkt. Omdat ook hun baardgroei zich net iets te gestileerd blijft ontwikkelen, lijkt Kon-Tiki soms meer op een poenige parfumadvertentie, dan op een welgemeende ode aan Heyerdahls idealistische dadendrang. Enkel de man-met-de-filmcamera aan boord, die de reis op 16 mm vastlegde en zo tot Noorwegens enige oscartriomf bijdroeg, maakt de film tot een autoreflexieve hommage.

Dat een dolend vlot in onherbergzame wateren geen belemmering voor intelligente shotcomposities moet betekenen, bewees Hitchcock al in Lifeboat. Niet dat het stijlbewustzijn van Sandberg en Rønning zich zo virtuoos manifesteert, maar in het panoramische breedbeeldformaat weten de regisseurs het steeds dreigendere isolement toch clever te onderstrepen. Al tonen ze duidelijk meer interesse in de heroïsche aard van de expeditie, dan in de psychologische terreur die het onzekere lot van de Kon-Tiki teweegbrengt. Geen Beckettiaanse bespiegelingen of rond het vlot cirkelende kraanshots à la Aguirre dus, maar wel een nogal gekunstelde poging om de kosmische proporties van hun reis te benadrukken, waarbij een van de vele topshots uitmondt in een ontketende camera die het nietige vlot in relatie tot het heelal tracht te kaderen.

Explicietere cinefiele referenties moet je op weg naar de eilanden waar Murnau en Flaherty Tabu draaiden niet gaan zoeken, al lijken Thors kompanen, turend in de met haaienvinnen bevolkte oceaan, niet zelden te denken: “You’re gonna need a bigger raft.”

Geschreven door SAM ROGGEN

Kon Tiki

12/06/2013
Genre: 
Productiejaar: 
2012
Distributeur: 
Lumière

Media: 

Trailer: 

AwJiB2o1FsU