Opkomst van de kwaliteitsserie, aflevering 1: 'Film en Televisie'

De directie van het Filmfestival van Cannes bevestigt met haar programmatie dat de serie net zoveel filmisch potentieel heeft als de bioscoopfilm. Het festival vertoont in wereldpremière episodes van het tweede seizoen van 'Top of the Lake' en van het langverwachte derde seizoen van 'Twin Peaks'. In deze reeks kijken we hoe het gesteld is met de serie en wat de evolutie ervan betekent voor het filmmedium. In deze inleidende aflevering onderzoeken we hoe 'Filmmagie' zich vanaf haar ontstaan heeft verhouden tot de televisieserie.

Filmmagie startte in 1956 onder de naam Film en Televisie. Het televisie-aandeel bestond toen uit een kleine greep uit het programmaschema van de zenders, en uit het aanstippen van geprogrammeerde films op de openbare omroep. ‘Feuilletons’, zoals series toen nog genoemd werden, kwamen er zelden ter sprake, en als het al gebeurde was het summier, in enkele regels, zoals bij de sketch-klassieker Schipper naast Mathilde (BRT, prod. Valeer Van Kerkhove, 1955-1963).

Vanaf maart 1982 (nr. 298) leverde het tv-gebeuren een gevarieerde bladzijde met televisietips op, aangevuld met een beschouwend artikel over de evoluties in de wereld van televisie, zoals ‘Hoe (on)werkelijk is reality-televisie’ (nr. 528, 2003). De kwaliteitsserie zoals die in deze artikelenreeks naar voor komt, is daarin echter nooit aan bod gekomen.

In de video- en dvd-rubrieken (vanaf nr. 538, 2004) vond het als tv-reeks uitgezonden eerste deel van de filmtrilogie Heimat (Edgar Reitz Film, Edgar Reitz, 1984-2013) wél een plaats, net als de als film geklasseerde pilootaflevering van Twin Peaks (ABC/Showtime, David Lynch, 1990-1991, 2017). Het was precies die serie van David Lynch en Mark Frost die in 1990-1991 zo vernieuwend was, wat veel makers van andere reeksen het gevoel gaf dat ze niet konden achterblijven. In 1993 (nr. 438) werd het volledige eerste seizoen van Lynch’ reeks ook behandeld in de videorubriek (zie beeld). Een nogal sporadische verslaggeving dus. In januari 2009 schrijft Michel Sabbe voor Filmmagie, dat die naam droeg sinds 2006, een stuk over het vijfde seizoen van The Wire (HBO, David Simon, 2002-2008): “THE WIRE is simpelweg onmiskenbare televisie die z’n gelijke niet kent.” Het zijn overigens de HBO-series The Wire en The Sopranos (HBO, David Chase, 1999-2007) die aan het begin van deze eeuw een niet te onderschatten rol zullen gaan spelen in de verdere opwaardering van het medium, zoals we later nog zullen zien.

Pas in het februarinummer van 2013 (nr. 632) kreeg de tv-serie onder de noemer ‘Televisie’ (nu ‘Dvd-serie’) een vaste rubriek. Die werd ingehuldigd met twee pagina’s over het vijfde seizoen van Mad Men (AMC, Matthew Weiner, 2007-2015), in België op dvd uitgebracht door het intussen stopgezette A-Film. Filmmagie gaf en geeft nog steeds prioriteit aan de bioscoopfilm, maar besefte dat er ook een plaats moest zijn voor kwalitatieve televisieseries. In de inleiding van het artikel over Mad Men lezen we dan ook het volgende:

“Het gaat goed met de Amerikaanse televisieseries (…). Begin 2000 zorgde het grensverleggende maffia-epos The Sopranos al voor een ware injectie aan kwaliteit (…) zodat televisiefictie plotseling een heel nieuw platform kreeg. Series werden (…) als een nieuwe vorm van (film)kunst gezien. Het pad bleek definitief geëffend voor reeksen van het kaliber Six Feet Under en The Wire. Voortaan wikt en weegt Filmmagie ook het betere werk op het vlak van tv-fictie.” (Niels Laveren)

Mad Men seizoen 5

De fictieproducties voor televisie waren lange tijd children of a lesser god in vergelijking met de bioscoopfilm, wegens het kleine scherm, de beperkte grammatica en de onbekende of minder bekende vertolkers en regisseurs. De filmindustrie zelf beschouwde ze als inferieur. Bovendien werden televisieseries en -films in beperkte kring bekeken, een nadeel in vergelijking met de collectieve ervaring in de bioscoop. Ondertussen lijkt dat echter net een voordeel geworden te zijn.

Televisieseries mogen dan wel bijna zo oud zijn als de televisie zelf, pas deze laatste twee decennia hebben ze een een enorme stap vooruit gezet, zowel wat populariteit als kwaliteit betreft. In 2017 worden er veel meer series gemaakt dan pakweg twintig jaar geleden, en ook véél meer dan bij de start van Filmmagie als Film en Televisie in 1956. De producties zijn duurder nu, en de mensen voor en achter de camera zijn steeds vaker grote namen uit Hollywood. Steeds meer filmmakers leggen zich toe op dit format (zoals Cary Joji Fukunaga, die het integrale eerste seizoen van True Detective regisseerde, David Fincher, die de eerste twee episoden van House of Cards voor zijn rekening nam, Martin Scorsese, die zowel bij Boardwalk Empire als Vinyl betrokken was, Steven Soderbergh, die alle afleveringen van The Knick regisseerde etc.). In sommige gevallen groeien series uit tot een ware hype.

Ook Filmmagie rapporteerde over de immense populariteit die reeksen zoals GirlsStranger Things, Game of Thrones, Breaking Bad en de vernieuwde versie van The X-Files te beurt viel, om er maar enkele te noemen. Het is slechts een tipje van de sluier in de huidige wereld van de series, waarbij we de bedenking moeten maken dat vooral Noord- en Zuid-Amerikaanse en West-Europese producties de beschikbare Belgische platformen bereiken. Een uitzondering daarop vormt het Israëlische Hatufim/Prisoners of War (Keshet, Gideon Raff, 2010-2012), waarvan het in onze regionen veel bekendere Amerikaanse Homeland (Showtime, Howard Gordon & Alex Gansa, 2011-vandaag) een remake is.

Volgende week bekijken we de grote omwenteling in de audiovisuele media die zorgde voor de immense boom aan kwaliteitsvolle producties.

Met dank aan Florio Tamassia
Beeld: Verslag in Film en Televisie van Twin Peaks seizoen 1, verschenen op video in 1993. Lees hier het artikel in pdf.

Geschreven door MARCEL MEEUS M.M.V. NIELS LAVEREN & CHARLOTTE TIMMERMANS

Opkomst van de kwaliteitsserie, aflevering 1: 'Film en Televisie'

Media: 

onomatopee