Pink Ulysses

In Eric de Kuypers handen onderneemt Odysseus een homo-erotische rondreis langs verleidelijke beelden en klanken. Boordevol begeerte naar schoonheid is PINK ULYSSES te zien in CINEMATEK, naast De Kuypers tentoonstelling 'Theatrum Opticum Revived', en online via Avila.

Halverwege deze uitgesponnen zucht van verlangen culmineert Eric de Kuyper zijn ideeën in één beeld: een jongeman masturbeert tot hij klaarkomt. Drie kleine spiegels fragmenteren het geposeerde lichaam: links de erectie, in het midden het gezicht, rechts de omlaag getrokken broek — dat alles geflankeerd door een paar gadeslaande ogen en een foto van een mannelijke pin-up. Meer dan erotisch werkt die scène vooral didactisch: het subject ontleed, de voyeur ook bekeken.

Met datzelfde gevoel voor assemblage bouwt Eric de Kuyper de rest van de film op, als een breiwerk van her en der gesprokkeld beeld- en geluidsmateriaal. De meest coherente narratief wijdt hij aan het titelpersonage, een variant op Odysseus, als houvast voor deze queer queeste. PINK ULYSSES trekt Homerus’ klassieke heldenepos op via kitscherige lowbudgetdecors en campy kostuums. De glimmende gouden mannenbasten in het theatrale, artificiële decor doen soms denken aan de met fallussen omringde matrozen uit R.W. Fassbinders zwanenzang Querelle (1982).

Toepasselijker referentie is misschien wel James Bidgoods Pink Narcissus uit 1971, niet alleen door de vergelijkbare titel. Beide films exploreren mannenliefde en erotische begeerte op een fragmentarische manier. Al is het de romanticus in De Kuyper vooral om sehnsucht te doen: “Immer warten nun die Menschen die wirklich lieben willen”, vangt een pancarte aan. “Denkst du nimmer an mich?” wordt niet veel later gezongen. Die existentiële hunker kennen ook Penelope — ondertussen meer van haar zoon gaan houden dan van haar afwezige echtgenoot? – en Odysseus — op zijn beurt gemagnetiseerd door het ideaalbeeld dat tovenares Circe voor hem heeft geschapen. Die literaire invulling wisselt De Kuyper consequent af met associatieve hersenspinsels via archiefbeelden (uit stille films, operacaptaties, klasfoto’s) en eigen materiaal (abstracte dansscènes, fotoshoots).

De voelbare hand van deze ex-adjunct directeur van het Nederlands Filmmuseum, semioticus, schrijver, filmtheoreticus, choreograaf en operaregisseur wordt zelfs zichtbaar, wanneer hij een haast goddelijk door bloemenkransen omgeven naakt torso aftast. Die egoïstische tussenkomst zou je hem kunnen verwijten, maar de centrale plek van zijn blik, laat ook steevast ruimte voor bevraging. Het voyeuristische filmmaken — de blote basten, bolle achterwerken of door glimmende lendendoekjes verhulde dijen last hij vakkundig aan elkaar ­— verdedigt hij via een avontuurlijke ideeënstorm en een surrealistische beeldentocht. De voyeur reflecteert.

Meer dan Pink Narcissus, dat een subjectief gevoel van extase en passie nastreeft, zoekt PINK ULYSSES naar een koelere, intellectuele invulling: het kijken onderzocht, de affectie ontdubbelt. Maar altijd op zoek naar esthetiek. Kunstliefhebber en -beoefenaar De Kuyper dweept met Wagner, Monteverdi en Rossini op de klankband en monteert fragmenten uit onder meer Eisensteins Staking en Pantserkruiser Potemkin, omwille van de aandacht voor het mannenlichaam. De Kuypers invloeden dicteren de film, waardoor niet enkel de blik, maar ook de geest van de regisseur het laatste woord heeft in deze intellectuele, homo-erotische undergroundfilm die ideeën stimuleert en naar schoonheid streeft.

PINK ULYSSES is te zien op 10 en 12 oktober in CINEMATEK, naast De Kuypers expo, en online via Avila vanaf 10 oktober.

Over De Kuypers tentoonstelling 'Theatrum Opticum Revived' lees je meer in Filmmagie 708.

Geschreven door NIELS PUTMAN

Pink Ulysses

Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
1990
Distributeur: 
Cinematek, Avila

Media: 

onomatopee