Pájaros de Verano

"La marihuana es la felicidad del mundo", zegt een van de protagonisten aan het begin van PÁJAROS DE VERANO, maar in het vervolg krijgen we lang en breed te zien hoe een gemeenschap wordt kapotgemaakt door de handel in de bedwelmende plant. PÁJAROS DE VERANO (of 'Birds of Passage') verschijnt op 10 april in de zalen.

De plot van de film wordt opgehangen aan de lotgevallen van twee families in de Noord-Colombiaanse regio La Guajira in de jaren 1970 en 80. Ze leggen zich toe op het telen van het ‘groene goud’ voor de Noord-Amerikaanse markt, waardoor hun oeroude tradities onder druk komen te staan, en gaan uiteindelijk aan interne strijd ten onder.

Vanaf de eerste beelden – een overgangsrite met aansluitend een minutenlange, bijna woordloze dans die uitloopt in een huwelijksaanzoek – wordt duidelijk dat de makers de drugsmaterie heel anders benaderen dan met de externe blik en de ergerlijke clichés van films als American Made (Doug Liman, 2017), Loving Pablo (Fernando León de Aranoa, 2017) en Blow (Ted Demme, 2001). Ciro Guerra en coregisseur Cristina Gallego vertellen het verhaal namelijk van binnenuit: de hele film speelt zich af binnen de Wayuu-indianengemeenschap en verloopt ook volledig in hun taal, er valt nauwelijks Spaans en nog minder Engels te horen. Daarbij loopt de tegenstelling tussen de stamleden en de alijunas of buitenstaanders als een rode draad door de intrige.

De narratieve aanpak is al even apart. De film is opgedeeld in vijf cantos of gezangen, wat je kunt begrijpen als een verwijzing naar de epische dichtvorm (denk daarbij aan Dantes Divina Commedia of Pablo Neruda’s Canto general). Maar een en ander verwijst ook direct naar de cultuur van de Wayuu, met haar traditie van mondelinge overlevering. De film is doorspekt met bezwerende liederen waarin het lot van de stam wordt bezongen, op de wijze van het koor in een Griekse tragedie. Ze werden door de geluidsingenieur van de film ter plekke in de indianengemeenschap opgenomen. Daarnaast klinken ook nog een handvol vallenato-songs, de volksmuziek van het Ca­raï­bi­sche deel van Colombia.

De trekvogels uit de titel (‘pájaros de verano’ betekent letterlijk zomervogels) spelen ook een visuele rol. Vogels en bidsprinkhanen duiken geregeld op in symbolische, niet-verhalende passages. Ze verwijzen naar de geestenwereld en/of het hiernamaals, waarmee diverse leden van de stam tijdens hun dromen in contact staan en waarvan ze de tekenen interpreteren als richtsnoer voor hun beslissingen. Dergelijke beelden roepen de mythologische films op van Pier Paolo Pasolini (Edipo Re, Medea, Il fiore delle mille e una notte), terwijl de door de zon verzengde, woestijnachtige landschappen het werk van Glauber Rocha (Deus e o diabo na terra do sol, Antonio das Mortes) voor de geest halen. Dit alles sluit meer aan bij het doorwaaide Los viajes del viento (2009), de film waarmee Ciro Guerra internationaal doorbrak, dan bij het latere El abrazo de la serpiente (2015), dat zich grotendeels afspeelde onder het dichte bladerdak van het regenwoud. De fotografie, nu eens donker en verzadigd, dan weer vaal en met gewassen kleuren, heeft iets koortsigs, als ging het om een visioen – wat mooi aansluit bij de surrealistische teneur van bepaalde beelden, bijvoorbeeld de met lakens omzwachtelde hoofden.

Het eindresultaat is een meerstemmige film – zowel noodlotsdrama als misdaadkroniek – die in zijn epische grandeur alleen te vergelijken is met meesterwerken als The Godfather, Casino en Gangs of Wasseypur. Zoals alleen in grote kunstwerken kan, sluiten micro en macro naadloos bij elkaar aan, want het verhaal van de vete tussen twee families werkt op verschillende niveaus: het is zowel particulier als universeel, historisch als tijdloos, realistisch als mythologisch. Tegelijk werkt de film als een voorafschaduwing van wat met het land zou gebeuren ten gevolge van de cocaïnehandel in de jaren 1980.

Vertoningen: Cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door GORIK DE HENAU

Pájaros de Verano

10/04/2019
Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
September Film

Media: 

onomatopee