Pájaros de Verano

Tussen het majestueuze jungleavontuur 'El abrazo de la serpiente' en het psychologische woestijnoorlogsdrama 'Waiting for the Barbarians' draaide de Colombiaanse regisseur Ciro Guerra samen met Cristina Gallego het epische misdaaddrama PÁJAROS DE VERANO. Rode draad: de clash tussen beschaving en barbarij, tussen moraliteit en geweld.

"De anonimiteit van het gebeuren, het feit dat je het moeilijk in de tijd kan plaatsen, maakt het verhaal universeler", zei Johnny Depp begin september op het festival in Deauville over Ciro Guerra's Waiting for the Barbarians (zie ook het verslag vanuit Venetië, nvdr). "Zo gaat het over de fouten die we maken en de conflicten waar we mee worstelen. Dat iemand als kind gedwongen kan worden om mensen die anders zijn te haten is een actueel gegeven, net als het feit dat gerechtigheid verdwijnt wanneer machtshebbers hun gewelddadige impulsen vrij spel geven."

De Coetzee-adaptatie Waiting for the Barbarians is niet de eerste film van de Colombiaanse cineast Ciro Guerra die zich in in een afgelegen, exotisch en mysterieus gebied afspeelt, waarin een morele strijd woedt tussen goed en kwaad, tussen beschaving en barbarij, tussen harmonie en geweld. Een strijd die een lokaal gebeuren een universeel karakter geeft. In El abrazo de la serpiente (2015) kreeg een transformerende reis door het oerwoud – een sjamaan gidst een etnoloog en een bioloog door het Amazonewoud – via de magische momenten waarin de tocht uitmondt een universeel karakter.

Ook in PÁJAROS DE VERANO (2018) krijgt het lokale een universele dimensie. De geest van drugskoning Pablo Escobar waart door de Colombiaanse locaties, maar dit epische misdaaddrama, geïnspireerd door de 'Bonanza Marimbera' (de hoogdagen van de drugshandel in de regio), is een universele ballade over de kettingreactie van drugs, geweld en wraak. De film speelt zich af in de jaren 70, met echo's naar het heden.

Het verhaal van de explosieve groei van de drugshandel speelt in een afgelegen gebied waar het Noord-Colombiaans Wayuu-volk nog leeft volgens aloude tradities (met codes en rituelen) en overtuigingen (eer, respect voor het bovennatuurlijke). De Mexicaanse kolonisatoren kregen hen niet klein, maar de volgens kapitalistische logica functionerende drugshandel heeft wel een destructieve impact.

PÁJAROS DE VERANO opent met een dorpsceremonie op een uitgestrekte woestijnvlakte, waar een soort dansstrijd doorgaat die fungeert als overgangsritueel voor de jonge Zaida. De energieke Rapayet laat zijn oog op haar vallen, maar om te kunnen trouwen moet hij een enorme bruidsschat ophoesten. Die prijs lijkt te hoog, tot Rapayet een Amerikaanse hippie ontmoet op zoek naar marihuana en van een lucratieve handel begint te dromen. Terwijl de oudere vrouwen hun mystieke rituelen blijven volgen, beginnen Rapayet en leden van een bevriende familie grote partijen marihuana te smokkelen en verkopen.

Het geld stroomt binnen, maar tegelijk komt ook een spiraal van geweld op gang. Conflicten, wraak, hebzucht en paranoia doen de handel brutaal escaleren. Het geweld eist zijn tol en verscheurt de gemeenschap. Wanneer een verzameling bebloede lijken op een weg wordt aangetroffen, is het duidelijk dat de escalatie fataal zal zijn voor een generatie machogangsters die gedoemd waren frontaal te botsen met een matriarchale cultuur. Moeder Ursula, een mystieke 'woordboodschapper', leidde de clan door een evenwicht te bewaren tussen bijgeloof en pragmatisme. Tot mannelijke gangsters met hun excessieve geweldlogica het rustige universum verstoren.

Guerra en (zijn producent en echtgenote) Gallego kiezen voor een misdaadepos dat het midden houdt tussen een thriller en een western. Met talismannen, juwelen en kledingstukken is het drama verankerd in de traditionele cultuur van het Wayuu-volk en de filmmakers schuwen de beeldsymboliek (close-up van een sprinkhaan, modernistische villa in een woestijnvlakte, een graf boordevol wapens) niet. Maar Tegelijkertijd bezorgt het gestileerde realisme dit noodlotsdrama (alles had beslist anders kunnen lopen) een hoog actualiteitsgehalte. Ook nu leidt geweld, in Colombië en daarbuiten, tot destructie en draait alles rond keuzes maken en mensen respecteren.

De filmmakers beklaagden zich in interviews over het hoge exploitationgehalte van tv-reeksen zoals Narcos die massamoordenaars verheerlijken en kiezen zelf voor een minder sensationele aanpak. "We kunnen Escobar moeilijk als een held zien", vertelde Guerra aan The Wrap. "Hij stond voor de morele vernietiging van ons land. Bovendien is dit verhaal al verteld vanuit het standpunt van buitenstaanders. Wij wilden het vanuit een Colombiaans standpunt weergeven."Hun kroniek focust nadrukkelijk op de gevolgen van geweld. Sadistisch genot maakt plaats voor tragiek en melancholie. Tegelijk vermenselijken de cineasten hun protagonisten en onderstrepen ze hoe gewone mensen kunnen ontsporen en autodestructieve monsters kunnen worden.

PÁJAROS DE VERANO begint als een variatie op een oud verhaal: een man houdt van een vrouw, maar kan niet trouwen omdat hij te arm is. De in lyriek gedrenkte wereld is aanvankelijk tijdloos (pas na twintig minuten duikt een auto op) maar langzaam maken moderniteit en geweld hun opwachting. Zonder breuk tussen het aanvankelijke vredige cultuurportret en het uiteindelijke misdaaddrama, leidt de escalatie tot een apocalyptisch en barok slot.

"Ik denk niet dat PÁJAROS DE VERANO zo goed gewerkt had als hij niet eerst op quasi documentaire wijze de details en de textuur van de afgeschilderde wereld had geschetst", zegt regisseur Damien Chazelle in Sight & Sound over de organische ontwikkeling van het verhaal. "Je wordt als kijker haast een antropoloog: je onderzoekt de cultuur en de rituelen voor je echt weet wat het verhaal gaat zijn. Het is moedig om dit als filmmaker te doen, omdat je de drang hebt om meteen tot de kern te gaan. De toeschouwer beseft niet meteen in wat voor film hij zit. Het is zoals een kikker die in warm water zit en niet merkt dat de temperatuur langzaam verhoogd wordt."

FILM: *** / geen extra's

Dvd: September Film
VoD: Cinemember

Geschreven door IVO DE KOCK

Pájaros de Verano

Genre: 
Productiejaar: 
2018
Distributeur: 
September Films

Media: