Pinocchio

Vooral door de Disneyadaptatie uit 1940 leeft Pinocchio voort als het leugenachtige jongetje dat zijn gouden inborst vindt door goedmoedige gehoorzaamheid. Zijn groeiende neus is een overbekende metafoor voor de straf die je te wachten staat als je de waarheid geweld aandoet. Matteo Garrone’s PINOCCHIO reduceert die neus tot een detail en wijst erop dat net de boze buitenwereld het jongetje geweld aandoet.

Garrone loopt niet zomaar mee in de actuele trend om een ‘realistische’, donkere draai te geven aan bekende heldenverhalen. Hij zoekt niet naar het technische hyperrealisme van de recente The Lion King of de duistere, politieke parabel van Christopher Nolans Batmantrilogie. Hij gaat gewoonweg terug naar de oorspronkelijke bron, de 19de-eeuwse vertelling van de Italiaanse schrijver Carlo Collodi. Diens allegorische kinderverhalen over een marionettenjongen verschenen eerst in een kinderkrant voor hij ze in 1883 bundelde in het jeugdboek Le avventure di Pinocchio. In een van de episodes werd Pinocchio opgeknoopt door kidnappers, een passage die ome Walt geen deel liet uitmaken van zijn nochtans behoorlijk dreigende animatieklassieker. Garrone herneemt die scène wel, net als het moment waarop het onvoorzichtige houten jongetje de eigen benen verbrandt.

Ook de maatschappelijke omstandigheden waarin Pinocchio in de wereld geworpen wordt, krijgen meer ruimte bij de cineast van Gomorra en Dogman. De armlastige houtbewerker Geppetto schraapt de laatste stukjes kaas van de korst om toch iets te eten te hebben. Zijn uit een houtblok vervaardigde zoon zal op een zwerftocht door het Toscaanse platteland in aanraking komen met allerlei rapaille, zowel dieven als noest werkende landarbeiders, die amper het hoofd boven water weten te houden. De prille industrialisatie van het net eengemaakte Italië zorgde in de tweede helft van de 19de eeuw voor een breuk met de honderden jaren oude agrarische structuren. Als journalist had Collodi geschreven over de eenmaking van Italië en die belangstelling sijpelde ook door in zijn didactische kindervertellingen als Viaggio per l'Italia di Giannettino (1876). In dat boek en later in de verhalen over Pinocchio voerde hij de clash op tussen een naïeve boerenbevolking en de boze buitenwereld. Door ongemeen harde tegenslagen leerden zijn jonge personages dat ze zich verantwoordelijk moesten gedragen en niet langer flierefluitend door het leven konden gaan. Het goede leven vraagt hard werk en toewijding.

Om zijn weg te vinden in die sociaal-economische realiteit beleeft Pinocchio allerlei magische avonturen. Zonder stilistische exuberantie creëert Garrone een wereld waarin pratende tonijnen en in ezels veranderende kinderen de gewoonste zaak zijn. Tussen het begin in Geppetto’s atelier en het gelukzalige slot op een goudgeel weiland gooit Garrone zijn hoofdpersonage een odyssee langs fabelachtige figuren voor de voeten. Een pratende krekel, in Disneys variant nog expliciet Pinocchio’s geweten, tracht de jongen in te prenten dat het slecht afloopt met kinderen die niet luisteren naar hun ouders, maar krijgt een hamer naar het hoofd geslingerd. De goede fee en haar slijmerige slakkenbediende slagen er op den duur wel in Pinocchio te overtuigen moed en plichtsbewustzijn te verkiezen boven gemakkelijke verleidingen.

Door zijn morele reis kan Pinocchio het verlangen realiseren een echt jongetje te zijn, terwijl Geppetto de wens vervuld ziet om vader te worden. Met de doldwaze Roberto Benigni in de rol van de deels tragische Geppetto benadrukt PINOCCHIO hoezeer het verhaal is ingebed in de Italiaanse cultuur. Eerder vertolkte Benigni, op zijn vijftigste, het houten jongetje in de door hemzelf geregisseerde adaptatie uit 2002. Als kind werd de acteur al Pinocchio genoemd. De figuur blijft tot de verbeelding spreken. Zo werkt Guillermo del Toro voor Netflix aan een animatiefilm in stopmotion en moet Robert Zemeckis zorgen voor een volgende film in de rij van live-actionremakes bij Disney. Dit alles doet vragen wat hedendaagse filmers vinden in het 19de-eeuwse verhaal. Het lot van kinderen in een voor hen vijandige omgeving verbeeldde Garrone al veel krachtiger in Gomorra. Zijn Dogman bracht overtuigend een morele, sprookjesachtige vertelling naar een actuele setting. PINOCCHIO kleurt de overlevering van een bekend figuur bij door terug te grijpen naar het origineel, maar vindt wat weinig urgentie en verbeelding in de vertaalslag naar vandaag. Hoewel ook de episodische structuur hapert, wringt vooral de kern: de jongen vindt zijn ware zelf door zijn rebelse karakter van zich af te leggen en braaf te doen wat (goed menende) machtsfiguren van hem verlangen. PINOCCHIO neemt Collodi’s grimmige grilligheid over, maar vindt – ook voor de jongere kijkers – toch amper alternatieven voor de belegen roep om gehoorzaamheid. En dat terwijl Pinocchio geen marionet is, wel een echt jongetje.

Vertoningen: cinenews.be. Meer reviews vind je maandelijks in print, te bestellen via info@filmmagie.be, te koop bij een van de verkooppunten of maandelijks in je bus met een abonnement.

Geschreven door BJORN GABRIELS

Pinocchio

08/07/2020
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Belga Films

Media: 

onomatopee