Play

In Göteborg beroofden tussen 2006 en 2008 een groep 12- tot 14-jarigen van Afrikaanse origine meer dan 40 maal blanke leeftijdsgenoten. Niet met geweld, maar door een rad rollenspel.

Op deze waargebeurde feiten baseerde Ruben Östlund van het onvolprezen Involuntary z’n derde langspeler PLAY. Of ze weten hoe laat het is? “Hé, dat is de gestolen gsm van m’n broertje”, claimt iemand van het gekleurde kwintet. “Kom mee, dat zoeken we even uit”. Uiteindelijk volgen de twee aangesproken witte knaapjes en hun Aziatische vriend.

Ondertussen doorkruist in schijnbaar non-diëgetische inserts een trein met een mysterieuze wieg aan boord het verhaal.
Play is een ingenieuze exploratie van de notie in het titelwoord, zowel qua vorm als inhoud. De bende speelt een geroutineerd rollenspel; het banale iene miene mutte verdeelt de good en bad cop. Hun rol als allochtoon spelen ze al. De raciale veronderstellingen, angst en politiek correcte terughoudendheid, vormen de doxa – de overtuigingen in een samenleving – voor hun ‘drama’ (a play). Alle Griekse sofisten – want dat zijn die jongens in de moderne betekenis van het woord, drogredenaars – overtuigden met deze techniek.

Cultuurhistoricus Johan Huizinga schreef in ‘Homo Ludens’ hoe spel en ernst kunnen omslaan en elkaar besmetten. Een spel is volgens hem een vrije handeling, indien gedwongen verandert spel in ernst. De ander wordt gespeeld. Het vriend/vijand kenmerk van spel wordt in de film dan ook ambigu. De tegenpartij kent bovendien de spelregels niet. Huizinga noemt een vorm van vals spel, puerilisme (naar pubergedrag, maar ongeacht leeftijd).

Het gaat dan om verveelden die dat doen uit banale verstrooiing, vertoon en onverdraagzaamheid t.o.v. niet-groepsgenoten (spelbrekers). Eén bully die uit z’n rol breekt, moet het dan ook bekopen. Een spelbederver stapt eigenlijk uit het speciale raam, dat spel van echte wereld scheidt en Huizinga de ‘magische cirkel’ noemt - in de film van het ronde shoppingplaza over de skate pit tot de piste op het eind. Een criticus bemerkte zelfs de circulaire mise-en-scène van de leiders (trainingsbroek en scheef petje als groepsuniform) tegenover de losse triangulaties van het blanke trio.

Spelgrenzen kunnen psychologisch en fysiek bestaan en zijn in de film beide. Een belangrijk onderdeel is spatio-temporele spelbegrenzing. Na een uitputtingsslag in de tijd belanden ze ruimtelijk gedesoriënteerd in de desolate wildernis buiten de stad waar ze op weinig wetten kunnen terugvallen. (Ook in Le gamin au vélo van de Dardennes wordt de blondkop meegenomen in de natuur aan de stadsrand om een scenario voor een diefstal te repeteren en te spelen; vlucht hij eveneens in een boom en wordt het magische in dat geval letterlijk.)

Östlund verklaart dat één bendespel in de feiten ongeveer de lengte van een speelfilm in beslag nam. Dat toont dat niet alleen spel en ernst, maar ook fictie en realiteit formeel op elkaar inhaken. De gefictionaliseerde feiten ontvouwen in minutenlange long takes, waardoor ook het niet-professionele acteursspel (net zoals het rollenspel in de speelfilm) zwaar gerepeteerd werd, maar tegelijk vaak documentaire-achtig plaatsvindt tussen onwetende passanten. Östlund ontwikkelde zijn zin voor de sequentieopname als maker van skifilms, waarin een cut slechts maar een mislukking aangeeft. De vaste camera herwaardeert hier nog eens optimaal de offscreen ruimte en vertelt via zooms en pans - vaak echter digitale post-productie spielerei, mogelijk door de Red hoge resolutiecamera. Maar elk shot is een filmische belevenis.

PLAY observeert zo het multiculturele perceptiespel zonder echt een alternatieve interventie te doen. Een essentieel kenmerk van spel houdt voor Huizinga echter in dat het op een gegeven moment voorbij is. Voorstelling over. De coda met muziekschooloptredens zal wenkbrauwen doen fronsen maar is voor mij geen valse noot en herformuleert vragen over performance en documentaire.

Geschreven door RUBEN DEMASURE

Play

18/04/2012
Regisseur: 
Scenario: 
Genre: 
Productiejaar: 
2011
Distributeur: 
Lumière

Media: 

Trailer: 

6UsE80g0qeE