Marc en Emma over Ce magnifique gâteau!

Emma De Swaef en Marc James Roels vormen samen het gereputeerde animatiefilmteam Marc & Emma. Hun debuut ‘Oh Willy…’ wervelde wereldwijd door het festivallandschap en verdiende naast de Cartoon d’Or meer dan 75 (!) prijzen. Met hun tot op heden grootste project, de middellange CE MAGNIFIQUE GÂTEAU! schrijven ze geschiedenis, en wel op meer dan één manier.

Nu CE MAGNIFIQUE GÂTEAU! de wereld verovert, kunnen Emma De Swaef en Marc James Roels de vrijgekomen ruimte van de decors die ze moesten weggooien (“motten houden van drie dingen: stof, lijm en verf”) gebruiken voor een trofeeënkast. Goddank erkent ook België het topteam, met als klap op de vuurpijl een bioscooprelease, iets wat voor een middellange film (44’) nooit voorkomt.

Dat er de Onafhankelijke Congostaat (1885-1908) verschrikkelijke dingen zijn gebeurd, behoort gelukkig steeds meer tot de algemene kennis van de Belg. De afgekapte handen van Leopold II zijn een symbool geworden van de wandaden die hij pleegde tegenover de inheemse bevolking van zijn privékolonie. Het symbool was de inzet van debat (onder meer de Antwerpse handjes, zowel in reisgidsen als op academisch niveau, 2016) en belediging (onder andere de racistische koorzangen op Pukkelpop, 2018). Ook heel recent riepen activisten en kunstenaars op om oude standbeelden te hercontextualiseren (zie historicus Gert Huskens, filmproject Mont Ngaliema en stadsbestuur Ekeren), kreeg Patrice Lumumba een plein naar hem genoemd in centrum Brussel, werkte het Afrikamuseum aan een update en is Canvas gestart met het wekelijkse programma Kinderen van de kolonie (momenteel iedere dinsdag op tv en te bekijken op vrt.nu).

Marc & Emma halen het Belgische koloniale verleden aan zoals enkel licht verstoorde maar geniale geesten het kunnen. Vijf tragikomische figuren, om te beginnen een bedplassende Leopold II, beleven hun Congolese avontuur, dat getekend lijkt door eenzaamheid, drank en héél veel pech. Vergis je niet: absurd en doordacht sluiten elkaar niet uit. Zo draaft een trieste klarinettist die slechts twee tonen speelt te pas en te onpas op in verschillende sequenties, maar verwijst die rode draad naar Leopold II die, zonder ooit zelf voet te hebben gezet in zijn privékolonie, beslissingen nam zonder stil te staan bij de gevolgen. Nadat de muzikant tijdens een optreden prompt wordt afgescheept in een driftbui van Zijne Majesteit, is dat uiteindelijk voelbaar tot in Congo. Zo laten Marc en Emma onze donkere geschiedenis en een komische absurditeit hand in hand gaan, 44 minuten lang in een vilten wereld die werd geconstrueerd met grote ambacht.

Jullie maakten alles, tot en met de deurklinken, zelf uit stof en werkten met de veeleisende stopmotiontechniek. Hoe hebben jullie dat klaargespeeld?

EMMA DE SWAEF Voor de preproductie gingen we naar de studio Vivement Lundi! in Frankrijk, want we hebben ook subsidies van daar gekregen. Terwijl Marc aan de storyboards bezig was, maakte ik de poppen en een ploeg het decor. Tijdens de productie in de studio’s van Beast Animation in België zetten Marc en ik altijd beelden op. Dus ik zette bomen daar, Marc deed de lichten … Zodra we daarmee klaar waren, kwam een animator daar animeren. We hadden vier sets en twee animatoren, zodat wij op twee sets de beelden konden klaarmaken terwijl zij aan het animeren waren. Dat duurde toch zo’n zes à acht uur per shot, zeg maar zes seconden zijn zes uur werk.

MARC JAMES ROELS We deden zelf de bewegingen voor en filmden die, als referenties voor de animators. Ik deed de meeste bewegingen van Louis, bijvoorbeeld.

E. DE SWAEF Het is voor een animator moeilijk om te interpreteren als wij zeggen: “Van Molle is aan het drinken en aan het zingen.” Dus heeft Marc daarvoor een beetje rondgestommeld met een fles water (lacht).

 

CE MAGNIFIQUE GÂTEAU! is een anthologieverhaal in vijf hoofdstukken. Hoe zijn jullie bij vijf verschillende verhalen uitgekomen?

E. DE SWAEF We wilden eerst een portret maken van dat moment in de tijd met veel verschillende verhalen. In het begin waren er twintig vignetjes met twintig verschillende personages. Het was toen veel fragmentarischer.

M.J. ROELS We hadden een boek van Carl De Keyzer, Congo Belge, waarin hij foto’s uit het archief van het Afrikamuseum heeft gepubliceerd. We hebben daar veel inspiratie uitgehaald. Een van de foto’s was bijvoorbeeld een blanke man met een grote hoed die zich een heuvel op laat trekken door Congolezen, wat dus in de film zit. Uit enkele stukken die ik las tijdens onze research bleek dat de Europeanen in Congo vaak of ziek, of zat, of onder invloed van een of andere substantie waren. Het contact met de inheemse bevolking werd heel erg bepaald door het feit dat ze altijd dronken waren, of in een koortsachtige staat. Dat was deels de inspiratie voor Van Molle, die constant aan het drinken is. Alcoholisme was een groot probleem. De drank was heel goedkoop en er was weinig te doen …

E. DE SWAEF Het figuur van Van Molle zat er heel vroeg in, de flamboyante zakenman die op expeditie is, net als de hotelpygmee.

Kwam die pygmee uit het boek van Carl De Keyzer?

E. DE SWAEF Nee, hij is een combinatie van scènes uit Voyage au bout de la nuit (Louis-Ferdinand Céline, 1932, nvdr) en een gegeven uit de tijd van de Romeinen, die bij feestjes hun vettige handen afveegden aan het haar van zwarte slaven. Sommige dingen komen uit research, zoals het door de brug vallen van de aan elkaar geschakelde Congolezen. Dat komt uit dagboekrelazen waarin kolonialen klagen over dat ze zo al hun materiaal verliezen. Andere dingen hebben we uit hun context gehaald of surreëler gemaakt, zoals de vingerkapstokjes. Soms vind ik het achteraf moeilijk om nog te zeggen wat uit de research komt en wat we zelf hebben bedacht of aangepast.

We zijn van het fragmentarische naar een meer samenhangend verhaal gegaan. Pas aan het einde hebben we bedacht om vijf aparte verhalen te vertellen. Heb je L’oro di Napoli gezien van De Sica? Het is een portret van Napels in vijf hoofdstukken. Toen we die film zagen, dachten we dat dat ook wel een goed idee was voor onze film. L’oro di Napoli heeft het trouwens ook moeilijk gehad bij zijn release, omdat mensen die anthologiestructuur niet gewend waren. Bovendien was er één deel met Sophia Loren en waren de producenten bang dat kijkers na dat deel gingen vertrekken, omdat ze de charismatische actrice zouden missen in de volgende verhalen. Anthologieën hebben het moeilijk. Ze zijn heel interessant, maar zijn geen standaard gegeven, dus er is veel schrik bij de distributeurs en producenten.

De keuze voor langere hoofdstukken maakt het makkelijker om met de personages mee te leven dan wanneer je twintig korte vignetten hebt.

E. DE SWAEF Ja, we vonden het jammer dat we die identificatie verloren. We hebben geprobeerd personages te creëren zoals jij en ik, geen grote slechteriken uit een ver verleden. Door in die situatie te belanden, zonder sociale controle, zijn er verschrikkelijke dingen gebeurd, maar misschien zouden jij en ik wel hetzelfde doen. Het was voor ons ook erg belangrijk dat er geen ‘witte held’ opdook. We zien dat vaak in films met een gelijkaardig onderwerp, zoals 12 Years a Slave: één blank personage is opeens verlicht en gaat na de meest vreselijke daden de zwarten helpen. We vinden dat nogal cliché. We snappen waarom die personages bestaan, het maakt het voor ons gemakkelijker om naar zo’n film te kijken, maar wij wilden dat echt niet doen. Het hoort niet bij die tijd. Voor ons gaat het om zwakke mensen die niks te verliezen hebben en die naar Afrika vertrekken om zichzelf heruit te vinden. Maar ze tonen meteen de slechtste kant van zichzelf en beseffen: ik vind mezelf niet heruit, ik vind mezelf hier terug.

De film is ook in Korea en Japan vertoond en hoewel ze daar niets weten van de Europese kolonisatie, genoten ze er enorm van. Dat is een beetje ons doel: de kijkers nieuwsgierig maken naar het tijdperk via interessante personages. Het is eerder een conversatie-opener dan een geschiedenisles.

Ze zullen er daar ook zo van genoten hebben omdat de film zo ambachtelijk gemaakt is en visueel helemaal klopt.

E. DE SWAEF Ja, maar de beelden hangen zodanig vast aan het verhaal … Vraag aan Marc en mij om een grafisch ontwerp te maken, een poster, en we falen zeker. Wij kunnen geen ‘mooie beelden’ maken zonder de leidraad  van personages of verhaal. Voor ons zijn beelden enkel mooi als daar een personage in zit waarbij je kan meevoelen of als de beelden kloppen in de structuur van een verhaal.

We zien veel absurde humor, zoals dat de gevluchte bakker Van Molle verliefd wordt op een slak.

E. DE SWAEF Er zijn versies van het scenario waarin veel meer slakken zaten. Het ging eerst eerder richting bestialiteit, met een hele civilisatie die ontstond uit de romance tussen de bakker en de slak. Dat is uiteindelijk niet tot in de film gekomen, maar er ontstaat wel een Vlaams dorp als een soort bacterie uit het overgeefsel van Van Molle. Wat trouwens Wim Willaert heeft overtuigd om de stem in te spreken van Van Molle (lacht). Het is een surreëel gegeven met een mythologische achtergrond: een aantal Afrikaanse stammen hebben een god die de wereld creëert door over te geven.

M.J. ROELS De slak is een inheems organisme dat Van Molle ziet als een god. Nu zie je dat in de film allemaal gebeuren, maar het klopt natuurlijk niet. En je moet het ook niet proberen te begrijpen, je kan er beter gewoon in meegaan. Een beetje als bij een droom: terwijl je droomt, geloof je het, maar daarom begrijp je het nog niet.

Ook een beetje een droom: een Belgische bioscooprelease voor een middellange film!

E. DE SWAEF Ik zou niet weten waarom een korte film niet in de bioscoop zou kunnen komen, het is zo’n leuk idee! Uiteindelijk zijn de producenten tevreden dat de film zo lang geworden is: het opent deuren, zoals naar een cinemarelease. Er was een crisismeeting in het midden van de productie. De producent zei dat elk shot dubbel zo lang was als de animatic, het storyboard ingescand en gemonteerd op muziek, en dus de helft zou moeten sneuvelen in de montage. Voor ons was het heel duidelijk dat alles moest blijven. Een kortfilm van 30 minuten zou toch een te lange kortfilm geweest zijn, dus kunnen we toch beter iets langer maken dat voor ons wel werkt?

CE MAGNIFIQUE GÂTEAU! speelt vanaf woensdag 19 december samen met Bloeistraat 11 (Nienke Deutz) bij Sphinx (Gent), Cartoon’s (Antwerpen), Palace (Brussel) en Lumière (Brugge) en iets later bij Cinema Zed (Leuven).

Bekijk hier integraal Oh Willy... en ander werk van Marc & Emma.

Geschreven door CHARLOTTE TIMMERMANS

Marc en Emma over Ce magnifique gâteau!

17/12/2018
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Lumière

Media: 

onomatopee