Nymphomaniac I & II

Lars von Trier, die voortdurend de controverse zoekt, blijft een razend interessante cineast. Ook zijn nieuwste, de sterk erotisch geënte odyssee NYMPHOMANIAC I & II, die van uitgesproken poëtisch en seksueel expliciet naar onuitstaanbaar gewelddadig slalomt, zal wel weer zijn voor en tegenstanders hebben. Maar is vooral ook een synthese van zijn eerder werk.

Schuld en boete is ook deze keer het uitgangspunt voor Von Triers uitdagende saga waarin hij zijn hoofdpersonage, Joe, laat zeggen: “Ik ben een slecht mens.” en “Ik ben te veeleisend voor de zonsondergang. Mijn enige zonde”.Waarop haar redder, de Barmhartige Samaritaan, de aseksuele Seligman (“De Gelukkige”), een erudiete vrijgezel die de verwonde vrouw ‘s avonds op straat heeft aangetroffen en mee naar huis heeft genomen, haar toefluistert: “Ik heb nog nooit een slecht mens ontmoet!” Beide protagonisten beweren niet religieus te zijn maar de joods-christelijke tradities hebben zich in de loop der jaren zo ingebed in onze Westerse samenleving dat ze voor iedereen zijn gaan gelden en iedereen ze (her) kent. Niemand kan er omheen.

Ootmoedig bekent Joe dat zij haar vrouwelijke seksualiteit gebruikt om mannen te misbruiken. De zelfverklaarde nymfomane biecht hem haar levensverhaal op vol pikante voorvallen met dien verstande dat zij in tegenstelling tot de buitenwereld geen seksverslaafde wil worden genoemd, wel iemand die seksuele experimenten uitprobeert. Met één minnaar. Ze wordt verslaafd uit lust, niet uit noodzaak. “Het is een morele vertelling!” Zo weet Joe nog. Haar kijk op seksualiteit is van een heel andere orde en is geenszins political correct; sla er maar eens op na wat ze zegt – zeer raak weliswaar – bijvoorbeeld over pedofilie zegt wanneer ze min of meer gedwongen deelneemt aan een praatsessie van een zelfhulpgroep.

Of wat Joe, met de bedoeling om onze op de liefde gefixeerde samenleving te bruuskeren, over de liefde beweert: “Erotiek en seks gaan over aanvaarden. Liefde is een leugen”. Ook al houdt haar vriendin haar meer dan eens voor: “Het geheime recept voor seks is liefde!” Het brengt de gekwetste vrouw niet van haar standpunt wat haar wel vaker doet uitroepen: “Ik ben gevoelloos geworden”. Dan is Joe’s vader, een arts, een mooie(re) figuur: warm, liefdevol. Dat in tegenstelling tot haar moeder, een kille, op zichzelf teruggeworpen vrouw. Voor Joe tenminste. Voor haar pa is de mooiste boom van het bos de es, de wereldboom in de Noorse mythologie.

Zo zijn er wel meer intense momenten van een immense poëtische en visuele kracht die vervolgens worden gecounterd door lelijke, pijnlijke scènes. Terwijl Joe aan de hand van een achttal hoofdstukken haar leven als vrouw tot haar vijftigste levensjaar reconstrueert en de brave man toevertrouwt hoe seksualiteit haar leven bepaalt, bepaald heeft, stuwt en gestuurd heeft zoekt hij naar referenties, metaforen, allerlei weetjes (van vliegvissen tot Freud, uiteraard) tot en met ditjes en datjes uit de wereld van kunst en cultuur: polyfonie, Bach, Beethoven, etc. Af en toe lijkt Von Trier wel een hommage te (willen) brengen aan Peter Greenaway door zijn afgemeten filmstijl bijna te kopiëren. En ook Dreyer (de levitatie-scène) en Tarkovski maken hun opwachting.

Het groezelige maar sobere interieur bij Seligman wordt opgefleurd door een enkel schilderijtje aan de wand: een icoon van Andrei Roublev. Wat voor Von Trier dan weer een gedroomde aanleiding is om de rooms-katholieke Kerk van het Westen te vergelijken met de orthodoxe Kerk van het Oosten. Of respectievelijk – kijk naar het icoon met de Christusafbeelding – een blije kerk en een kerk van het lijden want het r.-k.-(ken)teken bij uitstek is een kruis.

NYMPHOMANIAC I & II, door Von Trier zelf aangeduid als het sluitstuk van zijn depressie-drieluik, samen met Antichrist en Melancholia, gaat over de (destructieve) kracht van seksualiteit en de afwezigheid van liefde, en is niets minder dan een afdaling in het kruitvat, de krater, de hel van Joe’s geheime en meest intense verlangens. En dan plotseling aan het eind vindt Joe haar (levens) boom: een enorme scheef gegroeid exemplaar.

Geschreven door FREDDY SARTOR

Nymphomaniac I & II

29/01/2014
Regisseur: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
ABC

Media: 

Trailer: 

g_quFcTJLoY