Roger Deakins: 35 jaar beeldenkunstenaar (I)

Al meer dan 35 jaar plooit de Engelsman Roger Deakins zich in de meest benarde posities voor dat ene ideale shot. De cinematograaf behoort tot de absolute wereldtop in zijn vak en heeft nu na veertien nominaties een eerste Oscar gewonnen.

Als jongeman hield Roger Deakins van schilderen. Hij groeide op in Devon, Engeland waar zandstranden, middeleeuwse steden en natuurschoon een ideale inspiratiebron vormden voor een jonge schilder. Kunstcollege bleek dan ook een logische keuze. Daar ontdekte hij zijn liefde voor fotografie. Hij studeerde vervolgens verder aan de National Film School en startte zijn carrière als cameraman voor documentaires. Deakins draaide documentaires in eigen land, maar werkte de volgende jaren ook mee aan verschillende internationale projecten.

Op z’n 33ste verzorgde hij zijn eerste grote langspeelfilm: Another Time, Another Place (1983) van regisseur Michael Radford. Vijf jaar eerder schoot hij al Cruel Passions, maar in interviews duidt hij Another Time, Another Place aan als zijn eerste film. Zijn medestudenten van de National Film School hadden al de overstap naar fictie gemaakt en beïnvloedden Deakins’ keuze. Another Time, Another Place werd genomineerd voor twee BAFTA’s. De cinematografie gooide evenwel nog geen hoge ogen.

Dat veranderde in 1984, opnieuw aan de zijde van Michael Radford. Met de film Nineteen Eighty-Four, naar het gelijknamige boek van George Orwell, had Deakins zijn eerste commerciële en kritische succes. Zijn onconventionele technieken, die voortkwamen uit zijn werk als documentaire fotograaf, sprongen in het oog. Ook nu nog werkt de cinematograaf naturalistisch en wil hij alles zo realistisch mogelijk in beeld brengen.

Nineteen Eighty-Four

In Filmmagie 330 (toen nog Film en televisie) stond het volgende: “Nineteen Eighty-Four is een irreëel en vooral visueel sterk overtuigend gedicht over het door geweld en terreur verstoorde landschap van de menselijke geest. De verantwoordelijken voor de grijsgrauwe kleurenfotografie, die het bestaande maar bijna onherkennelijk gemaakte typische Londense decor vat, verdienen samen met hoofdacteur John Hurt de meeste lof.”

Voor Nineteen Eighty-Four herontdekte Deakins een vergeten techniek, bleach bypass, waarbij hij tijdens het ontwikkelen de film niet verbleekte. Zo krijgt het eindresultaat een grauwere, donkerdere look. Het verkregen effect paste natuurlijk perfect bij de dystopische thematiek. Deakins populariseerde de techniek en sindsdien maakten veel DoP’s er gebruik van, zoals Darius Khondji in Se7en (1995).

Sid & Nancy

In 1986 filmde hij Sid & Nancy, waarin Gary Oldman een van zijn eerste en bekendste rollen speelde. Uit het shot waarin het gedoemde punkkoppel kust in het steegje ademt de groezelige sfeer waar Deakins in excelleert.

Vruchtbare samenwerkingen

Voor hun eerste drie films werkten de befaamde Coen broers samen met cinematograaf Barry Sonnenfeld. Maar voor hun vierde, Barton Fink (1991), viel hun oog op Roger Deakins. Ze waren onder de indruk van Pascali’s Island en Stormy Mondays, twee films uit 1988. Deakins was meteen overtuigd en voegde zich bij het project. Zijn werkwijze sloot mooi aan bij die van de broers. De Coens storyboarden alles tot in de kleinste details; en Deakins zelf pleit ook steeds voor een goede voorbereiding. Dat de drie een goed team vormen, bewijst hun indrukwekkende filmografie: samen maakten ze twaalf films, waaronder een heleboel kleppers.

Deakins & de gebroeders Coen © PolyGram Filmed Entertainment, Working Title Films, Gramercy Pictures

Voor The Shawshank Redemption (1994) van Frank Darabont ontving Deakins voor de eerste keer een nominatie voor Beste Cinematografie van de Academy of Motion Picture Arts and Sciences. Uiteindelijk delfde hij het onderspit tegen John Toll voor Legends of the Fall (1994). De jaren nadien volgden de nominaties elkaar op: het mysterieuze sneeuwlandschap uit Fargo (1996) maakte sterke indruk en droeg bij tot de sinistere, atypische toon van de film. Ook de prachtige landschappen en spirituele beelden uit Kundun (1997), zijn eerste en enige project met Scorsese, leverden hem een Oscarnominatie op.

Kundun was een belangrijke film voor Deakins. De samenwerking met Scorsese verliep in het begin wat stroef, maar uiteindelijk bouwden ze een vertrouwensband op. De cinematograaf bracht de authentieke en spirituele reis door het leven van de veertiende Dalai Lama in beeld met prachtige kleuren en fantastisch camerawerk. De film is een lyrische ode aan de spiritualiteit.

Kundun

In een interview met Business Insider vertelde Deakins: “Ik hou zoveel van die film. Het vatte echt het proza van het boek, en toch is het geen letterlijke adaptatie. Naar mijn mening zijn films vandaag de dag te letterlijk, te veel geconcentreerd op het script en de plot.”

Een nieuw millennium

Dat Roger Deakins een pionier is, staat buiten kijf. Aan het begin van het nieuwe millenium verbaasde hij door als eerste digitale kleurencorrectie toe te passen op een volledige film. In het Engels heet die techniek Digital Intermediate (DI). O Brother, Where Art Thou? (2000) maakte internationale furore: Deakins’ adembenemende fotografie van het prachtige Amerikaanse Zuiden wekte bewondering. Met de digitale bewerkingen gaf hij zijn fotografie een nostalgische sepialaag.

O Brother, Where Art Thou?

O Brother, Where Art Thou? vergaarde twee nominaties voor de Oscars, in een sterk jaar met onder andere Gladiator, Hidden Tiger, Crouching Dragon en Almost Famous als tegenstanders. Deakins kon zijn speech ook nu weer ongebruikt in zijn achterzak steken, want Peter Pau (Hidden Tiger, Crouching Dragon) won de award voor Beste Cinematografie. De DI-techniek bleef echter wel een constante in de filmwereld en groeide uit tot een vaste waarde binnen de cinematografie.

De volgende jaren draaide hij nog heel wat sterke films, zoals A Beautiful Mind (2001), Intolerable Cruelty (2003), The Village (2004) en ook Jarhead (2005), zijn eerste samenwerking met Sam Mendes. Met het zwart-witte The Man Who Wasn’t There (2001) werd hij nog eens genomineerd, maar daarna zou het zes jaar duren tot zijn volgende nominatie, in het glansjaar 2007-2008.

In het tweede deel van dit portret bekijken we Deakins werk vanaf 2007.

Geschreven door BRAM RENIERS

Roger Deakins: 35 jaar beeldenkunstenaar (I)

Media: 

onomatopee