Sacro GRA

Voor de Italiaanse documentairemaker Gianfranco Rosi is de hele wereld een terrein om te exploreren. Geboren in Ethiopië (°1964, Asmara) bracht Rosi zijn jeugd in Italië door. Zijn roeping als filmer vond hij toen hij 21 was in de VS. Met als tweede nationaliteit de Amerikaanse begon hij te reizen, te observeren, aangetrokken door bepaalde situaties op of over de rand van de zichtbare of van ‘de ontkende’ maatschappij. Rosi maakte naam en faam met documentaires die zowat overal werden gelauwerd, zoals Boatman (1993), de Indiase Ganges in Benares, gezien door de ogen van iemand die er dagelijks op de rivier leeft, Below Sea Level (2008) over Californische thuislozen, en El sicario, Room 164 (2010), een portret van een Mexicaanse huurmoordenaar.

Voor Rosi is het landschap belangrijk, als kader en/of als klankbord voor wat zich daarbinnen afspeelt. Zijn documentaire SACRO GRA vertrèkt van het landschap. Van de GRA (Grande Raccordo Anulare), de Grote Ring om Rome, zoals die van Brussel elke dag verantwoordelijk voor een verkeersinfarct. In 1971 al evoceerde Fellini in Roma de chaos op die 70 km lange verkeersader. SACRO GRA focust daarentegen op wat er zich aan de zijlijn afspeelt. De bekroning van de documentaire in Venetië zorgde alvast voor twee primeurs in de historiek van het Filmfestival: een documentaire in competitie en meteen goed voor de Gouden Leeuw (én het Gouden Leeuwtje van de Italiaanse schoolgaande jeugd!). Het idee kwam van landschapsfilosoof Niccolò Bassetti die focust op de identiteit en het geheugen van plaatsen.

Toen hij van Milaan naar Rome verhuisde, raakte hij gefascineerd door de GRA, waarvan hij “de verborgen tegenstellingen van de stad” (dixit Renato Nicolini, voormalige cultuurschepen van Rome) naar boven wilde halen. Hoewel niet onmiddellijk overtuigd liet Rosi zich meeslepen in het project dat twee jaar in beslag nam en honderden uren opnames opleverde, met Bassetti als waarnemer en Rosi als verteller. De titel “Heilige GRA” vindt zijn oorsprong in de Oudheid waar grote rivieren, bergen en alles waar de mens geen vat op had of niet kon beheersen “heilig” werd genoemd. En verwijst eveneens naar de megawerken van het menselijk genie die in het landschap ingrijpen, gaandeweg het leven van de burgers gaan dicteren en in de verwaarloosde kantlijn een veranderd leven genereren: het “Derde Landschap” van de Franse landschapsarchitect Gilles Clément.

Na de onverbloemde aanklachten (getekend Michael Moore), thesisdocu’s (An Inconvenient Truth), portretten (Errol Morris), overtuigt SACRO GRA precies door een op het eerste gezicht op-en-top documentaire aanpak: de strikte registratie van gegevens, de rechtlijnigheid, de eenvoudige beeldcomposities en een soundtrack zonder muziek (behalve op de eindgeneriek). Wat fascineert is de vormgeving, geïnspireerd op “De onzichtbare steden”, de nauwkeurig gestructureerde roman van Italo Calvino waarin Marco Polo en de Mongoolse keizer Kublai Khan discussiëren over reële, mogelijke en ideale steden.

In SACRO GRA uitgedrukt in een aaneenschakeling van sequenties opgebouwd met een paar shots, waarin telkens een weerkerend iemand centraal staat, van ver of dichtbij geobserveerd door een vaste maar door hem/haar genegeerde camera – wat samen met de dialogen soms een fictiegrammatica oproept. Een pano, een luchtopname, een anonieme interval (winter, teraardebestelling) scheidt de onderdelen.

Het maakt weinig uit of de protagonist een ambulancier is (de enige óp de Ring), die een bezoekje brengt aan zijn moeder, een oudere prostituee, een man van adel, een “palmboomdokter” dan wel een palingvisser … In hun eenvoudige gesprekjes, bedenkingen en doen en laten komt hun eigenheid naar boven: personages, door de heilige ingreep ontheemd in hun habitat, die er wortel hebben geschoten of erdoor zijn aangetrokken en berustend erin voortleven.

Geschreven door MARCEL MEEUS

Sacro GRA

16/04/2014
Regisseur: 
Genre: 
Productiejaar: 
2013
Distributeur: 
Cinéart

Media: 

Trailer: 

QwnUh_qDwvo