Lumière! L'aventure commence

In 1895 vinden de gebroeders Auguste en Louis Lumière de cinematograaf uit en draaien ze de allereerste films. Al doende ontdekken ze travellings, regie en montage. Cannes-directeur Thierry Frémaux selecteerde 108 van hun films en levert snedige commentaar bij deze reis naar de oorsprong van de cinema. “A world treasure”, prijst Martin Scorsese.

In amper tien jaar – tussen 1895 en 1905 – draaiden Auguste (1862-1954) en Louis (1864-1948) Lumière zo'n 1.400 films. Welteverstaan films bestaande uit een enkel shot van amper een minuut lang. Uit dat ruime aanbod (veel films bleven bewaard) koos Thierry Frémaux er 108 uit voor LUMIÈRE! L'AVENTURE COMMENCE. Niet toevallig een selectie die uitkomt op een speelduur van een doorsnee hedendaagse film, zo'n 90 minuten.

“Mijn eerste doel was om het werk van de Lumières terug te brengen in de bioscoop”, verklaarde regisseur/samensteller Frémaux aan De Filmkrant. “Ik wilde dat op een hedendaagse manier doen, niet door een vertoning uit 1895 te recreëren. Dus heb ik een 'filmisch object' gemaakt van anderhalf uur lang. Daar heb ik muziek en mijn commentaar aan toegevoegd – als mensen de dvd kopen kunnen ze mijn voice-over uitzetten.”

Vandaar dat de regisseur zichzelf eerder ziet als een samensteller: “Het is geen documentaire, geen fictiefilm, het is ook niet mijn film, maar een film van de Lumières.” Daarom gaat hij niet in op de discussie over de vraag of de broers Lumière al dan niet film hebben uitgevonden. Op de Franse blu-ray uitgegeven door het Institut Lumière van Frémaux en Bertrand Tavernier staat een interview waarin hij de broers wél de pioniersrol toedicht, maar eigenlijk interesseert de vraag hem niet echt: “Door deze film te maken kon ik het over cinema hebben, en niet over filmarcheologische zaken”, preciseert Frémaux.

Wat de in Lyon geboren Frémaux wil, is de kans grijpen om te illustreren hoe uitzonderlijk de films van zijn stadsgenoten waren: “Zij begrepen als geen ander wat film was, wat de mogelijkheden van film waren.” LUMIÈRE! L'AVENTURE COMMENCE vloeide voort uit de live optredens die de artistiek directeur deed met het materiaal. Vandaar de hoofdstukken die corresponderen met delen van zijn presentaties: werk, vrije tijd, fictiefilms, de wereld buiten Frankrijk. Leidraad was de stelling dat wat de Lumières deden al echt cinema was en niet een soort korte newsreels of documentaires zoals vaak wordt aangenomen.

“De films van de gebroeders Lumière keken naar de wereld,” benadrukt Frémaux, “naar de intieme wereld van vrienden en familie, maar ook naar de buitenwereld van arbeiders en andere landen. Men zegt altijd: 'De Lumières vonden de documentaire uit; Georges Méliès maakte de eerste fictiefilms. Maar je kunt beter zeggen: 'Méliès was Fellini en Lumière Rosselini. Lumière neemt de werkelijkheid en geeft hem terug aan het doek; Méliès en Fellini en Hollywood nemen de wereld en vinden hem opnieuw uit. Ze dromen de wereld. Het is niet de een tegen de ander. Het zijn verschillende tradities.”

Een van de verdiensten van LUMIÈRE! L'AVENTURE COMMENCE is dat de film aantoont dat Auguste en Louis Lumière ook fictie maakten en geregeld uitpakten met remakes van hun eerder werk. Wat ook verklaart waarom er nogal wat verwarring bestaat rond bepaalde filmtitels. Bovendien onderstreept Frémaux dat Louis niet enkel de tijdsgeest perfect aanvoelde (hij was vertrouwd met het werk van Marcel Proust en Émile Zola) maar in de grond een uitvinder was die droomde van vernieuwingen. Niet toevallig was hij sterk geïnteresseerd in (het ontwikkelen van) kleurenfilm. Beide broers zijn in de ogen van Frémaux vooral regisseurs en auteurs, in de zin dat ze persoonlijke visie koppelden aan een eigen stijl en reflectie over compositie, scherptediepte en mise-en-scène.

Frémaux opent met de allereerste Lumièrefilm, La sortie de l'usine à Lyon (1895), maar laat zich niet gijzelen door chronologie. Zijn hoofdstukken snijden thema's (Lyon, kinderen, komedies, werk, sport en spel) aan en trachten vooral het werk van de gebroeders te duiden. Veel aandacht gaat daarbij ook uit naar visuele kracht van de films en de mise-en-scène van de filmmakers. Interessant is ook de observatie dat de gebroeders steevast een publiek binnen hun kader plaatsen, zowel bij hun 'documentaires' als bij hun fictiefilms.

Al die elementen dragen bij aan het onderbouwen van Frémauxs stelling dat Auguste en Louis Lumière niet zozeer fabrikanten dan wel filmauteurs waren. Een typische reflex voor een Franse cinefiel natuurlijk, maar het enthousiasme van Thierry Frémaux werkt aanstekelijk. LUMIÈRE! L'AVENTURE COMMENCE is ideaal om, zoals criticus en filmfan Richard Schickel ons ooit zei over de dvd-release van het werk van Charlie Chaplin, “nieuwe generaties filmliefhebbers binnen te lokken in de grote tent van de filmgeschiedenis.” Zo hoort het voor een medium dat begon als een kermisattractie.

Deel met ons waar je persoonlijke filmavontuur begonnen is en maak kans op de dvd van LUMIÈRE! L'AVENTURE COMMENCE. Graag een mailtje naar info@filmmagie.be. Met dank aan September Film.

FILM: **** / geen extra's

Meer dvd- en bluraybesprekingen vind je terug in de rubriek 'Huisbios' in ons maandblad, te koop in deze verkooppunten of te verkrijgen met een abonnement.

Geschreven door IVO DE KOCK

Lumière! L'aventure commence

Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2016
Distributeur: 
September Film

Media: