Richard Jewell

Clint Eastwoods nieuwste ongewilde held is een vriendelijke reus die verzeild raakt in een Amerikaanse tragedie, een anonieme blanke man met een complexe persoonlijkheid die worstelt met de recente geschiedenis. Uit het waargebeurde verhaal van Richard Jewell puurt de negentigjarige cineast een fraai staaltje no-nonsensecinema gedragen door sterke vertolkingen.

Veteraan Clint Eastwood (°1930) blijft aan een hoog tempo films maken. Met de leeftijd lijkt de urgentie toegenomen, er zijn altijd wel nieuwe verhalen die de iconische filmmaker wil vertellen, maar de behoefte om zich te bewijzen vermindert. Getuige 'kleinere' maar in de realiteit verankerde verhalen en een no-nonsensestijl. De tijd dat Eastwood (Oscar)erkenning zocht via ernstige, gestileerde, shakespeariaanse drama's – van Mystic River over Million Dollar Baby tot Flags of Our Fathers en Letters from Iwo Jima – ligt alweer even achter ons. RICHARD JEWELL oogt pretentielozer, maar is terloops toch ambitieus. Het verhaal van de man die volgens Eastwood “enorm genaaid werd”, is immers ook een commentaar op de actuele Amerikaanse cultuur.

Na een flirt met iconen en fenomenen (Invictus, Hereafter, J. Edgar, Jersey Boys) in het begin van de 21ste eeuw begon Eastwood in 2014 aan een reeks verhalen waarin anonieme, blanke, historische helden centraal staan. Na een getraumatiseerde en uitgespuwde sluipschutter (American Sniper), een na een noodlanding onterecht geviseerde vliegtuigpiloot (Sully), militairen die een treinaanslag verijdelen (The 15:17 to Paris) en een bejaarde drugskoerier (The Mule) volgt nu een man die een heldendaad verricht maar beschuldigd wordt van een misdaad.

Het door scenarist Billy Ray (Terminator: Dark Fate, Gemini Man) geschreven RICHARD JEWELL is, net als Eastwoods meeste recente heldenverhalen, gebaseerd op artikels over een ware gebeurtenis. Hier was dat de bomaanslag in het Centennial Park van Atlanta tijdens de Olympische Spelen van 1996. Daarbij kwamen twee personen om het leven, maar dat hadden er meer kunnen zijn had een obsessief plichtbewuste veiligheidsagent de bom niet ontdekt. Tijdig om de evacuatie te starten, te laat om iedereen te redden. “Deze man verrichte een heldendaad, maar kreeg uiteindelijk de schuld van de begane misdaden”, zegt Eastwood in de making-of. Het FBI en (na een lek) de media maakten van Richard Jewell de hoofdverdachte omdat hij “in het profiel paste” van de gefrustreerde lone wolf. Ook al ontbrak bewijsmateriaal. Het leven van de nog bij zijn moeder wonende man werd overhoop gehaald. Na enkele maanden werd Jewell nonchalant van de verdachtenlijst geschrapt en jaren later liep de ware schuldige tegen de lamp.

“Het is gebeurd, en het kan weer gebeuren”, zegt Eastwood. “Het kan iedereen overkomen. Ik wilde het slachtoffer troost bieden door de waarheid bekend te maken.” Niet echt overbodig aangezien Jewell in de ogen van velen nog altijd de bommenlegger van Atlanta is, de ziekelijke aandachtzoeker die een bom plaatste om die zelf te 'ontdekken' en zo een held te worden. Bewust maakt Eastwood van RICHARD JEWELL geen whodunnit of thriller. Schuld en onschuld worden niet verbonden met spanning, maar met absurde tragiek. Eastwood is geïnteresseerd in hoe 'de macht' – overheid en pers – samenspant tegen een onschuldige. Zowel de FBI-agenten als de journalisten doen aan profiling: ze hebben een idee over het 'type' dader – een gefrustreerde, afgewezen eenzaat die onschuldigen opoffert voor een heldenstatus – en schuiven een toevallige kandidaat (enkel bijgestaan door een onorthodoxe advocaat) in het vakje.

Er is een parallel met de racial profiling van de Amerikaanse politie, die samen met het daarmee verbonden racisme aan de basis ligt van het excessieve politiegeweld. Al is de protagonist hier blank en het geweld minder fysiek. Daarnaast viseert Eastwood de pers en de cancel culture, het aan de online schandpaal nagelen van (publieke) figuren die in de ogen van socialmediavolgers een fout hebben gemaakt. “I'm sorry the world has gone insane”, zegt advocaat Watson Bryant tegen zijn cliënt, en: “A little power can turn a person into a monster, Richard.” Het verwijt van sensatiezucht en opportunisme aan de media overtuigt echter onvoldoende omdat Eastwood journalist Kathy Scruggs neerzet als een groteske karikatuur die ongeloofwaardig evolueert van gewetenloze tot schuldbewuste mediamadam.

De corpulente held Richard Jewell is een typische Eastwoodoutsider, iemand die een outcast werd omdat hij 'afwijkt', bizar oogt en zich excentriek gedraagt. Maar is zijn obsessie voor wapens echt zo on-Amerikaans? De veiligheidsagent werd een paria omdat hij geen greintje cynisme in zich heeft, professionalisme en eerlijkheid tot het extreme doortrekt, respect voor gezag en autoriteit letterlijk beleeft en gedreven wordt door een obsessieve will to please (waarbij de scheidingslijn tussen stalking en dienstverlening dun wordt). Voor FBI-agent Tom Shaw is Jewells “I'm law enforcement too” een grap, voor hemzelf pure ernst en een statement.

“Je vraagt me iemand te zijn die ik niet ben”, zegt Jewell wanneer Bryant hem pusht om assertief en verontwaardigd te reageren. “Ik weet niet hoe ik zo moet zijn. Jij bent zo. Ik ben mezelf.” Jewell gelooft in het systeem en in goedheid, net als zijn moeder Bobi. Uiteindelijk bereiken ze allebei hun breekpunt. Bobi wanneer ze tijdens een persconferentie spreekt over de impact van de hele affaire. Richard wanneer hij zijn ontzag voor de ondervragende FBI-agenten opgeeft en hen de absurditeit van het hele gebeuren onder de neus wrijft. In beide gevallen gaat het niet om woede en verzet, maar om veerkracht en protest, het opeisen van menselijkheid en respect.

Als onopgemerkte burger en anonieme held stamt Jewell af van de stoere, solitaire vigilantes die Eastwood zelf al zo vaak vertolkt heeft, ongewilde helden die streven naar een orde die ontbreekt in hun sociale en emotionele leven. Jewell is gewoner en minder een alfamannetje dan Dirty Harry & co, maar fundamenteel is ook hij een working class hero, een doorsnee Amerikaan, een grassrootsheld. Complex, bizar en hedendaags zoals die andere recente Eastwoodhelden, maar vooral ook blank en mannelijk.

Eastwoods white male cinema begint in Black Lives Matter- en #MeToo-tijden van diversiteit en inclusiviteit een anachronisme te worden. Maar hoewel je voor een female gaze niet bij RICHARD JEWELL moet zijn, slaagt het drama er toch in urgentie uit te stralen en de hedendaagse samenleving een spiegel voor te houden. Op een heel directe, weinig gekunstelde wijze. Want Eastwood gaat voor eenvoud en realisme (“daar streef je als cineast altijd naar, realisme tot in de puntjes”), hij mijdt symboliek en dubbele bodems.

Stijl en techniek zijn er volgens hem om een verhaal te vertellen, niet om de vaardigheid of het talent van de regisseur te accentueren. Om het met een boutade te zeggen: de helden van Eastwood zijn bizar, zijn camerastandpunten niet. Zijn boodschap is al helemaal niet vreemd of cryptisch. “Mensen moeten stilstaan en nadenken voordat ze anderen beschuldigen”, benadrukt Eastwood. “We leven in een tijd waar je geen bescherming hebt.”

FILM: **** / EXTRA'S: ** (documentaires)

Stuur een mailtje naar win@filmmagie.be met je favoriete Eastwoodfilm en maak kans op de dvd van RICHARD JEWELL. 

Geschreven door IVO DE KOCK

Richard Jewell

Regisseur: 
Muziek: 
Genre: 
Productiejaar: 
2019
Distributeur: 
Warner Bros.

Media: 

onomatopee