Nadine Labaki over Capharnaüm

De Libanese actrice en filmmaker Nadine Labaki wilde met CAPHARNAÜM een mokerslag uitdelen, kijkers met de neus op de feiten duwen. Verwaarloosde kinderen in Beiroet zijn het slachtoffer van mishandeling en onverschilligheid. Een van hen is Zain, die het heft in eigen handen neemt wanneer zijn zusje als kindbruidje wordt verhandeld. In Cannes won CAPHARNAÜM de Juryprijs, op Film Fest Gent de publieksprijs.

Bij de titel CAPHARNAÜM is de eerste associatie de Bijbelse stad, maar uw verhaal speelt zich af in hedendaags Libanon. Vanwaar de keuze voor die titel?

NADINE LABAKI In een preek veroordeelde Jezus Capharnaüm als een catastrofale stad. Vervolgens ging het woord in Franse, Engelse en ook Arabische literatuur verwijzen naar chaos en een helse plek. De titel betekende een bron van inspiratie voor mij en was er al voor ik aan het scenario begon te schrijven.

Ergens in de film zegt Zain: "God wil dat we voetvegen zijn." De wereld waarin hij leeft lijkt niet bepaald ruimte te bieden aan mirakels.

N. LABAKI Dat is een uitspraak van de acteur Zain zelf. Toen hij dat zei, voelde hij het werkelijk zo aan. Zain is opgegroeid in omstandigheden die heel dicht staan bij wat zijn personage in de film meemaakt. Zoals bij veel kinderen is zijn relatie met God heel naïef. Hij is boos op Hem omdat hij ervan uitgaat dat God alles regelt en dat God hem niet toestaat te zijn wie hij wil zijn.

Tegelijkertijd is het personage Zain allesbehalve naïef en beseft hij maar al te goed wat er om hem heen gebeurt.

N. LABAKI Toch blijft hij ook altijd een kind. Het contrast tussen Zains 'kind zijn' en zijn wijsheid vind ik heel interessant. Wanneer hij tegen de kakkerlakman zegt dat hij een Spider Man nodig heeft, omdat die zijn neef is, voel je dat hij een kind is. Op andere momenten vraag je je af hoe een kind zo volwassen, zo wijs kan zijn.

Er is een rijke traditie van films over kinderen die balanceren tussen kind mogen zijn en volwassen moeten zijn, van Iraniërs Abbas Kiarostami, Samira Makhmalbaf en Jafar Panahi tot Ken Loach in Engeland. Heb je daar inspiratie uit gehaald?

N. LABAKI Nee, niet echt. Ik wilde het vooral hebben over de situatie waarbij we overal kinderen tegenkomen, op weg naar ons werk of als we een wandeling maken, maar dat we jammer genoeg niet naar hen omkijken. Ze zijn deel van onze dagelijkse routine, maar we gaan er gewoon aan voorbij. Volgens mij zijn wíj de echte misdadigers, omdat we dit allemaal laten gebeuren zonder er iets over te zeggen. Iemand in gevaar niet helpen is schuldig verzuim, en dat is een misdaad. Deze kinderen lopen élke dag gevaar: ze worden geslagen, verkracht, gekidnapt en sterven van de honger, door auto-ongevallen, van verwaarlozing ... Het is niet omdat ze jouw kinderen niet zijn, dat je hen niet zou moeten helpen. Hun ouders hebben ook een verantwoordelijkheid, maar zij zijn evengoed slachtoffers.

In de film komt Zain voor de keuze te staan of hij - net als zijn ouders - een kind afstaat in ruil voor geld.

N. LABAKI Van het begin af aan breekt Zain door de vicieuze cirkel. Hij pikt het niet langer en zegt: "Nee, jullie hebben het recht niet mij in deze wereld te brengen en dan niet van mij te houden." Hij behoort tot de 25% van de kinderen die erin slaagt om te ontkomen, maar 75% kan dat niet en blijft vastzitten in het patroon. Zij gaan het criminele pad op, raken verslaafd, worden zelf misbruikers, belanden in de gevangenis enzovoort.

Het is een controversiële stelling om te zeggen dat sommige ouders maar beter geen of niet zoveel kinderen kunnen nemen.

N. LABAKI Die vraag stelt zich inderdaad, ook al zijn Zains ouders evenzeer slachtoffers als hijzelf. Het gaat om het bewustzijn dat je verantwoordelijk bent voor een levend wezen dat je in deze wereld brengt. Een uitdrukking zegt dan wel dat 'het leven vanzelf terechtkomt', maar dat is niet waar. De ziel is heilig en daar ben je verantwoordelijk voor als ouder. Sommige kinderen hebben me verteld dat ze liever dood of ongeboren zouden zijn. Ze zijn kwaad en vragen zich af waarom ze hier zijn als ze alleen maar mishandeld worden. Hun woedende stemmen waren een inspiratie voor CAPHARNAÜM.

Die verontwaardigde vragen hangen ook samen met hun zoektocht naar een identiteit, in de film getoond door Zain die een paspoort wil verkrijgen.

N. LABAKI Een paspoort is een manier om eindelijk te bestaan. Zodra Zain zijn woede onder woorden kan brengen en gehoord wordt, kan hij beginnen leven. Zelfs als de omstandigheden waarin hij leeft nog altijd precair zijn.

Je eerdere films Caramel (2007), Et maintenant on va où? (2011) en het deel van de omnibusfilm Rio, I Love You (2014) behandelen ook maatschappelijke problemen, maar hebben een heel frivole toon. Vanwaar die verandering nu voor CAPHARNAÜM?

N. LABAKI Ik denk dat je daarin evolueert. Je wordt volwassener en je leert je vak beter kennen. Misschien heeft het ook wel te maken met het onderwerp dat zich aan je opdringt. Ik voelde gewoon dat ik dit nu moest doen en analyseer het niet echt.

CAPHARNAÜM heb je ook zelf geproduceerd. Zorgde dat voor meer vrijheid?

N. LABAKI Absoluut, dat was ook de reden om het zelf te produceren. Ik kon zelf beslissen wat ik wanneer filmde en voor hoelang. Geen enkele producent zou me hebben toegelaten om zes maanden lang te filmen. Om dat te kunnen doen moet je een crew hebben die je daarin volgt, die je gelooft en geen moment twijfelt. Zij waren mijn soldaten, mijn familie. Werken zonder twijfel en zonder druk geeft je echt vleugels.

Je film zit dicht op de realiteit. Heb je overwogen om er een documentaire van te maken?

N. LABAKI Daar heb ik aan gedacht, maar uiteindelijk was het belangrijk voor mij om een fictiefilm te draaien alsof het een documentaire is. Het uitgangspunt was om ten dienste te staan van de acteurs en hun realiteit om te zetten in de neergeschreven fictie. De film balanceert de hele tijd tussen fictie en documentaire. Dat bleef ook zo tijdens het draaien. Wanneer het personage Rahil gearresteerd wordt in de film, werd zij (de actrice Yordanos Shiferaw nvdr) ook echt gearresteerd. Wanneer het jongetje Yonas – gespeeld door een meisje dat Treasure heet – zijn moeder kwijtspeelt en alleen achterblijft, was dat in het echte leven eveneens het geval. De werkelijkheid bleef zich opdringen aan ons.

En het personage van de kakkerlakman?

N. LABAKI Die hadden we neergeschreven in het scenario, maar vervolgens moesten we op zoek gaan naar iemand die in het echte leven zo is. Ik heb hem niet gevraagd om iemand anders te worden dan wie hij is. Die man is werkelijk wat verloren en absurd. Zijn absurditeit wijst erop dat kinderen ergens nog altijd in superhelden geloven.

Film Fest Gent, 13 oktober 2018

De recensie over Capharnaüm lees je in het novembernummer.

Geschreven door BJORN GABRIELS

Nadine Labaki over Capharnaüm

28/11/2018
Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
Cinéart

Media: