My Cousin Rachel

Na Henry Kosters adaptatie uit 1952 met Richard Burton en Olivia de Havilland is Roger Michells MY COUSIN RACHEL de tweede verfilming van Daphne du Mauriers gelijknamige roman uit 1951. Deze nieuwe adaptatie – nu verkrijgbaar op dvd – kiest voor een andere focus dan zijn voorganger.

Het is een versie die eerder ambiguïteit dan spanning viseert – alles draait rond de schuld of onschuld van een 'femme fatale' – maar ondanks zijn mannelijke point-of-view toch interessante dingen zegt over de positie van de vrouw in het Engelse Zuidwesten begin 19de eeuw.

“Ik hou van ambivalentie”, zegt regisseur-scenarist Roger Michell (Notting Hill, Changing Lanes, Venus, The Mother) in een bonusdocumentaire en hij opent MY COUSIN RACHEL met twijfel. “Did she? Didn't she? Who's to blame?” fluistert een stem die even later blijkt toe te horen aan een (uiterst onbetrouwbare) verteller.

Zijn naam is Philip Ashley en deze wees, die opgroeide bij zijn volwassen neef Ambrose, vertelt een tragisch levensverhaal dat in het teken staat van verlies. Verlies van zijn ouders en later al even traumatiserend dat van zijn geliefde neef en surrogaatvader om af te stevenen op het tragische verlies dat zijn verhaal (en de rol van alle protagonisten daarin) in vraag stelt. Of er tenminste toch sterke vraagtekens bij plaatst.

Bij het hartbrekende verlies van Ambrose heeft Philip meteen een zondebok die de pijn in woede omzet. Rachel, de mysterieuze vrouw met wie Ambrose trouwde in Firenze kort voor zijn fysieke aftakeling en dood, zou schuldig zijn aan moord. In brieven riep Ambrose immers om hulp (“mijn kwelgeest”), al doet een Italiaanse arts dit af als paranoïde hallucinaties. Philip zweert wraak, maar wanneer de weduwe in Engeland opduikt blijkt ze best aardig en niet belust op het fortuin van Ambrose en diens erfgenaam Philip. Of toch wel? Gebruikt ze haar sensualiteit om de onervaren jongeman te betoveren? En wil ze ook hem vergiftigen met zelfgebrouwen tisanes (kruidenthee)?

Dat MY COUSIN RACHEL een film is over perceptie en interpretatie benadrukt Michell door binnen een shot de scherpte te veranderen wanneer hij switcht tussen personages. Een focus pull die via veranderend perspectief dubbelzinnigheid en kunstmatigheid uitdrukt. In die zin draait deze historische film rond actuele bekommernissen zoals het onderscheid tussen feiten en nepnieuws, het verschil tussen waarheid en post-waarheid. Als kijker worden we verplicht keuzes te maken. Wiens waarheid verkiezen we? Die van Philip? Die van Rachel? Die van de advocaat en zijn dochter Louise? Of die van de notaris? Was Rachel onschuldig of schuldig? En wat betekent dat?

De ambiguïteit en onzekerheid van dit verhaal zijn verankerd in het oeuvre van Daphne du Maurier (1907-1989), de romanschrijfster die Alfred Hitchcock toeliet om in Jamaica Inn, Rebecca en The Birds te spelen met het contrast tussen een schijnbaar vredige locatie en het gevaar dat onder de oppervlakte loert en snel zowel een unheimlich gevoel als dreigend gevaar creëert. Michell is natuurlijk geen Hitchcock en MY COUSIN RACHEL is dan ook verre van beklemmend, onbehaaglijk, griezelig en onheilspellend. Als thriller werkt de film niet echt (of toch onvoldoende).

Het belang van MY COUSIN RACHEL ligt elders. In de roman toont Du Maurier zich vooral gefascineerd door de incestueuze relatie tussen de drie protagonisten, de drie 'cousins'. Een fascinatie verbonden met haar eigen seksualiteit. Maar ook de Engelse klassenmaatschappij anno 1830 en het parasitaire karakter van de hogere burgerij (“living in a world of fantasy which bears no relation to anything in heaven or on earth”, schreef ze in The Parasites) wordt aangekaart.

Dit element benadrukt Michell en door daarbij het mannelijke narcisme en seksisme uit te vergroten legt hij een link naar de #metoo-actualiteit. Philip is een narcistische hedonist voor wie vrouwen een mysterie zijn en de man-vrouwrelatie enkel in termen van geweld en uitbuiting gezien wordt (waarbij hij zich gewillig in de rol van slachtoffer cast, ook al is hij door zijn status en geslacht eigenlijk de onderdrukker). De Ashley estate is een mannenenclave waar vrouwen net als kunst en cultuur (“I didn't like books. I didn't like cities. I didn't like clever talk, bekent Philip) geweerd werden. Overbodig waren. Maar ook gehaat en gevreesd. Het is die spanning die de mannelijke paranoia, angst en wrevel voeden.

Philips fatale ontsporing is uiteindelijk een mix van factoren: de pijnlijke onervarenheid van de in isolement levende jongeman (de coming-of-age van een wees), het boosaardige seksisme van de burgerlijke mannenclub (voor wie niet-onderdanige vrouwen femmes fatales zijn) en het complete onvermogen van macho's om zich in te leven in vrouwen (waardoor emotie bedreigend en seksualiteit gevaarlijk wordt).

Roger Michell laat het verhaal vertellen door een naïeve, zwakke en niet al te slimme man, maar geeft duidelijk aan dat diens fictie ver afstaat van de waarheid en de realiteit. Vrouwen zoals Rachel en Louise vertolken in die werkelijkheid een figurantenrol, maar Michell wijst op hun groeiende macht en sterkte. Rachel is een krachtige en rebelse vrouw – die nadrukkelijk de male gaze afwijst – terwijl Louise – die de stap van getuige naar deelneemster zet – een doelgerichte doorzetter is.

De vrouw is het morele centrum van MY COUSIN RACHEL, ook al wordt in een repressieve en seksistische mannenwereld de vrouwelijke blik nog niet getolereerd. Waardoor Rachel eindigt als een tragische en Louise als een cynische heldin. De film eindigt met een nieuw samengesteld gezin (man, vrouw en kind in de koets), een melancholische verteller en nieuwe vragen. Wie houdt wie gevangen? Hoe relatief zijn triomf en berusting? Waar eindigt de werkelijkheid en waar begint de fantasie? MY COUSIN RACHEL is Michells beste film sinds Venus

FILM: *** / EXTRA'S: *** (audiocommentaar, verwijderde scènes, documentaires)

Wekelijks kiest filmcriticus Ivo De Kock een interessante dvd-release waarop hij uitgebreid en vanuit een nieuwe invalshoek zijn licht laat schijnen, met oog voor de extra's bij de dvd-uitgave. Meer besprekingen van dvd's en blu-rays vind je terug in de rubriek 'Huisbios' in ons maandelijkse tijdschrift. 

Geschreven door IVO DE KOCK

My Cousin Rachel

Regisseur: 
Scenario: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2017
Distributeur: 
20th Century Fox

Media: 

onomatopee