Opkomst van de kwaliteitsserie, aflevering 4: Creatieve krachten

Ondanks de grote verschillen tussen films en series maken steeds meer filmmakers en acteurs de overstap naar het kleine scherm. Het is een zoveelste illustratie van het verhoogde prestige van de eens zo verguisde televisieserie, waarmee enkele televisiezenders en streamingplatforms vanaf ongeveer 2000 hoge ogen gooien.

Zoals bij de speelfilm is de creatieve kracht achter een miniserie de regisseur of de producer. Voor de langlopende serie is dat heel wat complexer. Bij het format van de anthologieserie bijvoorbeeld, uitgebreid besproken in aflevering drie, zit er per episode iemand anders in de regisseursstoel. Een showrunner/creator bewaart dan het overzicht, zoals Noah Hawley doet voor Fargo (FX, 2014-heden). Die showrunner tekent het concept uit, is vaak de chef-scenarist (van een handvol tot een legertje scenariomedewerkers) en is niet zelden de regisseur van de piloot- of lanceringsaflevering. Ook bij horizontale series of serials, die zich onderscheiden van de anthologieserie door een doorlopende verhaallijn over de seizoenen heen, treedt regelmatig een of meerdere showrunners op, zoals Matthew Weiner voor Mad Men (AMC, 2007-2015) of David Benioff en D.B. Weiss voor Game of Thrones (HBO, 2011-heden).

Vaak maken showrunners zich een genre eigen. Aaron Sorkin voor semipolitieke actualiteitsseries zoals The West Wing (NBC, 1999-2006) en The Newsroom (HBO, 2012-2014); Michael Hirst voor historische reeksen zoals The Tudors (Showtime, 2007-2010) en Vikings (History, 2013-heden); Andrew Davies voor literatuuradaptaties zoals Pride and Prejudice (BBC, 1995), Doctor Zhivago (ITV, 2002), War and Peace (BBC, 2016) en een zoveelste versie van Les misérables (BBC, 2018). Al blijft hij niet bij dat genre: Davies is ook (co)auteur van House of Cards, zowel van de originele Engelse (BBC, 1990) als van de Amerikaanse omzetting (Netflix, 2013-heden). Jenji Kohan is gelinkt aan kleine misdaad-achtergronden als Weeds (Showtime, 2005-2012) en Orange is the New Black (Netflix, 2013-heden).

Afbeeldingsresultaat voor fargo season 2 stillFargo, Seizoen 2

Showrunner par excellence

Een interessant parcours vinden we bij Vince Gilligan. Na zijn strepen verdiend te hebben als scenarist van bijna dertig afleveringen van The X-Files (Fox, Chris Carter, 1993-2002), en na een uitstapje als medeshowrunner van de kortstondige spin-off op die sciencefictionserie The Lone Gunmen (Fox, Chris Carter, Vince Gilligan, John Shiban en Frank Spotnitz, 2001), maakte hij een onuitwisbare indruk met Breaking Bad (AMC, Vince Gilligan, 2008- 2013). Daarin vertelt hij het verhaal van de onder niveau presterende chemieleraar Walter White die nadat bij hem longkanker vastgesteld wordt, crystal meth begint te koken om zijn gezin financiële zekerheid te geven, en zo geleidelijk aan transformeert naar een meedogenloze drugsbaron. Gilligan castte Bryan Cranston trouwens in de hoofdrol van White nadat hij jaren eerder met hem samengewerkt had in een door hem geschreven episode van The X-Files, waarin Cranston een gastrolletje speelde als een terminaal zieke man die Fox Mulder gijzelde. Het karakter van Cranston moest daarbij tegelijk afstotelijk en sympathiek overkomen … Klinkt dat niet bekend in de oren bij Breaking Bad-kijkers?

Gilligan schreef zelf een heel deel afleveringen van Breaking Bad, en hij regisseerde er ook enkele, maar de serie had, zoals gebruikelijk is, een kransje schrijvers op de loonlijst die het werk verdeelden. Maar Gilligan bleef wel zeer nauw betrokken en overzag alles: Breaking Bad is zijn geesteskind, en hij zag er dan ook op toe dat de reeks in zijn geheel die consistente visie zou behouden. De scenaristen werkten nauw samen in een writer’s room en wisten perfect welke toon na te streven. Ook de spin-off Better Call Saul (AMC, 2015-heden) draagt onmiskenbaar Gilligans stempel, hoewel hij hier zijn rol als showrunner deelt met Peter Gould, die al tot het scenaristenkransje van Breaking Bad behoorde. Aan het nieuwe seizoen van The X-Files begin 2016, dat veertien jaar na het negende seizoen werd uitgezonden op 20th Television, werkte Gilligan trouwens niet mee.

Afbeeldingsresultaat voor breaking bad season 5Breaking Bad, Seizoen 5

Lokroep van de prestigeserie

In de vorige afleveringen van deze reeks zagen we al dat de serie zich meer en meer op gelijke voet komt te staan met de film. Dat laat zich niet alleen voelen door kijkcijfers, aantal producties en investeringsbedragen, maar ook door wie er achter en voor de camera aan het werk is. Naast showrunners en andere makers die exclusief voor televisie werken zijn er ook filmmakers die de overstap maken naar topseries. In aflevering 2 van onze artikelenreeks over de opkomst kwaliteitsserie kwamen al de boegbeelden Steven Soderbergh (The Knick) en Jane Campion (Top of the Lake) aan bod, maar het lijstje is veel langer dan dat.

Voor de Amerikaanse House of Cards namen onder anderen filmregisseurs David Fincher, Jodie Foster, Agnieszka Holland en Joel Schumacher de regie van enkele afleveringen voor hun rekening. Neil Jordan was showrunner (ontwerper en scenarist) van het Canadees-Ierse The Borgias (Bravo!-Showtime, 2009-2011), wat ook de functie was van Martin Scorsese, die samen met Mick Jagger, Rich Cohen en Terence Winter Vinyl (HBO, 2016) runde, over de Amerikaanse pop- en punk-scène in de jaren zeventig. Scorsese regisseerde ook de pilootaflevering. De serie werd jammer genoeg al na een seizoen stopgezet. “Hoewel HBO haar series vaak meer dan een kans geeft, wars van kijkcijfers en kritische appreciatie, vonden ze het dit keer toch niet de moeite waard.” (FM 669). De Australische Baz Luhrmann (films Romeo+Juliet, Moulin Rouge) bedacht samen met Stephen Adly Guirgis The Get Down (Netflix, 2016-2017), waarvan het eerste seizoen opgesplitst in twee delen werd uitgezonden. Net zoals Vinyl gaat The Get Down (beeld boven) over de Amerikaanse muziekscène van de jaren zeventig, zij het ditmaal Afro-Amerikaanse soul en rap. Ook zoals Vinyl werd de serie na haar eerste seizoen stopgezet.

De toegenomen waardering voor de serie wordt verder duidelijk wanneer we kijken naar de shift in wat de serie betekent voor de carrière van beginnende acteurs. Vóór bij benadering 2000 diende de tv-serie nog als springplank om in de filmwereld terecht te komen. Zo lanceerde Peyton Place (ABC, Grace Metalious,1964-1969) Ryan O’Neal en Mia Farrow, verscheen Robin Williams voor zijn filmcarrière in verschillende series, waarvan de bekendste Mork and Mindy (ABC, Gary Marshall e.a., 1978-1982) en werd George Clooney bekend door zijn rol in E.R. (NBC, Michael Crichton, 1994-2009).

Grote sterren plaatsen filmrollen probleemloos naast televisierollen (Nicole Kidman en Reese Witherspoon in de miniserie Big Little Lies (HBO, Liane Moriarty, 2017), Kirsten Dunst in het tweede seizoen van Fargo), wat duidt op de verandering in prestige. Evengoed is er nu plaats in het sterrenrijk voor acteurs en actrices die zich toespitsen op de serie, zoals Elisabeth Moss (West Wing, Mad Men, Top of the Lake) en het duo David Duchovny (Californication, Tom Kapinos, 2007-2014; Aquarius, NBC, John McNamara, 2015-2016) en Gillian Anderson (The Fall, Allan Cubitt, 2013-; Hannibal, Bryan Fuller, 2013-2015), die dankzij The X-Files de eerste tv-serie-sterren werden met wereldwijde faam en fanclub.

Naast de creatieve makers van series spelen ook productiehuizen, zenders en andere platforms in op het veranderende serielandschap. Daar komen we op terug in de volgende aflevering.

In de eerste aflevering van deze online gepubliceerde artikelenreeks bekeken we hoe Filmmagie zich vanaf haar ontstaan verhouden heeft tot de televisieserie. De tweede aflevering ging dieper in op omwentelingen die de oorzaak waren van de huidige Golden Age of Television. In de derde aflevering bespraken we de verschillende vertelvormen van de serie. Meer film- en seriebesprekingen vind je in print in ons maandelijks filmmagazine, dat verschijnt bij enkele vaste verkooppunten en te bestellen is via [email protected].

Beeld boven: The Get Down, Seizoen 1

Geschreven door MARCEL MEEUS M.M.V NIELS LAVEREN

Opkomst van de kwaliteitsserie, aflevering 4: Creatieve krachten

Media: