Obscuro barroco

De laatste jaren krijgen (publieks)films over LGTBQ-thema’s steeds vaker algemene zichtbaarheid, maar als vanouds blijven kleinere films de toon zetten. De documentaire OBSCURO BARROCO, de ‘One Shot Cinema’-vertoning van Film Fest Gent en Sphinx voor de maand januari, laat zien hoe mainstream en underground – net als genderpatronen – door elkaar lopen. En dat in het Brazilië waar extreemrechts in opmars was en ondertussen de plak zwaait.

In België was 2018 een kanteljaar voor debatten rond transgenders: Lukas Dhonts Girl en VTM-journalist Bo Van Spilbeeck verzetten bakens bij het brede publiek. Begin 2018 werd ook een nieuwe transgenderwet van kracht die uitgaat van het recht op een eigen genderidentiteit en niet langer een beroep doet op medische attesten of een rechter. Het onderzoeksrapport Leven als transgender persoon in België - Tien jaar later noemt dit een copernicaanse revolutie.

Tegelijk is er het besef dat transgenderdiscriminatie nog altijd wijdverspreid is én dat er ook voor 2018 al stappen werden gezet. Zo verscheen in de soap Thuis in 2016 een transgenderpersonage en maakte Eva Küpper al het portret What’s in a Name (2009), over de zelfverklaarde genderterrorist Jon Cory (aka Rose Wood) in New York, en de documentaire Gardenia. Before The Last Curtain Falls (2014) over een theatervoorstelling met ouder wordende Vlaamse homoseksuelen, transgenders en dragqueens.

Opvallend vaak – zo tonen ook die enkele Vlaamse voorbeelden – zijn films over het transgenderthema gekoppeld aan performance. Het besef dat identiteit een constructie is en dus ‘opgevoerd’ wordt, speelt daarbij een rol. Die performance kan diverse vormen aannemen: ballet, dansen, toneel en … carnaval.

Wie Rio de Janeiro zegt, zegt in één adem carnaval. Overal ter wereld zet carnaval de gevestigde identiteitspatronen op hun kop, van de voil jeannetten in Aalst tot de dragqueens in Rio. Al laat OBSCURO BARROCO van de Griekse Evangelia Kranioti er geen misverstand over bestaan dat de fluïde genderinvulling die tijdens carnaval op de Braziliaanse straten komt geen eenmalige omkering van bestaande gewoonten is, laat staan een dronkenmansgeintje.

Het in duisternis gehulde OBSCURO BARROCO draait rond identiteitsvragen, vertolkt door de in 2017 overleden Luana Muniz. Op een balkon of in een kamer op een afstand van het Braziliaanse nachtleven reflecteert deze transgenderactivist en -sekswerker over wie ze is, in haar eigen woorden en met zinnen uit de monoloogroman Água viva (1973) van Clarice Lispector. Ze blijft onlosmakelijk verbonden met Rio: “Zonder de stad kan ik niet leven.”

Muniz’ mijmerende stem klinkt over mistige en avondlijke stadsgezichten, waarna de camera ronddwaalt tussen dansers en nachtclubs. Zelf duikt ze niet mee in de roes van het carnaval of de politieke protesten. Wel doolt een clownsfiguur door de straten van Rio de Janeiro. Die stad is “een fabriek van dromen en nachtmerries waar sommigen verloren lopen en anderen zichzelf vinden”, horen we. En even later zegt Muniz: “Travestieten zijn droomfabrieken.” De stad en haar transgenders belichamen allebei verandering. Als een geest zwervend door Rio legt OBSCURO BARROCO transformaties vast. Glitterlijven slingeren om elkaar heen. Transgenders dromen van het perfect maakbare lichaam met een deel Beyoncé, deel Nicki Minaj en deel Mariah Carey. Jongetjes, nog geen tieners, kronkelen in seksueel geladen dansjes. Prodemocratische protesten nemen de opmars van extreemrechts op de korrel.

De vraag wie beschikt over het eigen lichaam is zowel persoonlijk als politiek. “Ik creëer mezelf”, zegt Muniz. “Ik ben. Maar wie ben ik?”, vraagt ze zich af. Net als de stad Rio is OBSCURO BARROCO een expressie van verandering, zowel droom als nachtmerrie. Zowel in de populaire carnavalsfeesten als in de bars en nachtclubs van de underground zitten verval en een zucht naar vrijheid. Stad en identiteit zijn fluïde in een film die laveert tussen droom en nachtmerrie.

De film is in januari te zien bij Sphinx, Gent, als de ‘One Shot Cinema’-vertoning van Film Fest Gent.

Geschreven door BJORN GABRIELS

Obscuro barroco

10/01/2018
Regisseur: 
Acteurs: 
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
One Shot Cinema

Media: