Mijn Rembrandt

Terwijl de meeste documentaires kunst associëren met schoonheid en creativiteit, legt Oeke Hoogendijk in MIJN REMBRANDT de link tussen kunst en obsessie, tussen de drang om te scheppen en de drang om te bezitten. Daarbij ontstaat een heel nieuw documentair subgenre: de kunsthistorische thriller.

Oude meesters blijven fascineren. Dat bewezen de recente expo's rond Bruegel en Van Eyck. De tentoonstelling 'Van Eyck, een optische revolutie' in MSK Gent, helaas vroegtijdig gesloten door de coronacrisis, was bepaald indrukwekkend. We konden ons iets voorstellen bij het gevoel van opwinding en fascinatie dat de restaurateurs van het Lam Gods en de organisatoren van de prestigieuze expo verklaarden te voelen bij het 'contact' met de schilderwerken.

Waardoor het ook een tikkeltje minder bevreemdend was om in de documentaire MIJN REMBRANDT van Oeke Hoogendijk (de Nederlandse cineast van zowel de televisiereeks als de bioscoopfilm Het Nieuwe Rijksmuseum) te ontdekken hoe kapitaalkrachtige verzamelaars en kunstliefhebbers ook ruim 350 jaar na zijn dood nog gebiologeerd raken door de schilderijen van de Hollandse meester Rembrandt van Rijn (1606-1669). Een passie die zorgt voor de nodige intriges, conflicten en drama's. Voor jaloezie, afgunst en frustratie. Heel passend schetst deze mozaïek via verschillende verhalen de portretten van mensen die beneveld geraakten door het werk van de schilder en etser gespecialiseerd in indringende portretten.

Er is in MIJN REMBRANDT geen commentaarstem die je bij de hand neemt om een verhaal te vertellen of duiding te geven. Wel een camera die ons meevoert naar Amsterdamse grachtenpanden, musea en Schotse kastelen waar we kunstliefhebbers en kunstwerken ontdekken. Die mensen en schilderijen blijken allemaal een verhaal te hebben. Via getuigenissen vernemen we er flarden van. Genoeg om onze nieuwsgierigheid te prikkelen, onvoldoende om het grote beeld of de volledige waarheid te vatten. Voor objectieve analyses van schilderijen en de kunstwereld moet je niet bij Hoogendijk zijn. MIJN REMBRANDT is een intrigerende aaneenschakeling van impressies die een boeiend portret oplevert. Met kleurrijke personages die zich soms verrassend blootgeven.

Er ontwikkelen zich verschillende verhalen parallel met elkaar. Dat van kunsthandelaar Jan Six, een man die de familietraditie hoog wil houden met de ontdekking van onbekende Rembrandts, zoals het ongesigneerde 'Portret van een jonge man'. Daarvoor bewijs leveren blijkt niet evident en levert spanningen op. Hij maakt vrienden, maar ook vijanden. Een ander verhaal is dat van de filantroop en zakenman Thomas Kaplan die schilderijen van Rembrandt verzamelt alsof het sigarenbandjes zijn. Hij flaneert tussen de groten der aarde en pakt trots uit met zijn nieuwste aanwinsten. Volgens Kaplan moeten deze schilderijen door het grote publiek gezien worden. Een tegengestelde houding heeft de timide Schotse hertog van Buccleuch die zijn 'Lezende oude vrouw' enkel een beter plekje in zijn kasteel wil geven om er rustig bij te kunnen lezen.

Six, Kaplan en de hertog zijn extravagante personages die opvallen door hun ijdelheid, fierheid en geldingsdrang. Door hun euforie en frustratie. Maar ook door een mix van passie en obsessie, door de emoties die de confrontatie met een werk van Rembrandt bij hen oplevert. Kaplan praat over de opwinding van het verzamelen en de gevoelens die schilderijen opwekken. Zo biecht hij op ooit heel spontaan een vrouwenportret van Rembrandt gezoend te hebben. De hertog is gereserveerder, maar 'zijn' Rembrandt heeft wat van een oude geliefde, een levenspartner die plots weer prominent aanwezig wordt na een jarenlange scheiding (uit angst voor diefstal werd het werk op een andere plek bewaard).

Geld, roem, intriges en politiek komen aan de oppervlakte in de queeste van Jan Six en in de Frans-Nederlandse strijd bij de verkoop van de huwelijksportretten van Marten Soolmans en Oopje Coppit. Beide landen azen op het familiebezit van baron Eric de Rothschild, die om geld verlegen zit (nu ja, hij heeft 160 miljoen euro op het oog). Het leidt tot een politiek gevecht en een diplomatieke rel, maar ook een gemiste kans. Want “we hadden de werken in stilte moeten kopen” concludeert  de directeur van het Rijksmuseum Amsterdam Taco Dibbits. Uiteindelijk verwierven Frankrijk en Nederland elk een schilderij, een compromis dat verkocht werd als 'historische samenwerking', maar van Nederlandse kant denkt men te braaf te zijn geweest. “Die Fransen zijn toch altijd op hun tenen getrapt”, oppert een deelnemer aan het onderhandelingsschaakspel. “We hadden 'so what?' moeten zeggen.”

De strijd om deze topwerken wordt geserveerd als een thriller, maar vaak heeft MIJN REMBRANDT ook wat van een zedenkomedie. De door roem en geld verblinde protagonisten lijken uit een film van Billy Wilder te komen. De kloof tussen de kunstbubbel en de maatschappij, tussen rijke en gewone kunstliefhebbers, is zo groot dat al het getouwtrek en triomfantelijk gedweep wel een absurde komedie lijken. Met prota- en antagonisten die zichzelf tot karikaturen herleiden.

Het is dan ook een verademing wanneer Rembrandtkenner Ernst van de Wetering zich haast terloops laat ontvallen dat kunstwerken voor hem eigenlijk geen waarde hebben. Ze zijn er immers om naar te kijken. Niet om er status en macht mee te verwerven. Klopt. Hoe zelfbewust de 'personages' van MIJN REMBRANDT ook de aandacht opeisen, onze blik gleed toch altijd weg naar de Rembrandts. Schilderijen die zich niet op de achtergrond laten houden. Het werk van de meester spreekt voor zich. Daardoor is Rembrandt ook een beetje van ons.

FILM: **** / EXTRA'S: 0

Een andere kijk op MIJN REMBRANDT lees je hier.

MIJN REMBRANDT is beschikbaar voor thuiskijken op dvd en via lumierefilms.be, Proximus Pickx, UniversCine, The Roxy Home Theatre en dalton.be. 

Geschreven door IVO DE KOCK

Mijn Rembrandt

Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

onomatopee