Mr. Turner

Raar, egocentrisch, dierlijk, onbeholpen, intelligent ondanks zichzelf. Timothy Spalls interpretatie belicht de excentrieke kant van de Engelse 19de-eeuwse grootmeester William Turner, wiens schilderijen nu beschouwd worden als voorlopers van het impressionisme en zelfs van de abstracte schilderkunst. Spall maakt er een typerend portret van, waarbij hij het personage zowel naar zijn karakter heeft willen neerzetten als willen aangeven hoe belangrijk de grote kunstenaar Turner vandaag is. Het resultaat heeft iets abstracts en maakt een bevreemdende indruk. Heeft de acteur in zijn spelkeuze geprobeerd te vatten hoezeer de schilder alsmaar meer vervreemdde van de culturele elite van zijn tijd, die alleen nog maar het hypernaturalisme als ware kunst beschouwde?

Vorm willen geven aan hoe Turner de authenticiteit zocht in de abstracte kant van de natuur, hoe het hem meer ging om de energie dan om het plaatje? Misschien, maar het acteren zit de menselijke kant van het personage als kunstenaar in de weg. Spall is een begaafde acteur die zijn functie in de film heel fascinerend weet in te vullen, dat wel, maar daardoor vaak geen deel meer lijkt uit te maken van de film zelf. Meer nog: die de film bij momenten heeft gekaapt, ervan overtuigd dat zijn spel zich op de tweede laag van het verhaal moet concentreren: de essentie van kunst voor deze kunstenaar. En bij uitbreiding: voor elke kunstenaar, dus ook voor zichzelf als acteur. Hierdoor blijft er voor de andere acteurs erg weinig ruimte over om gestalte te geven aan hun personage en zo vorm te geven aan de psychologie van de meester-schilder. MR. TURNER ontleent zijn betekenis alleen nog aan het spel van zijn hoofdacteur.

Terwijl filmregisseur Mike Leigh, maker van Secrets and Lies onder meer, meer lijkt te zoeken naar hoe een beeld tot stand komt dan dat hij iets wil gaan doen met de biografie van deze sleutelfiguur uit de Engelse schilderkunst. Zeer clever hoe hij cinematografisch tegelijk een verhaal probeert op te bouwen en een associatieve sfeer weet te creëren, alsof het inderdaad een schilderij betrof. Er zit een vreemd spanningsveld tussen de schoonheid die MR. TURNER wil vatten en de lelijkheid van het personage. Het werk en de persoon van Turner domineren de film volledig, maar de momenten waarop ze samenkomen zijn zeldzaam. En dat wringt, want het tegendeel lijkt de opzet.

Het spel van Spall raakt in conflict met Leighs interpretatie van Turners schilderkunst. Zo worden de scènes waarin Turner tegelijkertijd gefascineerd is door de fotografie en het einde vreest van de schilderkunst, zowel binnen de context van de film – het talent van Turner is onovertroffen in beeld gebracht – als erbuiten – Leigh die via fotografie/film de schilderijen van Turner probeert te vatten – al te ironisch omdat het verhaal niet langer de bovenhand heeft. En dat is mee de schuld van Leigh, die zijn (beeld)regie te zeer focust op de schilderkunst en de geschiedenis als een gegeven naar voor schuift. Hij laat in zijn mise-en-scène geen plaats meer voor de (on)menselijke kant van Turner, terwijl hij dat in zijn scenario net wel heeft pogen te benadrukken.

Twee kunstenaars, de acteur en de filmmaker, hebben zich laten inspireren door die ene grootmeester van de schilderkunst, Joseph Mallord William Turner, en pas op het einde van de film, in een scène waarin een doodzieke Turner uit zijn bed naar de kade strompelt om een aangespoeld lijk te schetsen, vinden het spel van de acteur en de opzet van de regisseur elkaar voor het eerst. De noodzaak van de artiest om dat beeld te vatten wordt concreet. Toch voelt de kijker zich zoals de vrouw van Turner die haar zieke man met geweld opnieuw in bed wil trekken, niet begrijpend wat deze kunstenaar in godsnaam (letterlijk) bezielt om zijn oeuvre bij elkaar te schilderen.

Geschreven door BRAM DE SUTTER

Mr. Turner

10/12/2014
Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2014
Distributeur: 
eOne

Media: 

onomatopee