Loveless

De vraag naar de mooiste scène ooit is niet eenvoudig te beantwoorden. De meest hartverscheurde daarentegen komt misschien wel uit LOVELESS ('Nelyubov') van Andrej Zvjagintsev. Een koppel dat gaat scheiden maakt vilein ruzie over wie de twaalfjarige zoon Aljosja meeneemt – ze willen hem niet, ze willen elk samen met hun nieuwe partner met een schone lei beginnen. Naar een internaat dan maar? En daarna kan hij naar het leger. Maar dan blijkt dat het kind alles gehoord heeft.

De moeder, die later aan haar minnaar vertelt dat ze nooit van haar man gehouden heeft, maar getrouwd is omdat ze zwanger was, snauwt Aljosja voortdurend af en kleineert hem. Aljosja heeft er genoeg van (“Ik wil niet meer”, zegt hij, zijn moeder denkt dat hij het over het ontbijt heeft) en verdwijnt. Pijnlijk detail: de ouders merken pas dat hij weg is als de school belt omdat de jongen al twee dagen niet meer is komen opdagen.

In Zvjagintsevs films (The Return, The Banishment, Elena, en onrechtstreeks ook in Leviathan) gaat het over relaties binnen families. Altijd weer laten mensen zich van hun meest duistere kant zien. Ook in LOVELESS, waar de ouders zich bijzonder egoïstisch gedragen. Volgens Zvjagintsev zit dat duistere in elk van ons, dat maakt zijn films net zo universeel. Zelf wilde hij een hedendaagse versie van Ingmar Bergmans Scènes uit een huwelijk maken, en daar is hij in geslaagd. De (voornamelijk westerse) interpretatie die in LOVELESS een metafoor voor het hedendaagse Rusland ziet, wijst hij in een interview voor RIA Novosti categoriek af als te makkelijk. Iedereen kan zich namelijk in de film herkennen. “De worm van het egoïsme en de onverschilligheid zit in ons allemaal”, zegt hij daar. Toch wil hij niet ontkennen dat er in Rusland een klimaat hangt van apathie, van angst, dat misschien wel doorsijpelt in de film.

Na het telefoontje van de school gaan Boris en Zjenja op zoek. Hun wanhoop wordt weerspiegeld in beelden van de kille herfstbossen, de verlaten flatgebouwen, de troosteloze ruimtes, maar ook in het trieste uitzicht uit Aljosja’s kamer. De lange shots, die vaak nog uitlopen nadat het koppel al weg is (Aljosja’s lerares, die tijdens het gesprek met zijn klasgenootje geen woord gezegd heeft, veegt het bord nog af, bijvoorbeeld) versterken dat desolate gevoel. Televisie brengt geen soelaas: de schermen berichten voortdurend over het conflict met Oekraïne, dat de oorlog tussen de echtgenoten weerspiegelt, en de presentatoren maken grapjes over het einde van de wereld – het is 2012, het jaar waarin volgens de Mayakalender de wereld zou vergaan. “Denk jij dat de wereld vergaat?”, vraagt Boris aan zijn nogal onsmakelijk etende collega, de enige met wie hij over zijn scheiding praat, om te polsen wat zijn kansen zijn om zijn baan niet te verliezen in het bedrijf dat in handen is van een ultrareligieuze CEO. “Uiteraard”, antwoordt die zonder op te kijken. Boris’ wereld vergaat niet, ook al verliest hij misschien zijn kind; veel lering lijkt hij ook al niet uit zijn gruwelijke ervaring te hebben getrokken, zoals blijkt uit de epiloog van LOVELESS.

De uitgepuurde muziek van de broers Evgueni en Sacha Galperine met zijn hamerende, monotone en steeds luider wordende klanken gaat tot op het bot en past perfect bij Zvjagintsevs onthutsende film. Ook de bestaande muziek die is toegevoegd is uitstekend gekozen, zoals Arvo Pärts Silouan’s Song.

Is er dan helemaal geen hoop voor de mensheid in deze film? Toch wel. Boris en Zjenja krijgen weinig hulp van de officiële instanties, maar ze worden doorverwezen naar een groep vrijwilligers die met verbeten vasthoudendheid op zoek gaan naar het kind. Volgens Zvjagintsev ligt de enige redding uit de impasse in de toewijding aan anderen, zelfs al zijn dat volkomen vreemden.

Vertoningen: cinenews.be

Meer reviews, portretten, themastukken en interviews vind je in ons maandelijkse filmmagazine, te bestellen met een mailtje naar info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten, of maandelijks in uw bus via een abonnement.

Geschreven door EVELIEN VAN VESSEM

Loveless

09/09/2017
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2017
Distributeur: 
Lumière

Media: 

onomatopee