More Than Honey

‘Give bees a chance’, met die slogan werd onlangs campagne gevoerd om de onheilspellend slinkende bijenpopulatie te beschermen. Begin februari besliste de Europese Commissie alvast het gebruik van bepaalde insecticiden aan banden te leggen. Bijen zorgen immers niet alleen voor honing, ze vormen ook een belangrijke schakel in de bevruchting van heel wat gewassen (en dus ook in de voedselketen). De reden om in te grijpen is dus even ecologisch als economisch.

De documentaire MORE THAN HONEY van de Zwitserse filmer Markus Imhoof richt zich op de massale bijensterfte in het algemeen en in het bijzonder op de verhouding tussen bijen en de economische activiteiten waarin ze een rol spelen. Imhoof was vooral in de jaren tachtig en negentig actief als regisseur van voornamelijk fictie, zoals het aangrijpende Das Boot ist voll (1980, Zilveren Beer) of Die Reise (1986). Aanvankelijk speelt Imhoof twee systemen tegen elkaar uit. Aan de ene kant is er een artisanale imker. Die beheert zijn bijenkolonies in de rustieke Zwitserse Alpen, met blote handen en een dikke sigaar in de mond. Aan de andere kant van het spectrum ligt een enorme Californische boomgaard met amandelbomen.

“Can you hear that?” vraagt Imhoofs gids daar wanneer ze het gezoem van de bijen horen. “The sound of money!” Seizoensarbeiders werken er in witte beschermpakken met gasmaskers op. Bijen zijn er een onontbeerlijk radertje in een grootindustriële machine. Het schaalverschil is gigantisch. Dat blijkt ook uit de beelden: close-ups van handenarbeid dicht bij de natuur versus luchtshots en dreigende landbouwwerktuigen. De bijenboer in de Alpen is begaan, maar handelt streng wanneer het moet. Imhoof snijdt ‘zedig’ weg wanneer de imker een bijenkoningin met zijn duim onthoofdt. De echte intimiteit, ook visueel en auditief, is in de wereld van de bijen te vinden.

“Een superorganisme”, aldus Imhoof. “Ik wilde dat de kijker een emotionele band met de bijen opbouwde. Verwondering was eigenlijk het uitgangspunt van de film.” Dat maakt de openingsscène meteen duidelijk. Het is een eerste van vele vaak wonderlijke close-ups van bijen in hun habitat, begeleid door klassieke muziek. Diezelfde aanpak levert enkele horrorachtige scènes op, zoals wanneer parasieten en virussen hele kolonies slachtofferen. Op het Chinese platteland, waar bijen helemaal verdwenen zijn, vindt Imhoof dan weer een tragikomisch schouwspel. Mensen moeten er in de bomen kruipen om de taak van de bijen over te nemen en het stuifmeel op de bloemstampers aan te brengen. Hallucinant.

MORE THAN HONEY paart de hoge productiekwaliteit die we de jongste jaren gewoon zijn van natuurdocumentaires aan kritiek op grootschalig kapitalisme. De som van indrukwekkend beeldmateriaal en een belangwekkend actueel onderwerp levert sporadisch meeslepende scènes op. Als geheel weet MORE THAN HONEY echter te weinig te overtuigen. Nog voor het eerste einde sneuvelt de spanningsboog en gaat de verwondering grotendeels verloren. Na dat schijnbare slotakkoord snijdt Imhoof een hoofdstuk aan over de zogenaamde killer bees. In deze meer agressieve, eigenzinnige bijen schuilt mogelijk de redding van de bij als soort.

Aan het slot neigt Imhoof – zoals wel vaker bij natuurdocumentaires – naar een vaag pseudokosmologisch standpunt. Met hulp van CGI laat hij enkele bijen vanuit het aardse tranendal, via een fade naar wit zonlicht, door wolken vliegen tot ze de stratosfeer verlaten en de eindeloze sterrenhemel bereiken. Even daarvoor verwees Imhoof al naar een kweekproject van zijn dochter in Australië als een Noahs ark voor bijenpopulaties.

MORE THAN HONEY is zeker geen etherische newage fantasy zoals La marche de l'empereur (March of the Penguins), maar deze tenhemelopneming brengt geen zoden aan de dijk. Voor de documentaire noch voor de bijen. MORE THAN HONEY is zijn angel dan al een tijdje verloren.

Geschreven door BJORN GABRIELS

More Than Honey

20/03/2013
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2012
Distributeur: 
Imagine

Media: 

Trailer: 

89rtOi1FcoQ

onomatopee